Σε έκτακτη ανάγκη για πάγια λειψυδρία

Είχε ξα­να­δεί τη στάθ­μη του νερού στο φράγ­μα Λι­βα­διού να φτά­νει σε τόσο χα­μη­λά επί­πε­δα, την έχει δει πα­λαιό­τε­ρα και σε χα­μη­λό­τε­ρα απ’ ό,τι φέτος. Από την άλλη, όμως, ποτέ άλ­λο­τε το νησί δεν είχε τόσο με­γά­λες ανά­γκες σε νερό: μέσα σε μόλις πέντε χρό­νια και εν μέσω κλι­μα­τι­κής κρί­σης, η κα­τα­νά­λω­ση του νερού στην Αστυ­πά­λαια αυ­ξή­θη­κε κατά 60%.

Ως δή­μαρ­χος του νη­σιού δεν ήταν δια­τε­θει­μέ­νος να πάρει τέ­τοιο ρίσκο. Τον Ια­νουά­ριο, το δη­μο­τι­κό συμ­βού­λιο απο­φά­σι­σε ομό­φω­να «τη με­τά­βα­σή του στην Αθήνα για συ­νά­ντη­ση με τον αρ­μό­διο υπουρ­γό, με σκοπό την υπο­βο­λή επί­ση­μου αι­τή­μα­τος για την κή­ρυ­ξη του Δήμου Αστυ­πά­λαιας σε κα­τά­στα­ση εκτά­κτου ανά­γκης λόγω της πα­ρα­τε­τα­μέ­νης ανομ­βρί­ας». Oπερ και εγέ­νε­το.

Τρέ­χουν για το φθι­νό­πω­ρο – «Εχου­με νερό που μπο­ρεί να κα­λύ­ψει τις ανά­γκες, αλλά αν δεν κά­νου­με κάτι θα φτά­σει το φθι­νό­πω­ρο και δεν θα έχου­με ούτε στα­γό­να στο φράγ­μα, άρα δεν θα έχουν νερό οι οι­κι­σμοί», λέει στην «Κ» ο δή­μαρ­χος Αστυ­πά­λαιας Νίκος Κο­μη­νέ­ας.

Ο φά­κε­λος με όλα τα δι­καιο­λο­γη­τι­κά κα­τα­τέ­θη­κε τον Φε­βρουά­ριο και τρεις μήνες μετά ο Νίκος Κο­μη­νέ­ας είχε στα χέρια του το πο­λυα­να­με­νό­με­νο ΦΕΚ με την από­φα­ση της έγκρι­σης. Το μικρό νησί των Δω­δε­κα­νή­σων είχε κη­ρυ­χθεί σε κα­τά­στα­ση εκτά­κτου ανά­γκης λόγω λει­ψυ­δρί­ας. «Κα­λύ­τε­ρα να προ­λαμ­βά­νεις, παρά να θε­ρα­πεύ­εις», μου είπε στην τη­λε­φω­νι­κή επι­κοι­νω­νία που εί­χα­με.

Δεν στε­ρέ­ψα­με

Οι τί­τλοι για την Αστυ­πά­λαια, η οποία μά­λι­στα είχε προ­βλη­θεί λίγα χρό­νια πριν ως το πρώτο πρά­σι­νο και αει­φό­ρο ελ­λη­νι­κό νησί, φαί­νο­νταν κα­τα­στρο­φο­λο­γι­κοί. «Βρί­σκε­ται το νησί σε απελ­πι­στι­κή κα­τά­στα­ση;», ρώ­τη­σα τον δή­μαρ­χο. «Oχι», απά­ντη­σε απευ­θεί­ας, απο­τρέ­πο­ντας τον πα­νι­κό. «Εχου­με νερό που μπο­ρεί να κα­λύ­ψει τις ανά­γκες, αλλά αν δεν κά­νου­με κάτι, θα φτά­σει το φθι­νό­πω­ρο και δεν θα έχου­με ούτε στα­γό­να στο φράγ­μα, άρα δεν θα έχουν νερό οι οι­κι­σμοί. Θα πρέ­πει να φρο­ντί­σω ώστε να έχου­με τη δυ­να­τό­τη­τα να κα­λύ­ψου­με τις μελ­λο­ντι­κές ανά­γκες», εξή­γη­σε. Η ανά­γκη της πρό­λη­ψης οδή­γη­σε στην ενοι­κί­α­ση μιας μο­νά­δας αφα­λά­τω­σης για έξι μήνες, που θα προ­σφέ­ρει 600 κυ­βι­κά μέτρα νερού την ημέρα.

