Kλ. Διακομανώλη: «Πώς μπορούν να προστατευθούν οι πολίτες από τα fake news»! Bιβλίο-οδηγός ενάντια στην παραπληροφόρηση

Κυρία Δια­κο­μα­νώ­λη, θα ήθελα να ξε­κι­νή­σου­με την συ­νέ­ντευ­ξη από το βι­βλίο σας «Fake news: Τι κάνει η Ευ­ρώ­πη» και να μας πείτε ποια ήταν η αφορ­μή, τι ήταν εκεί­νο που σας ώθησε στη συγ­γρα­φή του.

Αυτό που δρα ως έμπνευ­ση ή ως κα­τα­λύ­της για ένα συγ­γρα­φέα είναι η ανά­γκη να μοι­ρα­στεί και να επι­κοι­νω­νή­σει τη γνώση που κα­τέ­χει, που λαμ­βά­νει ή που δη­μιουρ­γεί ο ίδιος. Γιατί χωρίς μοί­ρα­σμα δεν έχει νόημα ούτε η έρευ­να ούτε η γνώση. Λόγω ιδιό­τη­τας, έρ­χο­μαι κα­θη­με­ρι­νά σε επαφή όχι μόνο με τους επαγ­γελ­μα­τί­ες της επι­κοι­νω­νί­ας και της πλη­ρο­φο­ρί­ας, κυ­ρί­ως δη­μο­σιο­γρά­φους, αντα­πο­κρι­τές και εται­ρι­κούς συμ­βού­λους επι­κοι­νω­νί­ας, αλλά και με την ίδια την δια­στρο­φή και την δια­στρέ­βλω­ση της πλη­ρο­φο­ρί­ας. Αυτό δη­λα­δή που ονο­μά­ζου­με ψευ­δείς ει­δή­σεις ή fake news. Ει­δι­κά ερεύ­νη­σα το κατά πόσον τα fake news και οι κα­κό­βου­λες και στο­χευ­μέ­νες επι­θέ­σεις από τρί­τους πα­ρά­γο­ντες στην ενη­μέ­ρω­ση, επη­ρε­ά­ζουν την βού­λη­ση των ψη­φο­φό­ρων κατά τη διάρ­κεια εκλο­γι­κών ανα­με­τρή­σε­ων, όπως για πα­ρά­δειγ­μα οι τε­λευ­ταί­ες ευ­ρω­ε­κλο­γές του 2019, οι γαλ­λι­κές προ­ε­δρι­κές εκλο­γές αλλά και οι πιο πρό­σφα­τες αμε­ρι­κά­νι­κες εκλο­γές. Εξάλ­λου δεν είναι τυ­χαίο ότι ο όρος fake news εμ­φα­νί­στη­κε -και σχε­δόν κα­θιε­ρώ­θη­κε στο πα­γκό­σμιο οι­κο­σύ­στη­μα της ενη­μέ­ρω­σης- κατά την διάρ­κεια της θη­τεί­ας του Αμε­ρι­κα­νού Προ­έ­δρου Trump. Κα­θό­λου τυ­χαίο, επί­σης, ότι μόλις πριν λίγες μέρες ο Λευ­κός Οίκος απηύ­θυ­νε έκ­κλη­ση στους με­γά­λους ψη­φια­κούς κο­λοσ­σούς, όπως είναι το Facebook, το Twitter, το Google κλπ να ενερ­γο­ποι­ή­σουν τα αντα­να­κλα­στι­κά τους όσον αφορά στην κα­τα­πο­λέ­μη­ση της πα­ρα­πλη­ρο­φό­ρη­σης γιατί σε