«Φρένο» στην εκτός σχεδίου δόμηση

Τον περιο­ρι­σμό και εντέλει την κατάρ­γηση της εκτός σχεδίου δόμησης, αρχής γενο­μέ­νης από τις περιο­χές που δέχο­νται μεγάλες ανα­πτυ­ξια­κές πιέσεις, φιλο­δο­ξεί να φέρει το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος. Το μέσο δεν θα είναι η αλλαγή της νομο­θε­σίας, αλλά ο πολε­ο­δο­μι­κός σχε­δια­σμός, που μέχρι το τέλος της τετρα­ε­τίας θα επι­διω­χθεί να καλύψει περισ­σό­τερο από το μισό της χώρας. Θα προη­γη­θεί η τρο­πο­ποί­ηση της νομο­θε­σίας, προ­κει­μέ­νου να μειω­θούν οι τερά­στιοι χρόνοι που απαι­τού­νται σήμερα.

«Στόχος μας είναι να απο­κτή­σει χρήσεις γης όλη η χώρα. Το γιατί χρειά­ζο­νται οι χρήσεις γης δεν χρειά­ζε­ται να το εξηγήσω, είναι αυτο­νό­ητο. Ο καθένας θα μπορεί να γνω­ρί­ζει πού μπορεί να κάνει τι, από τον πολίτη έως τον επεν­δυτή. Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Με τις χρήσεις γης θα μπει μια τάξη στον χώρο. Eτσι εκ των πραγ­μά­των στα­διακά θα καταρ­γη­θεί η εκτός σχεδίου δόμηση, κάτι που απο­τε­λεί βασικό ζητού­μενο», λέει στην «Κ» ο υφυ­πουρ­γός Περι­βάλ­λο­ντος (και καθη­γη­τής Χωρο­τα­ξίας στο Πανε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λίας, με πολλά έτη εμπει­ρίας και στον ιδιω­τικό τομέα) Δημή­τρης Οικο­νό­μου. «Οι χρήσεις γης καθο­ρί­ζο­νται από τον πολε­ο­δο­μικό σχε­δια­σμό, δηλαδή τα “τοπικά χωρικά σχέδια”. Σήμερα μόλις το 20% της χώρας δια­θέ­τει πολε­ο­δο­μικά σχέδια, με βάση την παλαιά νομο­θε­σία. Στόχος μας είναι μέχρι το τέλος της τετρα­ε­τίας να φτά­σουμε το 50%-55% και σε 6 χρόνια να φτά­σουμε στο 90%».

Προ­κει­μέ­νου να γίνει αυτό, το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος θα συνε­χί­σει την προ­σπά­θεια η οποία είχε ξεκι­νή­σει από την προη­γού­μενη κυβέρ­νηση (για τη στα­διακή εκπό­νηση τοπικών χωρικών σχεδίων), αλλά με κάποιες δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις. «Κατ’ αρχήν, τα σχέδια θα εκπο­νού­νται σε επίπεδο δημο­τι­κού δια­με­ρί­σμα­τος και όχι δήμου (σ.σ.: σήμερα υπάρ­χουν 332 δήμοι που χωρί­ζο­νται σε 1.036 δημο­τικά δια­με­ρί­σματα). Η εκπό­νηση των τοπικών χωρικών σχεδίων θα ανα­τε­θεί κατά ομάδες, με μια ιεράρ­χηση. Η πρώτη ομάδα θα περι­λαμ­βά­νει περίπου 200 δημο­τι­κές ενό­τη­τες για περιο­χές όπου υπάρ­χουν ανα­πτυ­ξια­κές πιέσεις ή δυνα­τό­τη­τες. Για παρά­δειγμα, στη Δυτική Πελο­πόν­νησο, που τα τελευ­ταία χρόνια ανα­πτύσ­σε­ται του­ρι­στικά, πρέπει να απο­φύ­γουμε δυσά­ρε­στες κατα­στά­σεις και να αξιο­ποι­ή­σουμε τη δυνα­μική που υπάρχει. Επίσης στην πρώτη ομάδα μπορεί να συμπε­ρι­λη­φθούν περιο­χές που παρου­σιά­ζουν μεγάλη αύξηση πλη­θυ­σμού. Η δεύτερη ομάδα θα αφορά περιο­χές με περι­βαλ­λο­ντικά προ­βλή­ματα και η τρίτη ομάδα περιο­χές με κοι­νω­νικά προ­βλή­ματα, λ.χ. της Δυτικής Αθήνας».