Η ιδιό­τη­τα του κα­τε­πεί­γο­ντος δίνει στον νη­σιω­τι­κό δήμο τη δυ­να­τό­τη­τα να κι­νη­το­ποι­ή­σει αμέ­σως πό­ρους και να επι­τα­χύ­νει δια­δι­κα­σί­ες χρο­νο­βό­ρες και απαι­τη­τι­κές. «Επει­δή επι­κα­λού­μα­στε την έκτα­κτη ανά­γκη μπο­ρού­με να το­πο­θε­τή­σου­με την προ­σω­ρι­νή αφα­λά­τω­ση σε συ­ντο­μό­τε­ρο διά­στη­μα. Οι αδειο­δο­τή­σεις και οι εγκρί­σεις από διά­φο­ρους φο­ρείς δεν είναι τόσο απαι­τη­τι­κές, ενώ γί­νο­νται πιο σύ­ντο­μες οι δια­δι­κα­σί­ες δια­γω­νι­σμών», εξή­γη­σε ο κ. Κο­μη­νέ­ας. Ο ίδιος ξε­κα­θά­ρι­σε ότι δεν προ­χώ­ρη­σε σε απευ­θεί­ας ανά­θε­ση, δυ­να­τό­τη­τα που του δί­νε­ται από τον νόμο λόγω της κα­τά­στα­σης, αλλά θα λάβει προ­σφο­ρές από τρεις εται­ρεί­ες και έπει­τα από δια­πραγ­μά­τευ­ση θα επι­λέ­ξει τη βέλ­τι­στη λύση για το νησί. Θέ­λο­ντας να δεί­ξει την οι­κο­νο­μία χρό­νου που επι­τυγ­χά­νει, αντι­πα­ρέ­βα­λε την πα­ρα­πά­νω δια­δι­κα­σία με την αγορά μο­νά­δας αφα­λά­τω­σης, η οποία έχει διαρ­κέ­σει στο σύ­νο­λό της δύο χρό­νια. Η μο­νά­δα δεν θα είναι έτοι­μη αυτή τη θε­ρι­νή πε­ρί­ο­δο και θα μπο­ρεί να λει­τουρ­γή­σει από Νο­έμ­βριο. «Ακόμη και η από­φα­ση της κή­ρυ­ξης σε κα­τά­στα­ση εκτά­κτου ανά­γκης χρειά­στη­κε τρεις μήνες», σχο­λί­α­σε.

Το έκτο

Η Αστυ­πά­λαια γί­νε­ται το έκτο νησί μετά τον Δήμο Κε­ντρι­κής Κέρ­κυ­ρας, τη Σύμη, την Πάτμο, τη Λέρο και το Με­γα­νή­σι, που κη­ρύσ­σε­ται σε κα­τά­στα­ση εκτά­κτου ανά­γκης εξαι­τί­ας της λει­ψυ­δρί­ας από το 2025. Η «Κ» συ­νο­μί­λη­σε και με άλ­λους δή­μους που υπή­χθη­σαν σ’ αυτό το μέτρο. Οι πε­ρισ­σό­τε­ροι δή­μαρ­χοι πα­ρα­δέ­χθη­καν ότι η κή­ρυ­ξη σε κα­τά­στα­ση εκτά­κτου ανά­γκης ήταν ο μόνος τρό­πος ώστε να αντα­πο­κρι­θούν στην τα­χύ­τη­τα με την οποία αυ­ξά­νο­νται οι ανά­γκες υδρο­δό­τη­σης των νη­σιών, τη στιγ­μή που τα υδα­τι­κά απο­θέ­μα­τα μειώ­νο­νται και οι υπο­δο­μές είναι πα­λιές και φθαρ­μέ­νες.

