Το αδιαχώρητο στο ΑΠΘ για τον Έλληνα που έλυσε τον Γρίφο του Νας

Μια εκ­πλη­κτι­κή διά­λε­ξη για την εξέ­λι­ξη της τε­χνη­τής νοη­μο­σύ­νης τα επό­με­να «πέντε έως 50 χρό­νια» έκανε στη Θεσ­σα­λο­νί­κη, ο Κων­στα­ντί­νος Δα­σκα­λά­κης, κα­θη­γη­τής της Επι­στή­μης των Υπο­λο­γι­στών στο ΜΙΤ που έλυσε τον, άλυτο επί 60 χρό­νια, Γρίφο του Νας. Η αί­θου­σα του ΑΠΘ ήταν κα­τά­με­στη με  πε­ρισ­σό­τε­ρους από 1500 φοι­τη­τές και ακα­δη­μαϊ­κούς που πα­ρα­κο­λού­θη­σαν τον έλ­λη­να επι­στή­μο­να να μιλά για τις εξε­λί­ξεις στην Τε­χνη­τή Νοη­μο­σύ­νη και πώς αυτή θα επη­ρε­ά­σει την αν­θρω­πό­τη­τα.

Πώς θα χρη­σι­μο­ποι­ή­σει τη στα­τι­στι­κή ένα ρο­μπότ, για να απο­φα­σί­σει σε ποιον υπο­ψή­φιο πε­λά­τη θα δώσει η τρά­πε­ζα ένα δά­νειο και ποιος θε­ω­ρεί­ται ανα­ξιό­πι­στος;

Με­ρι­κά από τα ερω­τή­μα­τα που έθεσε:

Μπο­ρούν τα ρο­μπότ να σώ­σουν το πα­γκό­σμιο ασφα­λι­στι­κό σύ­στη­μα από την επα­πει­λού­με­νη κα­τάρ­ρευ­ση; Πόσο πι­θα­νό είναι ένας …κα­λο­κά­γα­θος αλ­γό­ριθ­μος να εξε­λι­χθεί σε ρα­τσι­στή συ­νω­μο­σιο­λό­γο μέσα σε λίγες ώρες;

Θα ενα­πό­κει­ται στις ηθι­κές αξίες του …software ενός αυ­το­ο­δη­γού­με­νου αυ­το­κι­νή­του να απο­φα­σί­σει ποιος ζει και ποιος πε­θαί­νει, όταν το όχημα “συ­νει­δη­το­ποιεί” ότι επί­κει­ται ένα σο­βα­ρό αυ­το­κι­νη­τι­στι­κό ατύ­χη­μα με εμπλο­κή πεζών;

Πώς θα χρη­σι­μο­ποι­ή­σει τη στα­τι­στι­κή ένα ρο­μπότ, για να απο­φα­σί­σει σε ποιον υπο­ψή­φιο πε­λά­τη θα δώσει η τρά­πε­ζα ένα δά­νειο και ποιος θε­ω­ρεί­ται ανα­ξιό­πι­στος;

Είναι εφι­κτό μια ομάδα αν­θρώ­πων να “πεί­σει” έναν αξιό­πι­στο αλ­γό­ριθ­μο ανα­γνώ­ρι­σης ει­κό­νας ότι μια κα­ρα­μπί­να που έχει μπρο­στά του είναι ένα αθώο παι­δι­κό παι­χνί­δι;

Η εποχή της τε­χνη­τής νοη­μο­σύ­νης έρ­χε­ται “φορ­τω­μέ­νη” με υπο­σχέ­σεις, προ­κλή­σεις και κιν­δύ­νους. Και πα­ρό­τι για να ανοί­ξει ο νέος αυτός οι­κο­νο­μι­κός κύ­κλος στην ιστο­ρία της αν­θρω­πό­τη­τας απαι­τεί­ται ένα με­γά­λο άλμα (η με­τά­βα­ση από την τε­χνη­τή νοη­μο­σύ­νη ει­δι­κών εφαρ­μο­γών -που ήδη “βλέ­που­με” να εφαρ­μό­ζε­ται σε αρ­κε­τές πε­ρι­πτώ­σεις- στη γε­νι­κή τε­χνη­τή νοη­μο­σύ­νη, η πλή­ρης ανά­πτυ­ξη της οποί­ας πι­θα­νό­τα­τα θα απαι­τή­σει αρ­κε­τές δε­κα­ε­τί­ες), μια νέα συ­ναρ­πα­στι­κή εποχή ήδη ανα­τέλ­λει.

