O αστρονόμος Ξ. Mουσάς αποκαλύπτει όλα τα μυστικά του Μηχανισμού των Αντικυθήρων

Κύριε καθη­γητά, αφιε­ρω­θή­κατε εδώ και πολλά χρόνια στην μελέτη του μηχα­νι­σμού των Αντι­κυ­θή­ρων… Πώς κατά­φερε αυτός ο μηχα­νι­σμός να γίνει τόσο… διά­ση­μος;

Ο μηχα­νι­σμός των Αντι­κύ­θη­ρων είναι πολύ σημα­ντι­κός για την ιστορία της Ανθρω­πό­τη­τας, της Μηχα­νι­κής, της Αστρο­νο­μίας, των Μαθη­μα­τι­κών και πάνω απ΄ όλα της τεχνο­λο­γίας. Απο­δει­κνύει περί­τρανα πώς οι Έλληνες διέ­θε­ταν υψηλή τεχνο­λο­γία σε αντί­θεση με όσα δια­βά­ζουμε στα βιβλία της ιστο­ρίας των επι­στη­μών.

Με τη δική μας μελέτη, ξανα­γρά­ψαμε τα βιβλία της Ιστο­ρίας. Και δεν πρό­κει­ται για υπερ­βολή. Κατα­φέ­ραμε να προ­βά­λουμε το μηχα­νι­σμό σε παγκό­σμιο επίπεδο και να απορ­ρι­φτεί η αντί­ληψη πως δεν υπήρχε τεχνο­λο­γία στην Αρχαία Ελλάδα.

Έχω πραγ­μα­το­ποι­ή­σει προ­σω­πικά περισ­σό­τε­ρες από 50 εκθέ­σεις σχεδόν σε όλο τον κόσμο, στην NASA στην UNESCO… Έχω κάνει περισ­σό­τε­ρες από 600 ομιλίες και δια­λέ­ξεις από το ένα έως το άλλο άκρο της Ελλάδας και στο εξω­τε­ρικό. Κατα­στή­σαμε το μηχα­νι­σμό σε ένα άριστο πρε­σβευτή της Ελλάδας και άριστο εκπαι­δευ­τικό εργα­λείο. Δείχνει όσα κατά­φε­ραν οι Έλληνες με την βοήθεια της θεω­ρη­τι­κής από­δει­ξης και των μαθη­μα­τι­κών που χρη­σι­μο­ποιού­σαν (των θεω­ρη­μά­των που μαθαί­νουμε στα μαθη­μα­τικά…). Αυτή την έκθεση έχουμε δια­θέ­σιμη σε 15 γλώσσες.

Οι Αρχαίοι Έλληνες είναι αυτοί που εφευ­ρί­σκουν τα θεω­ρη­τικά μαθη­μα­τικά και τα εισά­γουν στην αστρο­νο­μία, με απο­τέ­λε­σμα να εξε­λι­χθεί σε θεω­ρη­τική επι­στήμη. Η χρήση των θεω­ρη­τι­κών μαθη­μα­τι­κών βασί­ζε­ται στη μελέτη της φύσης, στην κατα­νό­ηση των φυσικών φαι­νο­μέ­νων και στην πρό­βλεψη κάποιων από αυτά τα φυσικά φαι­νό­μενα.

Πώς προ­βλέ­πουν τα φυσικά φαι­νό­μενα;

Για πρώτη φορά κατά­φε­ραν οι Έλληνες να προ­βλέ­πουν τα φυσικά φαι­νό­μενα με τη χρήση των μαθη­μα­τι­κών. Ακο­λού­θη­σαν τη φιλο­σο­φία των Πυθα­γο­ρείων, που υπα­γο­ρεύει ότι η φύση περι­γρά­φε­ται σωστά με τα μαθη­μα­τικά… Με άλλα λόγια περι­γρά­φε­ται, γίνεται κατα­νοητή και προ­βλέ­ψιμη με τη χρήση των καταλ­λή­λων θεω­ρη­μά­των και μαθη­μα­τι­κών υπο­λο­γι­σμών.