«Ακού­γε­ται πα­ρά­δο­ξο να έχου­με τόσες βρο­χές και να κη­ρύσ­σε­ται μια πε­ριο­χή σε κα­τά­στα­ση εκτά­κτου ανά­γκης. Η έν­νοια της λει­ψυ­δρί­ας, όμως, δεν ταυ­τί­ζε­ται με την έν­νοια της ανομ­βρί­ας», επι­σή­μα­νε ο δή­μαρ­χος Κε­ντρι­κής Κέρ­κυ­ρας Στέ­φα­νος Που­λη­μέ­νος. Oπως εξή­γη­σε, στο νησί υπάρ­χει άφθο­νο νερό. Το πρό­βλη­μα είναι το παλιό και δια­βρω­μέ­νο δί­κτυο ύδρευ­σης, το οποίο έχει τε­ρά­στιες απώ­λειες, με απο­τέ­λε­σμα το νερό να μη φτά­νει πάντα στους κα­τα­να­λω­τές. «Η λει­ψυ­δρία προ­κύ­πτει εξ αυτού». Πα­ρό­τι η κα­τα­σκευή δι­κτύ­ου δεν είναι ένα σύν­θε­το έργο, η επι­λο­γή του ερ­γο­λά­βου θα απαι­τού­σε υπό κα­νο­νι­κές συν­θή­κες πε­ρί­που δύο με τρία χρό­νια, ενώ τώρα, κατά τον κ. Που­λη­μέ­νο, δεν θα ξε­πε­ρά­σει τους τρεις μήνες.

Ποιος απο­φα­σί­ζει

Με την αλ­λα­γή του νόμου πέ­ρυ­σι, τις εγκρί­σεις για τη δια­δι­κα­σία του κα­τε­πεί­γο­ντος δίνει πλέον το υπουρ­γείο Πε­ρι­βάλ­λο­ντος και όχι το Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας, κα­τό­πιν θε­τι­κής γνω­μο­δό­τη­σης της Ρυθ­μι­στι­κής Αρχής Απο­βλή­των, Ενέρ­γειας και Υδά­των και με τη σύμ­φω­νη γνώμη του γε­νι­κού γραμ­μα­τέα Αι­γαί­ου και Νη­σιω­τι­κής Πο­λι­τι­κής. Σύμ­φω­να με κυ­βερ­νη­τι­κές πηγές, ο νόμος άλ­λα­ξε προ­κει­μέ­νου οι δια­δι­κα­σί­ες να είναι συ­ντο­μό­τε­ρες, αλλά και να διέ­πο­νται από αυ­στη­ρό­τε­ρα κρι­τή­ρια.

Αφα­λά­τω­ση για πρώτη φορά σε Τζια, Ανδρο και Με­γα­νή­σι

«Η ΡΑΕΥ δεν εξε­τά­ζει μόνο εάν υπάρ­χει λει­ψυ­δρία· το βα­σι­κό είναι να στοι­χειο­θε­τη­θεί η έκτα­κτη ανά­γκη, δη­λα­δή αν απαι­τού­νται άμεσα και έκτα­κτα μέτρα και έργα για να δια­σφα­λι­στεί η υδρο­δό­τη­ση της πε­ριο­χής», δή­λω­σε ο πρό­ε­δρος της ΡΑΕΥ Κων­στα­ντί­νος Τσι­μά­ρας. Oπως υπο­γράμ­μι­σε, πα­ρα­τη­ρή­θη­καν υπερ­βο­λές σε κά­ποιες αι­τή­σεις και αυτός είναι ο λόγος που μέχρι σή­με­ρα εγκρί­θη­καν πε­ρί­που οι μισές.