Κατά τον Έλ­λη­να κα­θη­γη­τή, που με­τα­ξύ άλλων έχει λάβει το βρα­βείο Kalai από την Διε­θνή Ένωση Θε­ω­ρί­ας Παι­γνί­ων και το βρα­βείο έρευ­νας από το ίδρυ­μα Giuseppe Sciacca του Βα­τι­κα­νού, το πι­θα­νό­τε­ρο είναι ότι σε πέντε χρό­νια από σή­με­ρα θα έχου­με έναν προ­σω­πι­κό γραμ­μα­τέα με τε­χνη­τή νοη­μο­σύ­νη και αυτο-οδη­γού­με­να αυ­το­κί­νη­τα, ενώ σε 15 χρό­νια η διε­πα­φή του αν­θρώ­πι­νου εγκε­φά­λου με την τε­χνο­λο­γία θα γίνει εν­δε­χο­μέ­νως πολύ πιο άμεση και το όριο που δια­χω­ρί­ζει το πού ξε­κι­νά ο άν­θρω­πος και πού αρ­χί­ζει η μη­χα­νή πιο δυσ­διά­κρι­το.

“Μπο­ρεί όλο αυτό να ξε­φύ­γει από τον έλεγ­χο; Ναι, θα μπο­ρού­σε όπως έχει συμ­βεί και με άλλα πράγ­μα­τα στο πα­ρελ­θόν. Το να εί­μα­στε όμως αρ­νη­τι­κοί απέ­να­ντι στο πο­τά­μι που έρ­χε­ται κατά πάνω μας δεν είναι εποι­κο­δο­μη­τι­κό, αυτό που πρέ­πει να σκε­φτό­μα­στε, είναι πώς θα το βά­λου­με στη σωστή κα­τεύ­θυν­ση” ση­μεί­ω­σε, μι­λώ­ντας σε εκ­δή­λω­ση που διορ­γά­νω­σαν τα Τμή­μα­τα Πλη­ρο­φο­ρι­κής και Μα­θη­μα­τι­κών της Σχο­λής Θε­τι­κών Επι­στη­μών του ΑΠΘ.

 Το πι­θα­νό­τε­ρο είναι ότι σε πέντε χρό­νια από σή­με­ρα θα έχου­με έναν προ­σω­πι­κό γραμ­μα­τέα με τε­χνη­τή νοη­μο­σύ­νη και αυτο-οδη­γού­με­να αυ­το­κί­νη­τα

Wonderland, Pessiland, Stagnatia

Ο ίδιος ανέ­λυ­σε τρία σε­νά­ρια για την εξέ­λι­ξη της τε­χνη­τής νοη­μο­σύ­νης στα επό­με­να “πέντε έως 50 χρό­νια”, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι αυτό που πι­θα­νό­τα­τα θα επι­κρα­τή­σει είναι η μίξη τους.