καιρό παν­δη­μί­ας τα fake news «σκο­τώ­νουν αν­θρώ­πους». Πρό­κει­ται λοι­πόν για ένα φαι­νό­με­νο που μας συ­να­ντά κα­θη­με­ρι­νά, στο δια­δί­κτυο κυ­ρί­ως. Αλλά και πέραν του δια­δι­κτύ­ου, έχει απο­δει­χθεί επι­στη­μο­νι­κά ότι η ψευ­δής εί­δη­ση έχει δέκα φορές πιο με­γά­λη διάρ­κεια «ζωής» και κυ­κλο­φο­ρί­ας, συ­νε­πώς θα κα­τα­λή­ξει κά­ποια στιγ­μή να αγ­γί­ξει σχε­δόν το σύ­νο­λο του πλη­θυ­σμού με τρόπο ψη­φια­κό ή όχι. Σύγ­χρο­νες επι­στη­μο­νι­κές έρευ­νες εντο­πι­σμέ­νες στο φαι­νό­με­νο των fake news έχουν πρό­σφα­τα κα­τα­δεί­ξει ότι η λει­τουρ­γία αυτή κα­τα­λή­γει δυ­στυ­χώς να δρα άμεσα ή έμ­με­σα στο συ­μπε­ρι­φο­ρι­κό μας σύ­στη­μα και να κα­θο­ρί­ζει –συ­νή­θως χωρίς να έχου­με πλήρη επί­γνω­ση αυτής της δρά­σης- τις επι­λο­γές μας, είτε πο­λι­τι­κές είναι αυτές, είτε κοι­νω­νι­κές ή άλλου εί­δους. Όσο πιο πολύ κα­νείς, λοι­πόν, με­λε­τά το φαι­νό­με­νο της δια­στρο­φής της αλή­θειας μέσω των ψευ­δών ει­δή­σε­ων τόσο πε­ρισ­σό­τε­ρο το βρί­σκει συ­να­φές με την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά του, αλλά και με τις εκ­φάν­σεις της ελευ­θε­ρί­ας του. Με τον προ­βλη­μα­τι­σμό αυτό –προ­σω­πι­κό αλλά και του πε­ρι­βάλ­λο­ντός μου- ξε­κί­νη­σα να κα­τα­γρά­φω με συ­στη­μα­τι­κό τρόπο το εύρος του φαι­νο­μέ­νου αλλά τη με­γά­λη του ση­μα­σία στις επι­λο­γές μας. Η προ­σπά­θεια αυτή ήταν μια πολύ εν­δια­φέ­ρου­σα πε­ρι­πλά­νη­ση στον κόσμο της πα­ρα­πλη­ρο­φό­ρη­σης, που απο­κα­λύ­πτει πώς τε­λι­κά το θέμα αυτό θα μας απα­σχο­λή­σει πολύ στα επό­με­να χρό­νια, ει­δι­κά δε τις νέες γε­νιές αν­θρώ­πων, που επι­λέ­γουν σχε­δόν απο­κλει­στι­κά την ψη­φια­κή πλη­ρο­φό­ρη­ση. Ένα like ή ένα share που μπο­ρεί να κά­νου­με σχε­δόν από αυ­το­μα­τι­σμό έχει μια τε­ρά­στια πο­λι­τι­κή ση­μα­σία, που ούτε καν υπο­πτευό­μα­στε, εάν δεν εί­μα­στε καλά πλη­ρο­φο­ρη­μέ­νοι για την λει­τουρ­γία της πα­ρα­πλη­ρο­φό­ρη­σης.