Για να επι­τύ­χει το σχέδιο του υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος, εκτιμά ο κ. Οικο­νό­μου, πρέπει οι χρόνοι ολο­κλή­ρω­σης των τοπικών χωρικών σχεδίων να μειω­θούν δρα­στικά. «Σήμερα τα γενικά πολε­ο­δο­μικά σχέδια χρειά­ζο­νται 10-12 χρόνια για να ολο­κλη­ρω­θούν. Στόχος μας είναι να μειωθεί η δια­δι­κα­σία στα 2,5 χρόνια. Πώς; Κατ’ αρχάς, όπως προ­α­νέ­φερα, να μην εκπο­νού­νται τα σχέδια σε επίπεδο δήμου αλλά σε επίπεδο δημο­τι­κής ενό­τη­τας. Ορι­σμέ­νοι δήμοι της χώρας καλύ­πτουν έως και το ένα τρίτο μιας περι­φε­ρεια­κής ενό­τη­τας, αν προ­σπα­θή­σει κανείς να σχε­διά­σει μια τόσο μεγάλη έκταση θα χρεια­στεί μία δεκα­ε­τία.

Δεύ­τε­ρον, με την ανάθεση μελετών κατά ομάδες, καθώς το μελε­τη­τικό δυνα­μικό της χώρας δεν θα επαρ­κούσε για την ταυ­τό­χρονη προ­κή­ρυξη όλων των τοπικών χωρικών σχεδίων. Θα εστιά­σουμε εκεί που πρέπει. Επίσης θα δώσουμε τη δυνα­τό­τητα η επί­βλεψη των τοπικών χωρικών σχεδίων να γίνεται από ιδιώτες μελε­τη­τές (ένας σύμ­βου­λος για κάθε δύο-τρεις μελέτες), όπως γίνεται σήμερα για τα περι­φε­ρειακά χωρο­τα­ξικά σχέδια. Θα ήταν αδύνατο το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος να επι­βλέ­ψει ταυ­τό­χρονα τόσο μεγάλο αριθμό μελετών. Η αρμόδια υπη­ρε­σία δια­θέ­τει 22 άτομα, επο­μέ­νως μπορεί να επι­βλέ­ψει έως 12 μελέτες ταυ­τό­χρονα. Στόχος μας είναι να δημιουρ­γη­θεί ένας κεντρι­κός μηχα­νι­σμός που να δια­χει­ρί­ζε­ται συνο­λικά το πρό­γραμμα, που θα λύνει τεχνικά προ­βλή­ματα, που θα κάνει τον τελικό έλεγχο».

Σύγ­χρο­νες προ­δια­γρα­φές

Τέλος, θα απλο­ποι­η­θούν και θα εκσυγ­χρο­νι­στούν οι προ­δια­γρα­φές. «Εχοντας εκπο­νή­σει πολλά γενικά πολε­ο­δο­μικά σχέδια, γνωρίζω ότι το 50% των πραγ­μά­των που πρέπει να κατα­γρά­ψει μια μελέτη δεν αφορά στην πραγ­μα­τι­κό­τητα τα ζητή­ματα που χει­ρί­ζε­ται ένα πολε­ο­δο­μικό σχέδιο, ενώ σημα­ντι­κές παρά­με­τροι δεν εξε­τά­ζο­νται. Για παρά­δειγμα, η προ­σαρ­μογή στην κλι­μα­τική αλλαγή, η βιώσιμη αστική κινη­τι­κό­τητα, ο σχε­δια­σμός σε περί­πτωση κατα­στρο­φών. Δεν νοείται ένα πολε­ο­δο­μικό σχέδιο να μην υπο­στη­ρί­ζει το σχέδιο “Ξενο­κρά­της” χωρικά, με οδούς, ελεύ­θε­ρους χώρους κ.λπ. Ολα αυτά πρέπει να γίνουν μέρος των τοπικών σχεδίων».