Απευ­θυν­θή­κα­με στον γε­νι­κό γραμ­μα­τέα Φυ­σι­κού Πε­ρι­βάλ­λο­ντος και Υδά­των, Πέτρο Βα­ρε­λί­δη, ρω­τώ­ντας τον αν πι­στεύ­ει ότι γί­νε­ται κα­τά­χρη­ση του μέ­τρου. «Δεν θα έλεγα κα­τά­χρη­ση, αλλά πα­ρα­νό­η­ση. Οι πε­ρισ­σό­τε­ροι νη­σιω­τι­κοί δήμοι μπερ­δεύ­ουν το έκτα­κτο με το αντι­κει­με­νι­κό πρό­βλη­μα της λει­ψυ­δρί­ας. Αν ένα νησί υπο­φέ­ρει τρία χρό­νια από λει­ψυ­δρία, δεν είναι ένα έκτα­κτο πρό­βλη­μα. Είναι πολύ σο­βα­ρό, αλλά όχι έκτα­κτο».

Υπο­στε­λε­χω­μέ­νοι

Βε­βαί­ως, όπως πα­ρα­δέ­χθη­κε, υπάρ­χει ένα αντι­κει­με­νι­κό πρό­βλη­μα: οι δήμοι των νη­σιών είναι συ­νή­θως υπο­στε­λε­χω­μέ­νοι και δια­δι­κα­σί­ες όπως οι πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές αδειο­δο­τή­σεις είναι δύ­σκο­λες. Από φέτος, μά­λι­στα, οι δήμοι για να προ­χω­ρή­σουν σε συμ­βά­σεις πρέ­πει να πλη­ρούν ακόμη έναν όρο: οφεί­λουν να έχουν δια­χει­ρι­στι­κή επάρ­κεια, το απαι­τού­με­νο δη­λα­δή προ­σω­πι­κό και τα απα­ραί­τη­τα πλη­ρο­φο­ρια­κά συ­στή­μα­τα που θε­ω­ρού­νται επαρ­κή για να υλο­ποι­η­θούν έργα. «Σχε­δόν κα­νέ­να νησί δεν έχει δια­χει­ρι­στι­κή επάρ­κεια.

Αυτό δη­μιουρ­γεί πίεση, αλλά δεν μπο­ρού­με να δε­χθού­με να δί­νο­νται έργα σε δή­μους που δεν είναι σε θέση να κά­νουν δια­γω­νι­σμούς ή να τα υλο­ποι­ή­σουν», υπο­γράμ­μι­σε ο γε­νι­κός γραμ­μα­τέ­ας. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ανέ­φε­ρε ότι το υπουρ­γείο Πε­ρι­βάλ­λο­ντος διέ­θε­σε το 2025 πε­ρί­που τέσ­σε­ρα εκατ. ευρώ μόνο σε νη­σιω­τι­κούς δή­μους που βρί­σκο­νται σε κα­τά­στα­ση εκτά­κτου ανά­γκης, εκ των οποί­ων δεν απορ­ρο­φή­θη­κε ακόμη ούτε ευρώ.

«Πρό­κει­ται κυ­ρί­ως για μια διοι­κη­τι­κού τύπου κή­ρυ­ξη», τό­νι­σε ο Μα­νώ­λης Κου­του­λά­κης, γε­νι­κός γραμ­μα­τέ­ας Αι­γαί­ου και Νη­σιω­τι­κής Πο­λι­τι­κής, εξη­γώ­ντας ότι τα αυ­στη­ρά πλαί­σια που έχουν τεθεί για να υλο­ποι­η­θούν συμ­βά­σεις έχουν δη­μιουρ­γή­σει προ­σκόμ­μα­τα στην υλο­ποί­η­ση των έργων και μέχρι να προ­σαρ­μο­στούν, οι νη­σιω­τι­κοί δήμοι κα­τα­φεύ­γουν στο μέτρο αυτό.