Είναι γε­γο­νός πά­ντως πως τα fake news και ως όρος αλλά και ως πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, ει­σήλ­θαν στη ζωή μας με την ευ­ρεία χρήση των social media. Η απο­ρία μου είναι αν τα social media δη­μιούρ­γη­σαν τα fake news ή αν προ­ϋ­πήρ­χαν ως τα­κτι­κή και τους έδω­σαν πε­ρισ­σό­τε­ρο χώρο.

Ψευ­δείς ει­δή­σεις υπήρ­χαν πάντα αλλά σί­γου­ρα ο ψη­φια­κός κό­σμος με την ευ­κο­λία δη­μιουρ­γί­ας ει­δή­σε­ων (ή απλά νέων) απο­γεί­ω­σε το φαι­νό­με­νο και δη­μιούρ­γη­σε έναν νέο δη­μό­σιο χώρο επι­κοι­νω­νί­ας τον οποίο δεν μπο­ρεί να ελέγ­ξει πια κα­νέ­νας, ούτε καν οι με­γά­λες πλατ­φόρ­μες που φι­λο­ξε­νούν και δια­σπεί­ρουν τις ψευ­δείς ει­δή­σεις. Ας μην ξε­χνά­με, επί­σης, ότι τα social media εξ ορι­σμού δεν είναι ερ­γα­λεία δια­λό­γου και δεν ευ­νο­ούν την ελεύ­θε­ρη ανταλ­λα­γή από­ψε­ων ως βάση της δη­μο­κρα­τί­ας. Αντί­θε­τα όλες οι σχε­τι­κές και εμπε­ρι­στα­τω­μέ­νες με­λέ­τες σε πα­γκό­σμιο επί­πε­δο δεί­χνουν ότι τα social media ευ­νο­ούν τις ακραί­ες και πο­λω­τι­κές από­ψεις, τον εύ­κο­λο εντυ­πω­σια­σμό και είναι τε­λι­κά αλ­γο­ριθ­μι­κοί μη­χα­νι­σμοί που έχουν ως τε­λι­κό σκοπό την δική τους επι­βί­ω­ση μέσω της δη­μο­φι­λί­ας τους. Τε­λι­κά τα social media είναι ερ­γα­λεία πει­θούς που εκ­με­ταλ­λεύ­ο­νται και χει­ρα­γω­γούν την αν­θρώ­πι­νη ανά­γκη για επι­κοι­νω­νία, τον ναρ­κισ­σι­σμό και την μα­ταιο­δο­ξία μιας επο­χής που προ­σφέ­ρει πολ­λές ευ­κο­λί­ες και απαι­τεί λίγη κρι­τι­κή σκέψη.

Ευ­ελ­πι­στώ ότι ο ανα­γνώ­στης δια­βά­ζο­ντας τα βι­βλίο μου -το οποίο ση­μειω­τέ­ον είναι ένα από τα πρώτα στην ελ­λη­νι­κή αγορά για το θέμα των fake news – θα μπο­ρεί να δια­κρί­νει ευ­κο­λό­τε­ρα τι είναι πα­ρα­πλη­ρο­φό­ρη­ση και πού αυτή κρύ­βε­ται. Πρό­κει­ται ου­σια­στι­κά για μια λερ­ναία Ύδρα, με πολ­λές και δια­φο­ρε­τι­κές μορ­φές και χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά, αλλά και ερ­γα­λεία εξά­πλω­σης που γί­νο­νται όλο και πιο τε­χνο­λο­γι­κά «έξυ­πνα» σε ση­μείο που να είναι εξαι­ρε­τι­κά δύ­σκο­λο να ανι­χνευ­τούν, ακόμη και από αυ­τούς που τα δη­μιουρ­γούν. Ο πο­λί­της κάθε ηλι­κί­ας που θέλει να είναι σωστά ενη­με­ρω­μέ­νος, με ελεύ­θε­ρη πρό­σβα­ση σε ποιο­τι­κή πλη­ρο­φό­ρη­ση και που υπο­στη­ρί­ζει την ελεύ­θε­ρη, ανε­πη­ρέ­α­στη, ευ­συ­νεί­δη­τη και αντι­κει­με­νι­κή δη­μο­σιο­γρα­φία έχει και την ατο­μι­κή ευ­θύ­νη της επι­λο­γής στην ενη­μέ­ρω­σή του. Γιατί τα συ­στή­μα­τα πε­ποι­θή­σε­ων και οι συ­μπε­ρι­φο­ρές μας είναι τε­λι­κά σε με­γά­λο βαθμό και απο­τέ­λε­σμα και της πρω­το­γε­νούς τρο­φής με την οποία «τα­ΐ­ζου­με» το γνω­στι­κό μας στο­μά­χι. Ο μέσος χρή­στης της ψη­φια­κής τε­χνο­λο­γί­ας, επί­σης, σή­με­ρα δεν μπο­ρεί να μην προ­βλη­μα­τι­στεί για το πού φτά­νουν τα όρια της ψη­φια­κής αυ­θαι­ρε­σί­ας των τε­χνο­λο­γι­κών γι­γά­ντων, όπως το Facebook και το Twitter, αλλά και ποια μπο­ρεί να είναι σε πα­γκό­σμιο επί­πε­δο η δύ­να­μη που μπο­ρεί να τους τι­θα­σεύ­σει, εάν κάτι τέ­τοιο είναι εφι­κτό. Υπο­θέ­τω ότι κα­νείς μας δεν θέλει κά­ποια στιγ­μή να απο­φα­σί­ζουν οι αλ­γό­ριθ­μοι για λο­γα­ρια­σμό μας, όσο και αν αυτό μας δίνει την ψευ­δαί­σθη­ση ότι κάνει τη ζωή μας πιο εύ­κο­λη.