Πώς όμως φτάσατε στην ανα­κα­τα­σκευή του μηχα­νι­σμού;

Η μελέτη του μηχα­νι­σμού ξεκινά ήδη από το 1902. Ο Περι­κλής Ρεδιά­δης ένας νέος αξιω­μα­τι­κός του πολε­μι­κού ναυ­τι­κού εκείνη την εποχή, το μελε­τάει και δημο­σιεύει μία πρώτη εργασία το 1902 και μία δεύτερη το 1907. Ακο­λού­θησε ο Ράδος, καθη­γη­τής της Σχολής Δοκίμων και το 1930 ένας τρι­σέγ­γο­νος του Κολο­κο­τρώνη, ο Ναύ­αρ­χος Ιωάννης Θεο­φα­νί­δης, φτιά­χνει το πρώτο λει­τουρ­γικό μοντέλο του μηχα­νι­σμού που ήταν μία εξαι­ρε­τική κατα­σκευή. Το μηχά­νημα αυτό μπο­ρείτε να το θαυ­μά­σετε σήμερα στο Εθνικό Αρχαιο­λο­γικό Μουσείο δίπλα από τον αυθε­ντικό μηχα­νι­σμό των Αντι­κυ­θή­ρων.

Εμείς στη­ρι­χθή­καμε σε αυτές τις μελέτες και στη μελέτη του Πράις, καθη­γητή στις ΗΠΑ, ο οποίος έφτιαξε ένα λει­τουρ­γικό μοντέλο που εκτί­θε­ται επίσης στο Εθνικό Αρχαιο­λο­γικό Μουσείο… Επίσης, ο πυρη­νι­κός φυσικός του Δημό­κρι­του, Χαρά­λα­μπος Καρά­κα­λος με τη βοήθεια ακτι­νο­γρα­φιών, κατά­φερε να προβεί σε μία ανα­κα­τα­σκευή του μηχα­νή­μα­τος.

Αυτή ήταν η σειρά των μελετών που έγιναν αρκετά χρόνια πριν από εμάς.

Πώς ερμη­νεύ­σατε τις μετρή­σεις που πήρατε με τις αξο­νι­κές τομο­γρα­φίες;

Δια­βά­σαμε όλα αυτά και με ένα υπερ­σύγ­χρονο μηχά­νημα αξο­νι­κού τομο­γρά­φου και συστή­μα­τος ψηφια­κής απει­κό­νι­σης της HP που μας παρα­χω­ρή­θηκε το 2005. Μελε­τή­σαμε το εξω­τε­ρικό και κυρίως το εσω­τε­ρικό του μηχα­νή­μα­τος, τα μαθη­μα­τικά που είναι κρυμ­μένα στα γρα­νά­ζια… Βρήκαμε ότι η σελήνη κινεί­ται γύρω από τον ήλιο με μετα­βλητή ταχύ­τητα σύμφωνα με τον 2ο νόμο του Κέπλερ που λέει ότι στο περί­γειο η σελήνη κινεί­ται ταχύ­τερα απ’ ότι στο απόγειο.

Βρήκαμε ότι η εκκε­ντρό­τητα που χρη­σι­μο­ποιεί­ται στο μηχά­νημα είναι αυτή που είχε χρη­σι­μο­ποι­ή­σει ο Ίππαρ­χος στη Ρόδο. Επίσης, η μαθη­μα­τική μέθοδος με την οποία περι­γρά­φε­ται η κίνηση της σελήνης γύρω από τη γη είναι του Ιππάρ­χου. Συνεπώς, έχουμε δύο υπο­γρα­φές του μεγάλου Ροδίου αστρο­νό­μου στο μηχά­νημα.Βρήκαμε λοιπόν ότι προ­βλέ­πει τις θέσεις Ήλιου, Σελήνης και πλα­νη­τών χρη­σι­μο­ποιώ­ντας τα μαθη­μα­τικά και την φυσική της εποχής.

Υπάρ­χουν ερευ­νη­τές που υπο­στη­ρί­ζουν ότι ο μηχα­νι­σμός μπορεί να κατα­σκευά­στηκε στη Ρόδο. Έχουν βάση οι ισχυ­ρι­σμοί αυτοί;

Ο μηχα­νι­σμός μπορεί να έχει κατα­σκευα­στεί στη Ρόδο. Υπήρχαν εδώ στο νησί κάποια από τα καλύ­τερα εργα­στή­ρια μεταλ­λουρ­γίας, όχι μόνο στον ελλη­νικό κόσμο, αλλά παγκο­σμίως. Το μηχά­νημα αυτό κατα­σκευά­στηκε πιθα­νό­τατα το 150 με 100 π.Χ., συνεπώς αρκετά πριν από την χρο­νο­λο­γία του ναυα­γίου, το οποίο ενδέ­χε­ται να συνέβη ανάμεσα στο 87 π.Χ. και 63 π.Χ. λίγα μέτρα από την βόρεια ακτή των Αντι­κυ­θή­ρων. Εκείνη την εποχή η μισή Ελλάδα τελεί υπό ρωμαϊκή κατοχή… Η Ρόδος είναι ακόμη ελεύ­θερη χάρη στους υπέ­ρο­χους πολι­τι­κούς και φιλο­σό­φους που είχε. Οι Ρωμαίοι σπού­δα­ζαν στη Ρόδο και τη σέβο­νταν… Ίσως και γι’ αυτό και να έμεινε περισ­σό­τερα χρόνια ελεύ­θερη…

