Επιστημονική Υπηρεσία της Βουλής: Η προϋπόθεση για να είναι συνταγματική η επιστολική ψήφος

Η έκ­θε­ση της επι­στη­μο­νι­κής υπη­ρε­σί­ας της Βου­λής αναρ­τή­θη­κε στον ιστό­το­πό της σχε­τι­κά με το νο­μο­σχέ­διο για τη δυ­να­τό­τη­τα άσκη­σης του εκλο­γι­κού δι­καιώ­μα­τος με επι­στο­λι­κή ψήφο για όλους τους πο­λί­τες, εντός και εκτός Επι­κρά­τειας, απο­κλει­στι­κά ως προς τις εκλο­γές για την ανά­δει­ξη των μελών του Ευ­ρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λί­ου και ως προς τη διε­ξα­γω­γή εθνι­κού δη­μο­ψη­φί­σμα­τος.

«Η επι­στο­λι­κή ψήφος υπη­ρε­τεί την αρχή της κα­θο­λι­κό­τη­τας και μπο­ρεί να θε­ω­ρη­θεί συμ­βα­τή με την αρχή της ταυ­τό­χρο­νης διε­ξα­γω­γής των εκλο­γών, εφό­σον όμως η άσκη­ση της βού­λη­σης του εκλο­γέα τελεί σε χρο­νι­κή εγ­γύ­τη­τα με την ημέρα διε­ξα­γω­γής των εκλο­γών. Υπ’ αυτή την έν­νοια, η νο­μο­θε­τι­κή ρύθ­μι­ση για χρήση της επι­στο­λι­κής ψήφου, εντός της Επι­κρά­τειας, είναι σύμ­φω­νη με το Σύ­νταγ­μα, εφό­σον πά­ντως υπάρ­χει η οι­κεία χρο­νι­κή εγ­γύ­τη­τα προς την ημέρα διε­ξα­γω­γής των εκλο­γών και δια­σφα­λί­ζε­ται, κατά τα λοιπά, η μυ­στι­κό­τη­τα της ψήφου, και η εγκυ­ρό­τη­τα της δια­δι­κα­σί­ας», ανα­φέ­ρει η Επι­στη­μο­νι­κή Υπη­ρε­σία της Βου­λής. Δε­δο­μέ­νου ότι η απαί­τη­ση χρο­νι­κής εγ­γύ­τη­τας συ­ναρ­τά­ται, τόσο με την ελεύ­θε­ρη δια­μόρ­φω­ση της πο­λι­τι­κής βού­λη­σης, στο πλαί­σιο των ει­δι­κών εγ­γυ­ή­σε­ων της προ­ε­κλο­γι­κής πε­ριό­δου, (άρθρο 29 παρ. 2 του Συ­ντάγ­μα­τος) όσο και με το αδιαί­ρε­το του εκλο­γι­κού σώ­μα­τος, η Επι­στη­μο­νι­κή Υπη­ρε­σία ανα­φέ­ρει ότι ανα­κύ­πτει το ζή­τη­μα αν το χρο­νι­κό ση­μείο των εί­κο­σι πέντε (25) ημε­ρών πριν από τη διε­ξα­γω­γή των εκλο­γών, από το οποίο ο εκλο­γέ­ας μπο­ρεί να απο­στεί­λει την επι­στο­λι­κή του ψήφο, όπως προ­κύ­πτει από τον συν­δυα­σμό των άρ­θρων 4, 11 και 14 του νο­μο­σχε­δί­ου, είναι, υπό τα ση­με­ρι­νά δε­δο­μέ­να της τα­χυ­δρο­μι­κής επι­κοι­νω­νί­ας, όντως συμ­βα­τό με την αρχή της ταυ­τό­χρο­νης διε­νέρ­γειας των εκλο­γών εντός της Επι­κρά­τειας.

Η επι­στη­μο­νι­κή υπη­ρε­σία επι­ση­μαί­νει, με­τα­ξύ άλλων, ότι:

Η ψη­φο­φο­ρία με επι­στο­λι­κή ψήφο προ­βλέ­πε­ται ρητά, ως δυ­να­τό­τη­τα, στην Πράξη του Συμ­βου­λί­ου «περί εκλο­γής των αντι­προ­σώ­πων στο Ευ­ρω­παϊ­κό Κοι­νο­βού­λιο με άμεση και κα­θο­λι­κή ψη­φο­φο­ρία». Σε αυτήν ορί­ζε­ται ότι τα κράτη μέλη «μπο­ρούν να προ­βλέ­πουν τη δυ­να­τό­τη­τα για ψη­φο­φο­ρία εκ των προ­τέ­ρων, δι’ αλ­λη­λο­γρα­φί­ας, αλλά και με ηλε­κτρο­νι­κά και δια­δι­κτυα­κά μέσα, στις εκλο­γές για το Ευ­ρω­παϊ­κό Κοι­νο­βού­λιο. Στην πε­ρί­πτω­ση αυτή, θε­σπί­ζουν μέτρα επαρ­κή ώστε να δια­σφα­λί­ζο­νται ιδίως η αξιο­πι­στία του απο­τε­λέ­σμα­τος, ο μυ­στι­κός χα­ρα­κτή­ρας της ψη­φο­φο­ρί­ας και η προ­στα­σία των δε­δο­μέ­νων προ­σω­πι­κού χα­ρα­κτή­ρα σύμ­φω­να με το ισχύ­ον δί­καιο της Ένω­σης».

