Στεγαστική κρίση: Το 72% των νέων Ελλήνων έως 34 ετών μένει με τους γονείς του – Πώς αυτό επηρεάζει το δημογραφικό

Οι αλλε­πάλ­λη­λες κρίσεις από το 2010 και μετά άφησαν ισχυρό τον αρνη­τικό αντί­κτυπο στις νέες γενιές

Είναι γνωστό ότι οι δημο­γρα­φι­κές τάσεις που επι­κρα­τούν σε μία χώρα επη­ρε­ά­ζουν και τις συν­θή­κες στέ­γα­σης, ειδικά των νέων. Στην Ελλάδα, ωστόσο, βλέ­πουμε κάτι δια­φο­ρε­τικό. Είναι αλλε­πάλ­λη­λες κρίσεις  που έχουμε βιώσει από το 2010 (με τη χρε­ο­κο­πία και το πρώτο μνη­μό­νιο), συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης και της στε­γα­στι­κής, που γίνεται ιδιαί­τερα αισθητή σήμερα, εκείνες που επη­ρε­ά­ζουν αρνη­τικά και τις δημο­γρα­φι­κές τάσεις.

«Οι δημο­γρα­φι­κές εξε­λί­ξεις σε όλες τις χώρες είναι μια από τις παρα­μέ­τρους που επη­ρε­ά­ζουν εκτός των άλλων και τις συν­θή­κες στέ­γα­σης των νεό­τε­ρων γενεών, ενώ, από την άλλη μεριά, μπορούν να επη­ρε­ά­σουν τόσο την ηλικία που οι γενεές αυτές κάνουν οικο­γέ­νεια όσο και τον τελικό αριθμό των παιδιών τους. Στη χώρα μας όπου τα τελευ­ταία χρόνια οι 25-45 ετών αντι­με­τω­πί­ζουν όλο και μεγα­λύ­τε­ρες δυσκο­λίες στέ­γα­σης θα μπο­ρούσε να υπο­θέ­σουμε ότι οι δημο­γρα­φι­κές εξε­λί­ξεις, ως ένα βαθμό, ευθύ­νο­νται για τις δυσκο­λίες αυτές. Αυτό θα μπο­ρούσε να συμβεί αν είχαμε σε πολύ μικρό χρονικό διά­στημα, μια “έκρηξη” του αριθμού των 25-45 ετών, που θα οδη­γούσε και σε μια “έκρηξη” της ζήτησης. Στην Ελλάδα όμως, είχαμε το αντί­θετο, μια σημα­ντική δηλαδή μείωση της ομάδας αυτής κατά 850 χιλ. ανάμεσα στο 2009 και το 2024 (-25%)».

Αυτά ανα­φέ­ρο­νται στο τελευ­ταίο ψηφιακό δελτίο του Ινστι­τού­του Δημο­γρα­φι­κών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ) με θέμα «Δημο­γρα­φι­κές εξε­λί­ξεις και στε­γα­στική κρίση στην Ελλάδα».

Ο συγ­γρα­φέας του άρθρου αυτού, καθ. Βύρων Κοτζα­μά­νης, διευ­θυ­ντής του ΙΔΕΜ, μετά από μια σύντομη παρου­σί­αση των σημα­ντι­κών αλλαγών που επήλθαν μετά το 2010, των επι­πτώ­σεων τους στις νεό­τε­ρες γενεές και των τρόπων προ­σαρ­μο­γής των γενεών αυτών στο αυξα­νό­μενο κόστος στέ­γα­σης, εκτιμά ότι η ταχύ­τατα αυξα­νό­μενη από­κλιση ανάμεσα στις τιμές αγοράς ή ενοι­κί­α­σής πρώτης κατοι­κίας και στο εισό­δημα του μεγα­λύ­τε­ρου τμή­μα­τος των νέων που δεν δια­μέ­νει σε ιδιο­κτήτη ή παρα­χω­ρη­μένη κατοι­κία, έχει επι­πτώ­σεις όχι μόνον στη δημιουρ­γία οικο­γέ­νειας αλλά και στον αριθμό των παιδιών που θα απο­κτή­σουν οι γενεές αυτές.

Δια­δο­χι­κές κρίσεις με πολ­λα­πλές επι­πτώ­σεις στους νέους

Ειδι­κό­τερα, ο συγ­γρα­φέας του άρθρου αυτού ανα­φέ­ρει ότι κατά την μετά-το-2010 περίοδο είχαμε δια­δο­χι­κές κρίσεις που είχαν πολ­λα­πλές επι­πτώ­σεις και στις νεό­τε­ρες γενεές, ενώ ταυ­τό­χρονα, περιο­ρί­σθηκε σημα­ντικά η στε­γα­στική πίστη (ο αριθμός δηλαδή των στε­γα­στι­κών δανείων, που είναι πλέον υπο-πολλαπλάσιος του μέσου όρου της περιό­δου 2000-09 -μόλις 13 χιλ. το 2023-), και συρ­ρι­κνώ­θη­καν ταυ­τό­χρονα, σημα­ντικά, οι επεν­δύ­σεις σε κατοι­κία (από 8-11% του ΑΕΠ το 2000-09 σε λιγό­τερο από 4% μετά το 2012 και μόλις στο 1,6% το 2023).