Με βάση το πρώτο (θε­τι­κό) σε­νά­ριο, με τίτλο “Wonderland”, η αλ­λη­λε­πί­δρα­ση αν­θρώ­πων- μη­χα­νών είναι θε­τι­κή και ο πρώ­τος κερ­δί­ζει από την ύπαρ­ξη των δεύ­τε­ρων. Οι μη­χα­νές κά­νουν τις χει­ρο­να­κτι­κές ερ­γα­σί­ες, ο άν­θρω­πος έχει πε­ρισ­σό­τε­ρο ελεύ­θε­ρο χρόνο ή εκτε­λεί πνευ­μα­τι­κές ερ­γα­σί­ες και το ασφα­λι­στι­κό σύ­στη­μα σώ­ζε­ται, αφού η έλ­λει­ψη νέων αν­θρώ­πων που ερ­γά­ζο­νται και κα­τα­βά­λουν ει­σφο­ρές ανα­πλη­ρώ­νε­ται από την ύπαρ­ξη των ρο­μπότ, που δεν χρειά­ζο­νται ασφά­λι­ση ή σύ­ντα­ξη. Προ­ϋ­πό­θε­ση για να επα­λη­θευ­τεί αυτό το σε­νά­ριο είναι να κα­τα­κτή­σει η επι­στή­μη τη γε­νι­κή νοη­μο­σύ­νη, δη­λα­δή η μη­χα­νή να μάθει να χρη­σι­μο­ποιεί τη διαί­σθη­ση και την εμπει­ρία που απο­κτά από μια νοη­τι­κή λει­τουρ­γία και να τη με­τα­φέ­ρει σε μια που δεν ξέρει κα­θό­λου (πχ, όταν γνω­ρί­ζει να παί­ζει σκάκι, να μπο­ρεί να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει στρα­τη­γι­κή και στο πόκερ).

Βάσει του δεύ­τε­ρου -αρ­νη­τι­κού- σε­να­ρί­ου, με τίτλο “Pessiland”, η επι­στή­μη κα­τα­κτά την γε­νι­κή νοη­μο­σύ­νη, αλλά αυτή δεν είναι προ­σβά­σι­μη σε όλους, αλλά μόνο σε ερ­γα­στή­ρια εται­ρειών ή κρα­τών, που τη χρη­σι­μο­ποιούν για ιμπε­ρια­λι­στι­κή επιρ­ροή. “Αν πάμε σε αυτή την κα­τεύ­θυν­ση, το σε­νά­ριο είναι προ­φα­νώς δυ­στο­πι­κό” επι­σή­μα­νε ο κα­θη­γη­τής.

Το τρίτο σε­νά­ριο, με τίτλο “Stagnatia”, για το οποίο ο δρ Δα­σκα­λά­κης επι­σή­μα­νε ότι “έχει αρ­κε­τές πι­θα­νό­τη­τες (επα­λή­θευ­σης)”, είναι αυτό κατά το οποίο ενώ υπάρ­χουν ολο­έ­να και πε­ρισ­σό­τε­ρες εφαρ­μο­γές ει­δι­κής τε­χνη­τής νοη­μο­σύ­νης (πχ ανα­γνώ­ρι­ση ει­κό­νας και ήχου ή με­τά­φρα­ση), η επι­στή­μη δεν κα­τα­φέρ­νει να κάνει το άλμα στη γε­νι­κή τε­χνη­τή νοη­μο­σύ­νη και επι­κρα­τεί σχε­τι­κή στα­σι­μό­τη­τα.