Επί­σης, κα­νείς μας δε θέλει να ξέρει ότι πίσω από την εί­δη­ση που δια­βά­ζει βια­στι­κά στο κι­νη­τό του κρύ­βε­ται ένας ολό­κλη­ρος εται­ρι­κός ή κρα­τι­κός μη­χα­νι­σμός με κα­θό­λου αθώες προ­θέ­σεις απέ­να­ντι στα ση­με­ρι­νά δη­μο­κρα­τι­κά δυ­τι­κά κα­θε­στώ­τα. Αυτοί είναι με­ρι­κοί μόνο από τους προ­βλη­μα­τι­σμούς που τί­θε­νται στο βι­βλίο και οι απα­ντή­σεις δί­νο­νται με βάση πρό­σφα­τες ακα­δη­μαϊ­κές με­λέ­τες, συ­μπε­ρά­σμα­τα ερευ­νών σε πα­γκό­σμιο επί­πε­δο αλλά και σφυγ­μο­με­τρή­σεις της κοι­νής γνώ­μης σε ευ­ρω­παϊ­κό κυ­ρί­ως βε­λη­νε­κές. Θέλω να πι­στεύω ότι ο ανα­γνώ­στης του βι­βλί­ου θα αι­σθαν­θεί κα­λύ­τε­ρα εξο­πλι­σμέ­νος απέ­να­ντι σε ένα φαι­νό­με­νο που είναι παρόν και όλα δεί­χνουν πως θα μας απα­σχο­λή­σει πολύ στο μέλ­λον είτε ως πο­λί­τες, είτε ως γο­νείς, δε­δο­μέ­νου ότι οι νε­ό­τε­ρες γε­νιές είναι σαφώς πιο ευά­λω­τες.

Το ερώ­τη­μα πά­ντως, που όλο και πιο συχνά τί­θε­ται, είναι πόσο εκ­παι­δευ­μέ­νη είναι η κοι­νω­νία μας για να προ­στα­τευ­θεί από τα fake news. Και λόγω της εμπει­ρί­ας σας στην Ευ­ρώ­πη, θα ήθελα να μας πείτε αν εντο­πί­ζε­τε δια­φο­ρές στον τρόπο που αυτά με­τα­δί­δο­νται και αφο­μοιώ­νο­νται στην Ελ­λά­δα, σε σχέση με την υπό­λοι­πη Ευ­ρώ­πη.

Προ­φα­νώς πρό­κει­ται για ένα πα­γκό­σμιο φαι­νό­με­νο και κάθε κοι­νω­νία έχει (ή δεν έχει) τις δικές της αντι­στά­σεις στις ψευ­δείς ει­δή­σεις και την πα­ρα­πλη­ρο­φό­ρη­ση. Όσον αφορά στην Ελ­λά­δα, θα ήθελα να ανα­φερ­θώ μόνο στα απο­τε­λέ­σμα­τα του πρό­σφα­του πα­νευ­ρω­πα­κού δεί­κτη κα­τα­μέ­τρη­σης της δυ­να­τό­τη­τας αξιο­λό­γη­σης των ει­δή­σε­ων και της ευα­λω­τό­τη­τας απέ­να­ντι στην πα­ρα­πλη­ρο­φό­ρη­ση (Media Literacy Index 2021):

Η χώρα μας είναι στην 27η θέση σε σύ­νο­λο 35 χωρών και συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νε­ται στην 4η χει­ρό­τε­ρη από τις 5 ομά­δες τα­ξι­νό­μη­σης μαζί με την Τουρ­κία και άλλες βαλ­κα­νι­κές χώρες. Την ανη­συ­χία όσον αφορά στην ικα­νό­τη­τά μας να δια­κρί­νου­με τις ψευ­δείς ει­δή­σεις επι­τεί­νουν οι μέ­τριες επι­δό­σεις των Ελ­λη­νό­που­λων όσον αφορά στην κρι­τι­κή τους ικα­νό­τη­τα.