Είχε τερά­στιο πλούτο το νησί πράγμα που απο­δει­κνύ­ε­ται από διά­φο­ρες πηγές. Υπήρξε π.χ. ένας Ρωμαίος αυτο­κρά­το­ρας που πήρε από τη Ρόδο περίπου 5000 χάλκινα αγάλ­ματα. Αν συγκε­ντρώ­σουμε αυτή τη στιγμή όλα τα ελλη­νικά και τα ρωμαϊκά αγάλ­ματα που υπάρ­χουν στον κόσμο δεν ξεπερ­νούν τα 50! Φαντα­στείτε λοιπόν για τι πλούτο μιλάμε. Επι­πλέον, υπήρχαν καλά εργα­στή­ρια χρυ­σο­χο­ΐας και άλλων μεταλ­λι­κών κατα­σκευών.

Ποιος είναι ο πιθανός κατα­σκευα­στής του Μηχα­νι­σμού;

Μπο­ρούμε να πιθα­νο­λο­γή­σουμε ότι ο μέγι­στος αστρο­νό­μος εκείνης της εποχής που ζούσε εδώ στη Ρόδο, τότε που κατα­σκευά­στηκε το μηχά­νημα, ο Ίππαρ­χος, είναι ο κατα­σκευα­στής του…

Συχνά χαρα­κτη­ρί­ζε­ται ο μηχα­νι­σμός ως ο προ­πο­μπός του σύγ­χρο­νου τάμπλετ… Υπάρ­χουν πραγ­μα­τικά ομοιό­τη­τες;

Οι Έλληνες κατά την αρχαιό­τητα και για πολλούς αιώνες ονο­μά­ζουν τέτοια μηχα­νή­ματα Πίνακες ή Πινα­κί­δια δηλαδή tablet.

Τι λει­τουρ­γίες έχει ο Μηχα­νι­σμός;

Ο Μηχα­νι­σμός προ­βλέ­πει όλα τα αστρο­νο­μικά φαι­νό­μενα που γνώ­ρι­ζαν τότε. Προσ­διο­ρί­ζει τις θέσεις ήλιου, σελήνης και πλα­νη­τών. Στην θεμα­τική εγκυ­κλο­παί­δεια της Εκδο­τι­κής Αθηνών έγραφα ήδη από το 1990 ότι ο μηχα­νι­σμός πιθα­νό­τατα προ­βλέ­πει τις εκλεί­ψεις ήλιου και σελήνης, τις φάσεις της σελήνης, το οποίο επα­λη­θεύ­σαμε με μετρή­σεις.

Οι προ­βλέ­ψεις γίνο­νται με τους νόμους της φυσικής, όπως τους αντι­λαμ­βά­νο­νταν τότε, δηλαδή με περιο­δι­κό­τη­τες, όπως επα­λη­θεύ­σαμε με τις μετρή­σεις και ανα­λύ­σεις μας… Σημειώ­σετε πώς όλα αυτά που προ­βλέ­πει, ισχύουν και σήμερα. Μπο­ρέ­σαμε και δια­βά­σαμε τον ακριβή χρόνο 13 εκλεί­ψεων ηλίου σε μία περίοδο 54 ετών και ενός μηνός. Βρήκαμε ότι όλες μετρή­θη­καν στις Συρα­κού­σες και το 1/3 των μετρή­σεων έγινε πριν το θάνατο του Αρχι­μήδη το 212, πιθα­νό­τατα από τον ίδιο. Μπο­ρούμε να υπο­θέ­τουμε ότι οι μαθητές του Αρχι­μήδη συμπλή­ρω­σαν τις μετρή­σεις του πνευ­μα­τι­κού τους πατέρα και τις έστει­λαν σε πολλούς Έλληνες αστρο­νό­μους σε Ελλάδα, Πέργαμο, Αλε­ξάν­δρεια, Αθήνα, Ρόδο και σε άλλες πόλεις που θα μπο­ρού­σαν να είναι υπο­ψή­φιες ως κατα­σκευά­στριες του μηχα­νι­σμού. Όμως με δεδο­μένο ότι ο Ίππαρ­χος βρι­σκό­ταν εκείνη την εποχή εδώ στη Ρόδο με τα άριστα εργα­στή­ρια, είναι ο πιο πιθανός κατα­σκευα­στής.

