Το Εφετείο γράφει τον επίλογο σε υπόθεση παραμέλησης, συκοφαντικής δυσφήμησης και οικογενειακής βίας

• Από­φα­ση κλεί­νει ένα δε­κα­ε­τές νο­μι­κό και αν­θρώ­πι­νο δράμα με επί­κε­ντρο την εγκα­τά­λει­ψη ηλι­κιω­μέ­νης μη­τέ­ρας • Πώς η νέα ερ­μη­νεία του εγκλή­μα­τος της συ­κο­φα­ντι­κής δυ­σφή­μη­σης αλ­λά­ζει τα δε­δο­μέ­να

Μία δε­κα­ε­τία συ­γκρού­σε­ων, μη­νύ­σε­ων, αντε­γκλή­σε­ων και δι­κα­στι­κών απο­φά­σε­ων, έφτα­σε στο τέλος της με από­φα­ση του Μο­νο­με­λούς Εφε­τεί­ου Πει­ραιώς, η οποία απέρ­ρι­ψε στο σύ­νο­λό της αγωγή συ­κο­φα­ντι­κής δυ­σφή­μη­σης, ενώ ταυ­τό­χρο­να έκρι­νε ότι δεν υπήρ­ξε πα­ρα­νο­μία ή προ­σβο­λή προ­σω­πι­κό­τη­τας εκ μέ­ρους της ενα­γο­μέ­νης, που φώ­να­ζε «με έδει­ραν», «με χα­στου­κί­ζουν» και «βο­ή­θεια», κατά τη διάρ­κεια βί­αιου επει­σο­δί­ου σε οι­κο­δο­μή στον Πει­ραιά.

Το δι­κα­στή­ριο έκανε δεκτή την έφεση της ενα­γο­μέ­νης, ανέ­τρε­ψε την πρω­τό­δι­κη από­φα­ση, και όρισε την υπό­θε­ση ως πλή­ρως αβά­σι­μη, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας ότι η συ­μπε­ρι­φο­ρά της ενα­γο­μέ­νης ήταν απο­τέ­λε­σμα πραγ­μα­τι­κών βιω­μά­των και συ­ναι­σθη­μα­τι­κής φόρ­τι­σης και όχι δόλου ή πρό­θε­σης δυ­σφή­μη­σης.

Η ΥΠΟ­ΘΕ­ΣΗ: ΠΟΙΟΙ ΕΜΠΛΕ­ΚΟ­ΝΤΑΙ

Η αντι­δι­κία αφο­ρού­σε δύο αδελ­φές. Η μία (ενά­γου­σα), διέ­με­νε στον Πει­ραιά και είχε ανα­λά­βει –ή του­λά­χι­στον όφει­λε να έχει ανα­λά­βει– την επι­μέ­λεια της υπε­ρή­λι­κης μη­τέ­ρας τους, η οποία αντι­με­τώ­πι­ζε σο­βα­ρά κι­νη­τι­κά προ­βλή­μα­τα. Η άλλη (ενα­γο­μέ­νη), κα­τοι­κού­σε μό­νι­μα στη Ρόδο, αλλά είχε επί­σης δια­μέ­ρι­σμα στην ίδια πο­λυ­κα­τοι­κία στον Πει­ραιά.

Η ενα­γο­μέ­νη, σε επί­σκε­ψή της το 2012 στον Πει­ραιά, δια­πί­στω­σε ότι η μη­τέ­ρα της ήταν πα­ρα­με­λη­μέ­νη και μόνη, καθώς η ενά­γου­σα απου­σί­α­ζε για μέρες, σε κα­τοι­κία σε άλλη πε­ριο­χή όπου φι­λο­ξε­νού­ταν από φι­λι­κά της πρό­σω­πα.

Η απο­κά­λυ­ψη αυτή οδή­γη­σε σε οξύ επει­σό­διο με­τα­ξύ των μελών της οι­κο­γέ­νειας. Σύμ­φω­να με μαρ­τυ­ρί­ες και έγ­γρα­φα, ο πα­τέ­ρας της ενά­γου­σας επι­τέ­θη­κε βίαια στην ενα­γο­μέ­νη, την έσυρε και τη χτύ­πη­σε, ενώ η ενά­γου­σα δεν επε­νέ­βη και φέ­ρε­ται να εν­θάρ­ρυ­νε την πράξη με φρά­σεις όπως «δώσ’ της να κα­τα­λά­βει».