«Θέ­λου­με να ωρι­μά­σει το σύ­στη­μα και να τε­θούν αυ­στη­ροί κα­νό­νες στην προ­κή­ρυ­ξη έργων, αλλά πα­ράλ­λη­λα δεν πρέ­πει να τι­μω­ρη­θούν οι νη­σιω­τι­κοί δήμοι, ει­δι­κά οι μι­κρό­τε­ροι. Τα Ψαρά, για πα­ρά­δειγ­μα, έχουν έναν υπάλ­λη­λο. Εμείς προ­σπα­θού­με να τους υπο­στη­ρί­ξου­με με τη χρη­μα­το­δό­τη­ση με­λε­τών και την πρό­σλη­ψη τε­χνι­κών συμ­βού­λων, ενώ στο­χεύ­ου­με ως εν­διά­με­σοι με­τα­ξύ της κε­ντρι­κής διοί­κη­σης και το­πι­κής αυ­το­διοί­κη­σης των νη­σιών να εξη­γή­σου­με ότι η νη­σιω­τι­κό­τη­τα είναι ένα διαρ­θρω­τι­κό πρό­βλη­μα, το οποίο δεν επι­δέ­χε­ται ορι­ζό­ντιες λύ­σεις».

Υψη­λό­τε­ρο κό­στος

Ακόμη πά­ντως και για το ποιες είναι οι λύ­σεις αυτές, προ­κύ­πτουν δια­φω­νί­ες. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό πα­ρά­δειγ­μα, η ενοι­κί­α­ση των αφα­λα­τώ­σε­ων. Το υπουρ­γείο Πε­ρι­βάλ­λο­ντος δεν δίνει χρη­μα­το­δό­τη­ση για μί­σθω­ση αφα­λα­τώ­σε­ων, καθώς κρί­νει ότι είναι ασύμ­φο­ρες οι­κο­νο­μι­κά. Πράγ­μα­τι, τη στιγ­μή που η Αστυ­πά­λαια θα αγο­ρά­σει μια μο­νά­δα 600 κ.μ. νερού/ημέρα με 900.000 ευρώ, θα χρε­ω­θεί πα­ράλ­λη­λα 350.000 ευρώ για την ενοι­κί­α­ση και τη συ­ντή­ρη­ση μο­νά­δας ίδιας δυ­να­μι­κής για πε­ρί­που έξι μήνες. Η Αστυ­πά­λαια και η Πάρος, αμ­φό­τε­ρες σε κα­τά­στα­ση εκτά­κτου ανά­γκης, θα προ­βούν και σε αγορά και σε μί­σθω­ση αφα­λα­τώ­σε­ων: για την αγορά θα «ξε­κλει­δώ­σουν» κε­φά­λαια του υπουρ­γεί­ου Πε­ρι­βάλ­λο­ντος, ενώ για τη μί­σθω­ση κε­φά­λαια του υπουρ­γεί­ου Ναυ­τι­λί­ας.

Στο μέτρο της εκτά­κτου ανά­γκης για τη λει­ψυ­δρία υφί­στα­ται και ακόμη ένα πα­ρά­δο­ξο: πα­ρό­τι τα νησιά δι­καιού­νται γρη­γο­ρό­τε­ρη πρό­σβα­ση σε κον­δύ­λια για έργα αύ­ξη­σης της υδρο­δό­τη­σης, δεν υπο­χρε­ού­νται σε κα­νέ­να μέτρο μεί­ω­σης της κα­τα­νά­λω­σης νερού.

Από τη θέση του γε­νι­κού γραμ­μα­τέα Αι­γαί­ου και Νη­σιω­τι­κής Πο­λι­τι­κής, ο Μα­νώ­λης Κου­του­λά­κης τό­νι­σε ότι το ζή­τη­μα του υδα­τι­κού ισο­ζυ­γί­ου πρέ­πει άμεσα να εντα­χθεί στη δη­μό­σια συ­ζή­τη­ση. «Πρέ­πει να δια­χει­ρι­στού­με, όχι μόνο την προ­σφο­ρά νερού, αλλά και τη ζή­τη­ση», υπο­στή­ρι­ξε.

Πηγή: kathimerini.gr