Τα τε­λευ­ταία απο­τε­λέ­σμα­τα του δεί­κτη PISA του ΟΟΣΑ (2018) κα­τα­γρά­φουν δυ­στυ­χώς ποιο­τι­κή υπο­βάθ­μι­ση των επι­δό­σε­ων των Ελ­λή­νων μα­θη­τών. Είναι εν­δια­φέ­ρον να υπο­γραμ­μί­σω εδώ ότι σύμ­φω­να με τα πο­ρί­σμα­τα των ει­δι­κών, η εκ­παί­δευ­ση και η κρι­τι­κή γνώση επί των μέσων μα­ζι­κής επι­κοι­νω­νί­ας και γε­νι­κά της πλη­ρο­φο­ρί­ας πρέ­πει να υπάρ­χει πλέον ως βα­σι­κή δε­ξιό­τη­τα στα σχο­λι­κά προ­γράμ­μα­τα καθώς και στα προ­γράμ­μα­τα δια βίου μά­θη­σης των εκ­παι­δευ­τι­κών.

Πά­ντως, η τα­κτι­κή των fake news, επη­ρε­ά­ζει και αφορά κάθε πτυχή της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τάς μας είτε πρό­κει­ται για την προ­σω­πι­κή, την επαγ­γελ­μα­τι­κή, την ευ­ρύ­τε­ρα κοι­νω­νι­κή, είτε την πο­λι­τι­κή προ­κα­λώ­ντας αλυ­σι­δω­τές αντι­δρά­σεις και καλ­λιερ­γώ­ντας στρε­βλές θέ­σεις, από­ψεις και συ­νει­δή­σεις… Υπάρ­χει τρό­πος «ανά­σχε­σης», αντι­με­τώ­πι­σης αυτής της τα­κτι­κής;

Αναμ­φι­σβή­τη­τα υπάρ­χουν τρό­ποι και μά­λι­στα εξε­λίσ­σο­νται με ταχύ ρυθμό τόσο σε ευ­ρω­παϊ­κό όσο και σε πα­γκό­σμιο επί­πε­δο. Οι κυ­βερ­νή­σεις πλέον έχουν πλήρη συ­νεί­δη­ση ότι οι ψευ­δείς ει­δή­σεις, όποιος και αν είναι ο δη­μιουρ­γός τους, μπο­ρούν να προ­κα­λέ­σουν κύ­μα­τα αμ­φι­σβή­τη­σης εκ μέ­ρους των πο­λι­τών ικανά να δη­μιουρ­γή­σουν σο­βα­ρούς τριγ­μούς στο μο­ντέ­λο της δυ­τι­κής δη­μο­κρα­τί­ας. Έτσι, ένα ολό­κλη­ρο οπλο­στά­σιο αντί­στα­σης για την κα­τα­πο­λέ­μη­ση της πα­ρα­πλη­ρο­φό­ρη­σης έχει δη­μιουρ­γη­θεί.

Πρω­το­πό­ρος σε αυτή την προ­σπά­θεια είναι η Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση, η οποία τε­λευ­ταία έχει ανα­γκά­σει με­γά­λες ψη­φια­κές πλατ­φόρ­μες, όπως το Facebook, να κα­ταρ­γή­σουν δι­σε­κα­τομ­μύ­ρια ψεύ­τι­κους λο­γα­ρια­σμούς ως κα­κό­βου­λους, και το Twitter να προ­βεί ου­σια­στι­κά σε απα­γό­ρευ­ση των πο­λι­τι­κών δια­φη­μί­σε­ων, σε πε­ρί­πτω­ση αμ­φί­βο­λης προ­έ­λευ­σης. Και πολύ πιο ρι­ζι­κές πο­λι­τι­κές ανα­μέ­νο­νται στο άμεσο μέλ­λον.