Η ενα­γο­μέ­νη και η μη­τέ­ρα της κα­τέ­θε­σαν έγκλη­ση στην Ει­σαγ­γε­λία Πει­ραιά. Η ενά­γου­σα απά­ντη­σε με αστι­κή αγωγή, κα­τη­γο­ρώ­ντας την αδελ­φή της για συ­κο­φα­ντι­κή δυ­σφή­μη­ση λόγω των ισχυ­ρι­σμών που πε­ριεί­χε η μή­νυ­ση.

Η ΝΟ­ΜΙ­ΚΗ ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΥΠΟ­ΘΕ­ΣΗΣ

Σύμ­φω­να με το άρθρο 363 του Ποι­νι­κού Κώ­δι­κα, όπως ίσχυε έως και το 2024, το αδί­κη­μα της συ­κο­φα­ντι­κής δυ­σφή­μη­σης συ­νί­στα­ται στον ισχυ­ρι­σμό ή διά­δο­ση ενώ­πιον τρί­του για ψευ­δές γε­γο­νός, με δόλο και πρό­θε­ση βλά­βης της τιμής και υπό­λη­ψης άλλου.

Για να στοι­χειο­θε­τη­θεί το αδί­κη­μα απαι­τεί­ται:

Αντι­κει­με­νι­κά: να ισχυ­ρι­στεί ή να δια­δώ­σει κά­ποιος ψευ­δές γε­γο­νός για άλλον ενώ­πιον τρί­του.

Υπο­κει­με­νι­κά: γνώση της ψευ­δούς φύσης του γε­γο­νό­τος και πρό­θε­ση να πλη­γεί η τιμή του άλλου.

Η νο­μο­λο­γία έως το 2024 πε­ρι­λάμ­βα­νε ως “τρί­τους” ακόμη και τους δη­μό­σιους λει­τουρ­γούς που λάμ­βα­ναν γνώση δυ­σφη­μι­στι­κών ισχυ­ρι­σμών κατά την άσκη­ση των κα­θη­κό­ντων τους: ει­σαγ­γε­λείς, γραμ­μα­τείς, δι­κα­στι­κοί επι­με­λη­τές, δι­κη­γό­ροι κ.ά. (πρβλ. ΟλΑΠ 3/2021, ΑΠ 174/2023).

Όμως, με τον ν. 5090/2024, η διά­τα­ξη ανα­θε­ω­ρή­θη­κε δρα­στι­κά.

ΤΟ ΚΡΙ­ΣΙ­ΜΟ ΝΟ­ΜΙ­ΚΟ ΣΗ­ΜΕΙΟ

Το άρθρο 363 ΠΚ, όπως τρο­πο­ποι­ή­θη­κε και ισχύ­ει από 1.5.2024, απο­κλεί­ει ρητά από την έν­νοια του τρί­του:

«…τους δη­μό­σιους λει­τουρ­γούς ή υπαλ­λή­λους που λαμ­βά­νουν γνώση των ισχυ­ρι­σμών για τα διά­δι­κα μέρη, κατά την ενά­σκη­ση κα­θη­κό­ντων τους, στο πλαί­σιο πο­λι­τι­κής, ποι­νι­κής ή διοι­κη­τι­κής δίκης».

Αυτό ση­μαί­νει ότι ο ει­σαγ­γε­λέ­ας, ο δι­κη­γό­ρος που συ­ντάσ­σει μή­νυ­ση, ο δι­κα­στι­κός επι­με­λη­τής που την επι­δί­δει, και οι γραμ­μα­τείς που την κα­τα­χω­ρούν δεν μπο­ρούν να θε­ω­ρη­θούν “τρί­τοι”, άρα δεν μπο­ρεί να στοι­χειο­θε­τη­θεί συ­κο­φα­ντι­κή δυ­σφή­μη­ση με απο­δέ­κτη τους.

Η διά­τα­ξη θω­ρα­κί­ζει την ελευ­θε­ρία έκ­φρα­σης στο πλαί­σιο δι­κα­στι­κών ενερ­γειών και προ­στα­τεύ­ει τη νο­μι­κή δράση από ποι­νι­κο­ποί­η­ση, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας ότι οι από­ψεις και ισχυ­ρι­σμοί των δια­δί­κων —ακόμη και αν είναι σκλη­ροί— δεν μπο­ρούν να ποι­νι­κο­ποιού­νται όταν προ­βάλ­λο­νται μέσω των θε­σμι­κών κα­να­λιών.