Κατά τον δρα Δα­σκα­λά­κη, σή­με­ρα ένας από τους βα­σι­κούς προ­βλη­μα­τι­σμούς της αν­θρω­πό­τη­τας είναι η αξιο­πι­στία της τε­χνο­λο­γί­ας.”Υπάρ­χουν με­γά­λα θέ­μα­τα αξιο­πι­στί­ας και ένας από τους λό­γους είναι ότι όταν τα δε­δο­μέ­να με τα οποία τρο­φο­δο­τείς τον αλ­γό­ριθ­μο είναι ελ­λι­πή ή μη αντι­προ­σω­πευ­τι­κά, μπο­ρεί να οδη­γή­σουν σε λαν­θα­σμέ­νες ή ελ­λι­πείς νοη­τι­κές λει­τουρ­γί­ες. Πχ, έγινε γνω­στό ότι ένα αυ­το­κί­νη­το Tesla έπεσε σε φορ­τη­γό στα­μα­τη­μέ­νο στην αρι­στε­ρή λω­ρί­δα. Γιατί συ­νέ­βη αυτό; Ίσως γιατί ποτέ στα δε­δο­μέ­να που ει­σή­χθη­σαν για να προ­πο­νη­θεί ο αλ­γό­ριθ­μος στην ανα­γνώ­ρι­ση ει­κό­νας δεν υπήρ­χε αυ­το­κί­νη­το στα­μα­τη­μέ­νο στην αρι­στε­ρή λω­ρί­δα του δρό­μου, επει­δή αυτό σπά­νια συμ­βαί­νει. Ο αλ­γό­ριθ­μος θα επε­ξερ­γα­στεί τα ελ­λι­πή δε­δο­μέ­να που τού δώ­σα­με και θα εν­σω­μα­τώ­σει την έλ­λει­ψη” ση­μεί­ω­σε, ενώ πρό­σθε­σε ότι φοι­τη­τές του ΜΙΤ επι­τέ­θη­καν στον κα­λύ­τε­ρο αλ­γό­ριθ­μο ανα­γνώ­ρι­σης ει­κό­νας και τον έκα­ναν να “πι­στέ­ψει” ότι μια τρισ­διά­στα­τη χε­λώ­να τυ­πω­μέ­νη σε εκτυ­πω­τή 3D ήταν …κα­ρα­μπί­να. “Δεν έχου­με τόσο αξιό­πι­στη Τε­χνη­τή Νοη­μο­σύ­νη σή­με­ρα. Προ­σπα­θού­με να φτιά­ξου­με τρό­πους προ­στα­σί­ας αλ­γο­ρίθ­μων από τέ­τοιου εί­δους επι­θέ­σεις” επι­σή­μα­νε.

Ποιος απο­φα­σί­ζει ποιος θα χάσει τη ζωή του;

‘Ενα άλλο θέμα, πρό­σθε­σε, έχει να κάνει με ηθικά δι­λήμ­μα­τα. “Ενα κλα­σι­κό πρό­βλη­μα είναι το εξής. Σκε­φτεί­τε ότι φτιά­χνου­με αυ­το­ο­δη­γού­με­να αυ­το­κί­νη­τα που κι­νού­νται μα­ζι­κά στους δρό­μους. Ανα­πό­φευ­κτα κά­ποιο από αυτά θα βρει τον εαυτό του σε φάση ανα­γνώ­ρι­σης του γε­γο­νό­τος ότι σε με­ρι­κά δευ­τε­ρό­λε­πτα θα γίνει ένα ανα­πό­φευ­κτο ατύ­χη­μα με εμπλο­κή πεζών. Ο αλ­γό­ριθ­μος που οδη­γεί κα­τα­λα­βαί­νει τότε ότι έχει δύο δυ­να­τό­τη­τες: να πάει ευ­θεία και να σκο­τώ­σει τους πε­ζούς ή να πάει αρι­στε­ρά, να χτυ­πή­σει στο στη­θαίο και να σκο­τώ­σει τους επι­βαί­νο­ντες. Δεν μπο­ρεί να σώσει και τους δύο. Πώς θα πάρει την από­φα­ση; Ο αλ­γό­ριθ­μος μπο­ρεί επί­σης να κα­τα­λα­βαί­νει ότι οι πεζοί είναι ένα παι­δά­κι 8 χρο­νών, ο μπα­μπάς του, 41, και ο σκύ­λος τους και οι επι­βαί­νο­ντες μια έγκυος γυ­ναί­κα 30 ετών και το αγο­ρά­κι της. Πώς εγώ που σχε­διά­ζω τον αλ­γό­ριθ­μο θα λάβω την από­φα­ση για το ποιος θα ζήσει”;

Ο ρα­τσι­στής αλ­γό­ριθ­μος

Κατά τον δρα Δα­σκα­λά­κη, η Τε­χνη­τή Νοη­μο­σύ­νη είναι σαν ένα μωρό. Το μωρό έρ­χε­ται στον κόσμο με γε­νε­τι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά, αλλά εν πολ­λοίς είναι tabula rasa. Οι γο­νείς τού δί­νουν δε­δο­μέ­να και στό­χους. Αν τα δε­δο­μέ­να που λαμ­βά­νει το μωρό πε­ριέ­χουν ρα­τσι­στι­κές από­ψεις ή προ­κα­τα­λή­ψεις ή θέ­σεις, αυτές τις θέ­σεις θα τις υιο­θε­τή­σει. Το ίδιο ισχύ­ει και για την Τε­χνη­τή Νοη­μο­σύ­νη, η οποία μα­θαί­νει από την αλ­λη­λε­πί­δρα­ση με τους αν­θρώ­πους.

Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό είναι το πα­ρά­δειγ­μα ενός chat bot (σ.σ. ρο­μπότ που κάνει διά­λο­γο μέσω κει­μέ­νου ή ήχου). Μια ομάδα χρη­στών του επι­τέ­θη­κε, πα­ρέ­χο­ντάς του ρα­τσι­στι­κό και συ­νω­μο­σιο­λο­γι­κό πε­ριε­χό­με­νο. “Μέσα σε 17 ώρες έγινε τρε­λός ρα­τσι­στής και συ­νω­μο­σιο­λό­γος” ση­μεί­ω­σε ο κα­θη­γη­τής.

Τί­θε­νται επί­σης ζη­τή­μα­τα αμε­ρο­λη­ψί­ας, γιατί αν τα δε­δο­μέ­να είναι ελ­λι­πή, η τε­χνη­τή νοη­μο­σύ­νη θα υιο­θε­τή­σει στα­τι­στι­κές που δεν είναι αντι­προ­σω­πευ­τι­κές. Κι εδώ για πα­ρά­δειγ­μα το ερώ­τη­μα είναι: έστω πως φτιά­χνω τε­χνο­λο­γία που απο­φαί­νε­ται αν κά­ποιος είναι άξιος λήψης δα­νεί­ου, αλλά έχω ελ­λι­πή στοι­χεία για μια πλη­θυ­σμια­κή ομάδα. Τι γί­νε­ται τότε; “Πρέ­πει να προ­στα­τέ­ψου­με την τε­χνη­τή νοη­μο­σύ­νη από το να κάνει τέ­τοια στα­τι­στι­κά λάθη, αλλά το πρό­βλη­μα είναι ότι η στα­τι­στι­κή είναι δύ­σκο­λη επι­στή­μη” ση­μεί­ω­σε.

Ο Κων­στα­ντί­νος Δα­σκα­λά­κης είναι από­φοι­τος των Ηλε­κτρο­λό­γων του Ε.Μ.Π. Έκανε δι­δα­κτο­ρι­κό στο Πα­νε­πι­στή­μιο του Μπέρ­κλεϋ, και ερ­γά­στη­κε ως με­τα­δι­δα­κτο­ρι­κός ερευ­νη­τής στη Microsoft. Η έρευ­νά του επι­κε­ντρώ­νε­ται στην θε­ω­ρη­τι­κή πλη­ρο­φο­ρι­κή και την διε­πα­φή της με τα Οι­κο­νο­μι­κά, την Στα­τι­στι­κή και την Τε­χνη­τή Νοη­μο­σύ­νη. Έχει με­τα­ξύ άλλων τι­μη­θεί με το βρα­βείο της κα­λύ­τε­ρης δι­δα­κτο­ρι­κής δια­τρι­βής στην πλη­ρο­φο­ρι­κή από τον διε­θνή ορ­γα­νι­σμό επι­στή­μης των υπο­λο­γι­στών ACM, με το βρα­βείο Kalai από την διε­θνή ένωση Θε­ω­ρί­ας Παι­γνί­ων, το βρα­βείο εξαι­ρε­τι­κής δη­μο­σί­ευ­σης από την διε­θνή ένωση εφαρ­μο­σμέ­νων μα­θη­μα­τι­κών SIAM, το Career Award από το Ίδρυ­μα Επι­στη­μών της Αμε­ρι­κής, το βρα­βείο Πλη­ρο­φο­ρι­κής του Ιδρύ­μα­τος Sloan και την ερευ­νη­τι­κή υπο­τρο­φία της Microsoft.

Πηγή:thestival/ΑΠΕ