Φυ­σι­κά καμία δράση από κοι­νο­τι­κούς ή κυ­βερ­νη­τι­κούς φο­ρείς δεν μπο­ρεί να είναι απο­τε­λε­σμα­τι­κή εάν ο ίδιος ο πο­λί­της δεν μάθει να θω­ρα­κί­ζε­ται απέ­να­ντι στο φαι­νό­με­νο της πα­ρα­πλη­ρο­φό­ρη­σης. Και η κοι­νω­νία τον πο­λι­τών έχει εκεί να παί­ξει ένα ση­μα­ντι­κό ρόλο, όπως και το σχο­λείο. Θα αφήσω, όμως, τη συ­νέ­χεια της συ­ζή­τη­σης στον ανα­γνώ­στη να την ανα­κα­λύ­ψει μέσα από τις σε­λί­δες του βι­βλί­ου.

Είναι πά­ντως τρο­μα­κτι­κό, κυρία Δια­κο­μα­νώ­λη, πόσο δυσ­διά­κρι­τα είναι τα όρια με­τα­ξύ πραγ­μα­τι­κής και ψεύ­τι­κης εί­δη­σης. Υπάρ­χουν ερ­γα­λεία τα οποία θα μπο­ρού­σα­με να χρη­σι­μο­ποι­ή­σου­με για να φτά­σου­με στην αλή­θεια;

Η αλή­θεια είναι ότι οι ψευ­δείς ει­δή­σεις είναι κρυμ­μέ­νες πα­ντού και η διά­κρι­ση με­τα­ξύ αλή­θειας, πα­ρα­πλα­νη­τι­κής εί­δη­σης και fake news είναι πολύ λεπτή. Σας φέρνω ως πρό­σφα­το πα­ρά­δειγ­μα τις κα­τα­στρο­φι­κές πυρ­κα­γιές στην βό­ρεια Εύ­βοια, ένα από­λυ­τα θλι­βε­ρό γε­γο­νός, κατά τη διάρ­κεια του οποί­ου κά­ποιες δη­λώ­σεις ξένων πυ­ρο­σβε­στών πα­ρα­ποι­ή­θη­καν από με­ρί­δα του ελ­λη­νι­κού τύπου με απο­τέ­λε­σμα να κλι­μα­κω­θεί πο­λι­τι­κή κρίση σχε­τι­κά με την τα­χύ­τη­τα πυ­ρό­σβε­σης.

Ο αρ­χη­γός της ξένης πυ­ρο­σβε­στι­κής δύ­να­μης τε­λι­κά ανα­γκά­στη­κε να προ­βεί στις απαι­τού­με­νες ενέρ­γειες «για να ανα­κα­λέ­σει τα fake news» που προ­κά­λε­σαν οι πα­ρα­ποι­η­μέ­νες δη­λώ­σεις του.

Αν θα μπο­ρού­σα να δώσω τρεις-τέσ­σε­ρις σύ­ντο­μες συμ­βου­λές στους ανα­γνώ­στες σας είναι οι εξής:

1, Ελέγ­ξτε την πηγή της εί­δη­σης. Προ­έρ­χε­ται από έναν ανα­γνω­ρι­σμέ­νο και επώ­νυ­μο ει­δη­σε­ο­γρα­φι­κό ορ­γα­νι­σμό; Εάν όχι, θα πρέ­πει να αντι­με­τω­πι­στεί με επι­φύ­λα­ξη.

2, Ελέγ­ξτε εάν η εί­δη­ση που δια­βά­ζε­τε είναι επώ­νυ­μη, εάν δη­λα­δή μπο­ρεί να απο­δο­θεί σε συ­γκε­κρι­μέ­νο άτομο, που θα έχει και την ευ­θύ­νη για την πι­στό­τη­τα και την σο­βα­ρό­τη­τα του δη­μο­σιεύ­μα­τος (συ­νή­θως δη­μο­σιο­γρά­φος). Εάν όχι θα πρέ­πει να μας προ­βλη­μα­τί­σει το ποιος και με ποιο σκοπό δη­μο­σιεύ­ει ένα κεί­με­νο χωρίς υπο­γρα­φή.