Η επι­στο­λι­κή ψήφος ανα­φέ­ρε­ται στην πα­ρά­γρα­φο 4 του άρ­θρου 51 του Συ­ντάγ­μα­τος. Συ­γκε­κρι­μέ­να, ορί­ζε­ται ότι «[ο]ι βου­λευ­τι­κές εκλο­γές διε­νερ­γού­νται ταυ­τό­χρο­να σε ολό­κλη­ρη την Επι­κρά­τεια. Νόμος που ψη­φί­ζε­ται με την πλειο­ψη­φία των δύο τρί­των του όλου αριθ­μού των βου­λευ­τών μπο­ρεί να ορί­ζει τα σχε­τι­κά με την άσκη­ση του εκλο­γι­κού δι­καιώ­μα­τος από τους εκλο­γείς που βρί­σκο­νται έξω από την Επι­κρά­τεια. Ως προς τους εκλο­γείς αυ­τούς η αρχή της ταυ­τό­χρο­νης διε­νέρ­γειας των εκλο­γών δεν κω­λύ­ει την άσκη­ση του εκλο­γι­κού τους δι­καιώ­μα­τος με επι­στο­λι­κή ψήφο ή άλλο πρό­σφο­ρο μέσο, εφό­σον η κα­τα­μέ­τρη­ση και η ανα­κοί­νω­ση των απο­τε­λε­σμά­των διε­νερ­γεί­ται όποτε αυτό γί­νε­ται και σε ολό­κλη­ρη την Επι­κρά­τεια».

Ψη­φο­φο­ρία με επι­στο­λι­κή ψήφο προ­βλέ­πε­ται ρητά, ως δυ­να­τό­τη­τα, στην Πράξη του Συμ­βου­λί­ου σύμ­φω­να με την οποία τα κράτη μέλη μπο­ρούν να προ­βλέ­πουν τη δυ­να­τό­τη­τα για ψη­φο­φο­ρία εκ των προ­τέ­ρων, δι’ αλ­λη­λο­γρα­φί­ας, αλλά και με ηλε­κτρο­νι­κά και δια­δι­κτυα­κά μέσα, στις εκλο­γές για το Ευ­ρω­παϊ­κό Κοι­νο­βού­λιο. Στην πε­ρί­πτω­ση αυτή, θε­σπί­ζουν μέτρα επαρ­κή ώστε να δια­σφα­λί­ζο­νται ιδίως η αξιο­πι­στία του απο­τε­λέ­σμα­τος, ο μυ­στι­κός χα­ρα­κτή­ρας της ψη­φο­φο­ρί­ας και η προ­στα­σία των δε­δο­μέ­νων προ­σω­πι­κού χα­ρα­κτή­ρα σύμ­φω­να με το ισχύ­ον δί­καιο της Ένω­σης.

Η αρχή της ταυ­τό­χρο­νης διε­ξα­γω­γής της ψη­φο­φο­ρί­ας, απο­τε­λεί συ­νταγ­μα­τι­κή εγ­γύ­η­ση ελεύ­θε­ρης και ανό­θευ­της δια­μόρ­φω­σης και εκ­δή­λω­σης της λαϊ­κής θέ­λη­σης, εκ­φρά­ζει την ενό­τη­τα και τον αδιαί­ρε­το χα­ρα­κτή­ρα του εκλο­γι­κού σώ­μα­τος.