Τι μάθαμε από το εγχει­ρί­διο χρήσης του μηχα­νι­σμού;

Δια­βά­σαμε κάπου 4.000 ελλη­νι­κούς χαρα­κτή­ρες ύψους 2,2 χιλιο­στών και πάχους κάτω από το χιλιο­στό. Οι εγγρα­φές που έχουμε απο­τε­λούν μόλις το ¼ του εγχει­ρι­δίου χρήσης του μηχα­νι­σμού. Το υπό­λοιπο βρί­σκε­ται στον πάτο της θάλασ­σας και ελπί­ζουμε πώς η Εφορία Εναλίων Αρχαιο­τή­των που ξεκι­νάει ένα πεντα­ε­τές πρό­γραμμα ερευνών στα Αντι­κύ­θηρα θα βρει και άλλα κομ­μά­τια και έτσι θα συμπλη­ρώ­σουμε όλο το πάζλ. Όσα δια­βά­σαμε, μας επι­τρέ­πουν να λέμε ότι ο μηχα­νι­σμός με βάση το εγχει­ρί­διο του φαί­νε­ται να έβρισκε τις θέσεις των πλα­νη­τών. Για κάθε πλανήτη μας λέει πόσες μοίρες ή ημέρες προ­χω­ράει μπρος, πόσες θα γυρίσει πίσω και μάλιστα με απί­στευ­τες λεπτο­μέ­ρειες…

Είναι αλήθεια ότι προσ­διο­ρί­ζει πότε γίνο­νται τα Άλεια στην Ρόδο;

Συγ­χρό­νως πρό­βλεπε με βάση τα μαθη­μα­τικά και τις αστρο­νο­μι­κές γνώσεις τους χρόνους που θα διε­ξά­γο­νταν οι Ολυ­μπια­κοί Αγώνες, τα Άλεια, τα Πύθια και οι άλλες σημα­ντι­κές πανελ­λή­νιες γιορτές.

Κλεί­νο­ντας κ. Καθη­γητά, θα λέγατε ότι ο μηχα­νι­σμός είχε συνέ­χεια; Έχει επη­ρε­ά­σει σήμερα την Τεχνο­λο­γία και την Επι­στήμη;

Δεν έχω την παρα­μι­κρή αμφι­βο­λία ότι ο μηχα­νι­σμός έχει συνέ­χεια. Οι άνθρω­ποι και ειδι­κό­τερα οι Έλληνες κατα­νο­ώ­ντας την αιτιο­κρα­τία των νόμων της φύσης που εκφρά­ζο­νται με τη χρήση των μαθη­μα­τι­κών, κατα­φέρ­νουν να προ­βλέ­πουν τα φυσικά φαι­νό­μενα. Στο Σέσκλο στην Θεσ­σα­λία υπάρ­χουν τα αρχαιό­τερα ορθο­γώ­νια κτήρια-χρονολογούνται στο 6000 π.Χ.-που ρύθ­μι­ζαν το έτος και την σπορά.

Στη συνέ­χεια βλέ­πουμε ότι σε όλες τις Ελλη­νι­κές πόλεις κάθε ναός είναι προ­σα­να­το­λι­σμέ­νος αστρο­νο­μικά και φυσικά η Ρόδος και η Λίνδος δεν απο­τε­λούν εξαί­ρεση. Τα ίδια βρί­σκουμε στη Θερμή της Μυτι­λή­νης. Εκεί είναι προ­σα­να­το­λι­σμέ­νοι έτσι ώστε τη μεγα­λύ­τερη μέρα του έτους να βλέπουν την ανατολή του ηλίου.

Υπάρ­χουν συνε­χι­στές του μηχα­νή­μα­τος μέχρι και σήμερα. Βεβαίως τα μοντέρνα ρολόγια δεν εφευ­ρέ­θη­καν από τους ευρω­παί­ους… Συγκρι­νό­μενα με το μηχα­νι­σμό των Αντι­κυ­θή­ρων είναι υπο­δε­ε­στέρα. Όμως τα bit και τα bytes (μονάδα μέτρη­σης ποσό­τη­τας πλη­ρο­φο­ρίας) του υπο­λο­γι­στή ή του τηλε­φώ­νου σας, υπάρ­χουν και εδώ σε αυτό το μηχα­νι­σμό. Προ­βλέ­πει και περι­γρά­φει τη θέση της σελήνης, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας τα ίδια μαθη­μα­τικά, τα ημίτονα και συνη­μί­τονα με τα μαθη­μα­τικά που χρη­σι­μο­ποιεί το Smartphone σας και κάθε τηλέ­φωνο ψηφια­κής τεχνο­λο­γίας που μετα­τρέ­πει τη φωνή μας σε bit και bytes για να τη στείλει στο συνο­μι­λητή…