3, Ελέγ­ξτε τις πηγές που χρη­σι­μο­ποιού­νται για να στη­ρι­χθεί η αλή­θεια των γε­γο­νό­των. Είναι επί­ση­μη πλη­ρο­φό­ρη­ση από πι­στο­ποι­η­μέ­νους φο­ρείς (πχ Πα­γκό­σμιος Ορ­γα­νι­σμός Υγεί­ας για το θέμα των εμ­βο­λια­σμών) που μπο­ρεί εύ­κο­λα να ανα­ζη­τη­θεί στο δια­δί­κτυο, ή μήπως είναι απλά «μαρ­τυ­ρί­ες της δι­πλα­νής πόρ­τας» ή, ακόμα χει­ρό­τε­ρα, το κεί­με­νο ενός απροσ­διό­ρι­στου «ει­δι­κού»; Προ­φα­νώς στη δεύ­τε­ρη πε­ρί­πτω­ση η πι­στό­τη­τα της εί­δη­σης είναι υπό αμ­φι­σβή­τη­ση.

4, Σκε­φτεί­τε πριν μοι­ρα­στεί­τε μια εί­δη­ση στο δια­δί­κτυο! Είναι πολύ εύ­κο­λο να κά­νου­με ένα share σε κάτι που μας εντυ­πω­σιά­ζει (συ­νή­θως οι ψευ­δείς ει­δή­σεις είναι φτιαγ­μέ­νες για να εντυ­πω­σιά­ζουν, ώστε να τα­ξι­δεύ­ουν εύ­κο­λα και γρή­γο­ρα). Αλλά δεν πρέ­πει.

Το αντί­θε­το, πρέ­πει να ελέγ­ξου­με όλους τους πα­ρα­πά­νω πα­ρά­γο­ντες (του­λά­χι­στον) αλλά και να συμ­βου­λευ­τού­με την κοινή μας λο­γι­κή πριν απο­φα­σί­σου­με να δώ­σου­με πε­ραι­τέ­ρω «ζωή» στο δια­δί­κτυο σε μια υπό αμ­φι­σβή­τη­ση εί­δη­ση.

Ας μην ξε­χνά­με, επί­σης, ότι ει­δι­κά στο δια­δί­κτυο τα παι­διά μας και οι νε­ό­τε­ροι άν­θρω­ποι είναι οι πιο ευά­λω­τες κα­τη­γο­ρί­ες που μπο­ρούν ευ­κο­λό­τε­ρα να πέ­σουν θύ­μα­τα της πα­ρα­πλη­ρο­φό­ρη­σης. Έχου­με λοι­πόν την ευ­θύ­νη ως πο­λί­τες να σπά­σου­με αυτή την αλυ­σί­δα.

Γιατί, όπως εί­δα­με και κατά τη διάρ­κεια της παν­δη­μί­ας, η πα­ρα­πλη­ρο­φό­ρη­ση μπο­ρεί να στοι­χί­σει ακόμη και αν­θρώ­πι­νες ζωές αλλά και την ποιό­τη­τα της δη­μο­κρα­τί­ας μας. Τέλος, κυρία Φώτη, ως Ρο­δί­τισ­σα (και Μο­νο­λι­θιά­τισ­σα) θα ήθελα να ευ­χα­ρι­στή­σω την εφη­με­ρί­δα «δη­μο­κρα­τι­κή», όπως και εσάς προ­σω­πι­κά, για την ευ­και­ρία που μου δί­νε­τε να συ­ζη­τή­σου­με για τις ψευ­δείς ει­δή­σεις με την ευ­και­ρία της κυ­κλο­φο­ρί­ας του βι­βλί­ου μου.

Σκο­πεύω, δε, εάν μας επι­τρέ­ψουν οι συν­θή­κες, να κάνω μια πα­ρου­σί­α­ση του βι­βλί­ου και συ­ζή­τη­ση επί του θέ­μα­τος στη Ρόδο τον ερ­χό­με­νο Οκτώ­βριο. Σας ευ­χα­ρι­στώ.