ΕΜ­ΦΑ­ΣΗ ΣΤΑ ΠΡΑΓ­ΜΑ­ΤΙ­ΚΑ  ΓΕ­ΓΟ­ΝΟ­ΤΑ

Το Εφε­τείο δεν πε­ριο­ρί­στη­κε σε νο­μι­κούς τύ­πους. Ανέ­λυ­σε σε βάθος τι πραγ­μα­τι­κά συ­νέ­βη και κα­τέ­λη­ξε σε κρί­σεις ου­σί­ας:

Επι­βε­βαί­ω­σε την πα­ρα­μέ­λη­ση της ηλι­κιω­μέ­νης μη­τέ­ρας από την ενά­γου­σα.

Απο­δέ­χθη­κε ως αλη­θείς τους ισχυ­ρι­σμούς της ενα­γο­μέ­νης περί κα­κο­ποί­η­σης.

Δια­πί­στω­σε ότι η έκ­φρα­ση “με έδει­ραν” απο­δί­δει ρε­α­λι­στι­κά την εμπει­ρία της ενα­γο­μέ­νης κατά το συμ­βάν.

Απέρ­ρι­ψε την πρό­θε­ση συ­κο­φα­ντί­ας, το­νί­ζο­ντας ότι η ενα­γο­μέ­νη ενήρ­γη­σε με βάση το βίωμά της και με στόχο να προ­στα­τεύ­σει τη μη­τέ­ρα της και τον εαυτό της.

Η ενά­γου­σα, από την άλλη, δεν απέ­δει­ξε δόλο, ψευ­δές γε­γο­νός ή βλάβη της υπό­λη­ψής της, ενώ οι εκ­φρά­σεις της ενα­γο­μέ­νης δεν απευ­θύν­θη­καν δη­μο­σί­ως ή σε τρί­τους κατά τον νέο νο­μι­κό ορι­σμό.

Ο ΤΕ­ΛΙ­ΚΟΣ ΛΟ­ΓΑ­ΡΙΑ­ΣΜΟΣ

Η από­φα­ση του Εφε­τεί­ου:

Εξα­φά­νι­σε από­φα­ση του Πρω­το­δι­κεί­ου Πει­ραιά.

Απέρ­ρι­ψε την αγωγή συ­κο­φα­ντι­κής δυ­σφή­μη­σης ως μη νό­μι­μη και αβά­σι­μη.

Κα­τα­δί­κα­σε την ενά­γου­σα στα δι­κα­στι­κά έξοδα και διέ­τα­ξε την ει­σα­γω­γή του πα­ρα­βό­λου της στο Δη­μό­σιο Τα­μείο.

Διέ­τα­ξε επι­στρο­φή πα­ρα­βό­λου στην ενα­γο­μέ­νη.

ΟΤΑΝ Η ΡΟΔΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΛΩΣ ΕΝΑ ΝΗΣΙ

Η Ρόδος, σε αυτή την υπό­θε­ση, δεν ήταν απλώς τόπος δια­μο­νής της ενα­γο­μέ­νης. Ήταν το ση­μείο ανα­φο­ράς για την από­στα­ση, την πα­ρε­ξή­γη­ση, την έλ­λει­ψη επι­κοι­νω­νί­ας και την έντα­ση μίας οι­κο­γέ­νειας που δια­λύ­θη­κε.

Το δι­κα­στή­ριο κα­τέ­γρα­ψε τις αν­θρώ­πι­νες δια­στά­σεις, αλλά προ­χώ­ρη­σε και σε πλήρη νο­μι­κή απο­σα­φή­νι­ση της έν­νοιας του αδι­κή­μα­τος της συ­κο­φα­ντι­κής δυ­σφή­μη­σης στη νέα εποχή του Ποι­νι­κού Κώ­δι­κα.

Όταν το δι­κα­στή­ριο απο­δί­δει δι­καιο­σύ­νη με τόλμη και νη­φα­λιό­τη­τα, ακόμη και τα πιο φορ­τι­σμέ­να οι­κο­γε­νεια­κά δρά­μα­τα βρί­σκουν το τέλος που τους αρ­μό­ζει — όχι στη φωνή της οργής, αλλά στο γράμ­μα και το πνεύ­μα του νόμου.