Παράλ­ληλα, θα μειω­θούν τα στάδια επί­βλε­ψης της δια­δι­κα­σίας από πέντε σε δύο. «Γιατί κατα­λή­γουμε να χρεια­ζό­μα­στε 10 ή 12 χρόνια για ένα πολε­ο­δο­μικό σχέδιο; Μια μελέτη χρειά­ζε­ται δύο χρόνια και τα υπό­λοιπα… η επί­βλεψη. Οσο πιο πολλές φάσεις επί­βλε­ψης έχεις, τόσο πιο πολύ καθυ­στε­ρεί το απο­τέ­λε­σμα».

Οι πόροι για το σχέδιο είναι εξα­σφα­λι­σμέ­νοι. «Είναι πολύ θετικό ότι η προη­γού­μενη κυβέρ­νηση συζή­τησε το θέμα με την Ευρω­παϊκή Τράπεζα Επεν­δύ­σεων και τους έπεισε να χρη­μα­το­δο­τή­σουν το έργο. Το ζήτημά μας δεν είναι πλέον οι πόροι αλλά πόσο γρήγορα και απο­τε­λε­σμα­τικά θα μπο­ρέ­σουμε να κινη­θούμε. Εκτιμώ ότι το σχέδιο νόμου, που θα περι­λαμ­βά­νει κυρίως τρο­πο­ποι­ή­σεις του ν. 4447/2016, θα είναι έτοιμο να δοθεί σε δια­βού­λευση έως τα τέλη του Σεπτεμ­βρίου», κατα­λή­γει ο υφυ­πουρ­γός Περι­βάλ­λο­ντος.

Μεγάλα κενά

Κανένας πολε­ο­δο­μι­κός σχε­δια­σμός δεν υπάρχει στο 54% της χώρας. Πολε­ο­δο­μικό σχε­δια­σμό δια­θέ­τει το 20%, ενώ στο 26% της επι­κρά­τειας οι μελέτες βρί­σκο­νται σε εξέλιξη. Η πλέον πρό­σφατη κατα­γραφή έγινε από ομάδα επι­στη­μό­νων υπό τον σημε­ρινό υφυ­πουργό Δημήτρη Οικο­νό­μου για λογα­ρια­σμό του Πρά­σι­νου Ταμείου, με σκοπό να υπο­στη­ρι­χθεί (στην ανα­ζή­τηση χρη­μα­το­δό­τη­σης) η ανάγκη να ξεκι­νή­σει στη χώρα μας ένα εκτε­τα­μένο πρό­γραμμα χωρο­τα­ξι­κού σχε­δια­σμού. Η βάση δεδο­μέ­νων που δημιουρ­γή­θηκε θα χρη­σι­μο­ποι­η­θεί και για την ιεράρ­χηση των περιο­χών, ώστε να επι­λε­γούν εκείνες στις οποίες η πολι­τεία πρέπει να επέμβει και να σχε­διά­σει άμεσα τον χώρο.

Σύμφωνα με την εικόνα που δίνει η κατα­γραφή, η περι­φέ­ρεια της χώρας με το μικρό­τερο ποσοστό πολε­ο­δο­μι­κού σχε­δια­σμού είναι… η Αττική, της οποίας το 77% δεν καλύ­πτε­ται από Γενικό Πολε­ο­δο­μικό Σχέδιο (ΓΠΣ) ή Σχέδιο Χωρικής- Οικι­στι­κής Οργά­νω­σης Ανοι­χτής Πόλης (ΣΧΟΟΑΠ). Ακο­λου­θούν οι Περι­φέ­ρειες Ανα­το­λι­κής Μακε­δο­νίας και Θράκης και Δυτικής Μακε­δο­νίας με 75% (αξιο­ση­μεί­ωτο είναι ότι δεν έχει ούτε ένα σχέδιο σε ισχύ), η Δυτική Ελλάδα με 74%. Αντι­θέ­τως, η περι­φέ­ρεια που καλύ­πτε­ται σε μεγα­λύ­τερο βαθμό από κάποιας μορφής χωρικό σχε­δια­σμό είναι η Στερεά Ελλάδα, με 40% της επι­κρά­τειάς της να έχει σχέδια σε ισχύ και 37% σε εξέλιξη (μόλις 23% χωρίς), καθώς και η Θεσ­σα­λία, στην οποία χωρίς σχε­δια­σμό είναι το 38% της έκτασής της.