Η επι­στο­λι­κή ψήφος υπη­ρε­τεί την αρχή της κα­θο­λι­κό­τη­τας και μπο­ρεί να θε­ω­ρη­θεί συμ­βα­τή με την αρχή της ταυ­τό­χρο­νης διε­ξα­γω­γής των εκλο­γών, εφό­σον όμως η άσκη­ση της βού­λη­σης του εκλο­γέα τελεί σε χρο­νι­κή εγ­γύ­τη­τα με την ημέρα διε­ξα­γω­γής των εκλο­γών. Υπ’ αυτή την έν­νοια, η νο­μο­θε­τι­κή ρύθ­μι­ση για χρήση της επι­στο­λι­κής ψήφου εντός της Επι­κρά­τειας είναι σύμ­φω­νη με το Σύ­νταγ­μα, εφό­σον πά­ντως υπάρ­χει η οι­κεία χρο­νι­κή εγ­γύ­τη­τα προς την ημέρα διε­ξα­γω­γής των εκλο­γών και δια­σφα­λί­ζε­ται, κατά τα λοιπά, η μυ­στι­κό­τη­τα της ψήφου, και η εγκυ­ρό­τη­τα της δια­δι­κα­σί­ας. Η απαί­τη­ση χρο­νι­κής εγ­γύ­τη­τας συ­ναρ­τά­ται, εξ άλλου, τόσο με την ελεύ­θε­ρη δια­μόρ­φω­ση της πο­λι­τι­κής βού­λη­σης (στο πλαί­σιο των ει­δι­κών εγ­γυ­ή­σε­ων της προ­ε­κλο­γι­κής πε­ριό­δου, βλ. άρθρο 29 παρ. 2 του Συ­ντάγ­μα­τος) όσο και με το αδιαί­ρε­το του εκλο­γι­κού σώ­μα­τος. Κατά τούτο, ανα­κύ­πτει το ζή­τη­μα αν το χρο­νι­κό ση­μείο των εί­κο­σι πέντε (25) ημε­ρών πριν από τη διε­ξα­γω­γή των εκλο­γών, από το οποίο ο εκλο­γέ­ας μπο­ρεί να απο­στεί­λει την επι­στο­λι­κή του ψήφο, όπως προ­κύ­πτει από τον συν­δυα­σμό των άρ­θρων 4, 11 και 14 του νο­μο­σχε­δί­ου, είναι, υπό τα ση­με­ρι­νά δε­δο­μέ­να της τα­χυ­δρο­μι­κής επι­κοι­νω­νί­ας, όντως συμ­βα­τό με την αρχή της ταυ­τό­χρο­νης διε­νέρ­γειας των εκλο­γών εντός της Επι­κρά­τειας.

Πα­ρα­μέ­νει ως ερώ­τη­μα αν, όσον αφορά τις εκλο­γές για την ανά­δει­ξη του Ευ­ρω­παϊ­κού Κοι­νο­βου­λί­ου και το εθνι­κό δη­μο­ψή­φι­σμα, απαι­τεί­ται η αυ­ξη­μέ­νη πλειο­ψη­φία που τάσ­σει το Σύ­νταγ­μα (άρθρο 51 παρ. 4 εδά­φιο β΄ σε συν­δυα­σμό με το εδά­φιο γ΄). Ορ­θό­τε­ρο φαί­νε­ται ότι η εν λόγω ει­δι­κή ρύθ­μι­ση συ­νι­στά τε­χνι­κή λήψης από­φα­σης που, ως από­κλι­ση από τον κα­νό­να της λήψης απο­φά­σε­ων με από­λυ­τη πλειο­ψη­φία των πα­ρό­ντων μελών (άρθρο 67 του Συ­ντάγ­μα­τος), ερ­μη­νεύ­ε­ται στενά, δη­λα­δή κατά το γράμ­μα της διά­τα­ξης («βου­λευ­τι­κές εκλο­γές»).

Η εξα­κρί­βω­ση της ταυ­τό­τη­τας του εκλο­γέα απο­τε­λεί κρί­σι­μη πα­ρά­με­τρο προς δια­σφά­λι­ση της εγκυ­ρό­τη­τας της δια­δι­κα­σί­ας, της μυ­στι­κό­τη­τας της ψήφου και, εν τέλει, της ελεύ­θε­ρης και ανό­θευ­της εκ­δή­λω­σης της λαϊ­κής θέ­λη­σης, αρχές που, αυ­το­νο­ή­τως, διέ­πουν τη δια­δι­κα­σία εντός και εκτός της Επι­κρά­τειας. Υπό το φως των ανω­τέ­ρω, δη­μιουρ­γεί­ται προ­βλη­μα­τι­σμός ως προς τη δυ­να­τό­τη­τα εξου­σιο­δό­τη­σης τρί­του προ­σώ­που για την πα­ρα­λα­βή και απο­στο­λή του φα­κέ­λου.

Η ευ­θύ­νη του ανα­δό­χου ή των ανα­δό­χων πα­ρο­χής τα­χυ­δρο­μι­κών ή τα­χυ­με­τα­φο­ρι­κών υπη­ρε­σιών ως προς την εξα­κρί­βω­ση της ταυ­τό­τη­τας του εκλο­γέα πρέ­πει να ισχύ­ει ακέ­ραια τόσο για την πα­ρα­λα­βή όσο και για την απο­στο­λή του φα­κέ­λου, για τους εκλο­γείς εντός και εκτός της Επι­κρά­τειας. Ως εκ τού­του, δη­μιουρ­γεί­ται προ­βλη­μα­τι­σμός ως προς τη δια­φο­ρε­τι­κή αντι­με­τώ­πι­ση της ευ­θύ­νης του ανα­δό­χου για τις πε­ρι­πτώ­σεις πα­ρα­λα­βής και απο­στο­λής του φα­κέ­λου (άρθρο 11 παρ. και 13 παρ.5), αλλά και για τις απο­στο­λές εκλο­γι­κών φα­κέ­λων εκτός της Επι­κρά­τειας (άρθρο 13 παρ. 5).