Τα τελευ­ταία ειδι­κό­τερα, δε, χρόνια σημειώ­νει ο ίδιος είχαμε όχι μόνον μια ταχύ­τατη αύξηση της ζήτησης κατοι­κιών από αλλο­δα­πούς αλλά και των χρο­νο­μι­σθώ­σεων, με απο­τέ­λε­σμα τη γήρανση του οικι­στι­κού απο­θέ­μα­τος και την περιο­ρι­σμένη προ­σφορά νέων κατοι­κιών, μεγάλο τμήμα των οποίων απευ­θυ­νό­ταν -και συνε­χί­ζει να απευθύνεται- σε Έλληνες ή αλλο­δα­πούς με υψηλά εισο­δή­ματα.

Οι εξε­λί­ξεις αυτές, τονίζει ο διευ­θυ­ντής του Ινστι­τού­του Δημο­γρα­φι­κών Ερευνών και Μελετών, οδή­γη­σαν και στη μείωση του ποσο­στού ιδιο­κα­τοί­κη­σης σε εθνικό επίπεδο κατά 4,5 μονάδες με βάση τα στοι­χεία της Eurostat (από 74,0 το 2014 στο 69,6 το 2023), μια μείωση που φαί­νε­ται να είναι μεγα­λύ­τερη στα αστικά κέντρα. Πιο πρό­σφατα, οδή­γη­σαν όμως, και στη ραγδαία αύξηση τόσο των τιμών από­κτη­σης κατοι­κίας (νεό­δμη­της ή μη) όσο και των ενοι­κίων. Η αυξα­νό­μενη δε από­κλιση ανάμεσα στο κόστος ενοι­κί­α­σης και στο εισό­δημα του τμή­μα­τος εκείνου των νέων που δεν δια­μέ­νει σε ιδιο­κτήτη ή παρα­χω­ρη­μένη από τις προη­γού­με­νες γενεές κατοι­κία, οδήγησε στην ανάδυση της τρέ­χου­σας στε­γα­στι­κής κρίσης

Όσοι και όσες από τους νέους δεν μετα­νά­στευ­σαν και παρέ­μει­ναν στη χώρα μας σημειώ­νει ο κ. Κοτζα­μά­νης, προ­σαρ­μό­σθη­καν εν μέρει στη νέα αυτή κατά­σταση.

Η συγκα­τοί­κηση με τους γονείς

Η προ­σαρ­μογή αυτή οδήγησε όσους είχαν τη δυνα­τό­τητα συγκα­τοί­κη­σης με τους γονείς τους να το πράξουν, με απο­τέ­λε­σμα τα ποσοστά των 18-34 ετών που δια­μέ­νουν στη γονική τους κατοι­κία να αυξη­θούν ταχύ­τατα (μια αύξηση κατά 12 ποσο­στιαίες μονάδες ανάμεσα στο 2010 και το 2022) με απο­τέ­λε­σμα να έχουμε σήμερα από τα υψη­λό­τερα ποσοστά νέων ανάμεσα στις χώρες της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης που συμ­βιώ­νουν με τους γονείς τους (σχεδόν 72% έναντι 50% κατά μέσο όρο στην ΕΕ) και, ταυ­τό­χρονα, και από τις υψη­λό­τε­ρες ηλικίες απο­χώ­ρη­σής τους από τη γονική κατοι­κία (>30,5 έτη).

Ένα άλλο τμήμα των νεό­τε­ρων γενεών, σύμφωνα με τον ίδιο, που δεν είχε αυτήν την δυνα­τό­τητα προ­σαρ­μό­στηκε με την ενοι­κί­αση κατοι­κίας που απορ­ροφά πλέον ένα σημα­ντικό, και ολοένα αυξα­νό­μενο, τμήμα των εισο­δη­μά­των τους. Ωστόσο, και στις δυο περι­πτώ­σεις, η προ­σαρ­μογή αυτή θα έχει, αν λάβουμε υπόψη και άλλες αρνη­τι­κές παρα­μέ­τρους, συσ­σω­ρευ­τικά, επι­πτώ­σεις όχι μόνον στη δημιουρ­γία οικο­γέ­νειας, αλλά και στον αριθμό των παιδιών που θα απο­κτή­σουν κατά μέσο όρο οι γενεές αυτές.

Προ­τά­σεις αντι­με­τώ­πι­σης

Για την αντι­με­τώ­πιση της στε­γα­στι­κής κρίσης που ανα­δει­κνύ­ε­ται πλέον σε «μεγα-πρόβλημα» για τα νεότερα κυρίως ζευ­γά­ρια, ο διευ­θυ­ντής του ΙΔΕΜ προ­τεί­νει την υλο­ποί­ηση ενός διευ­ρυ­μέ­νου προ­γράμ­μα­τος προ­σφο­ράς κοι­νω­νι­κής κατοι­κίας και την δημιουρ­γία ενός φορέα άσκησης στο­χευ­μέ­νων δημό­σιων στε­γα­στι­κών παρεμ­βά­σεων. Ένα τέτοιο πρό­γραμμα, κατ’ αυτόν, θα έδιδε, όπως σε άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες, τη δυνα­τό­τητα, εκτός των άλλων, και στις γενεές των νέων που δια­βιούν κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα και δια­θέ­τουν χαμηλά -ή ακόμη και μεσαία- εισο­δή­ματα να καλύ­ψουν τις στε­γα­στι­κές τους ανάγκες, με ένα προσιτό ενοίκιο που δεν θα απορ­ροφά ένα ιδιαί­τερα υψηλό ποσοστό των περιο­ρι­σμέ­νων εισο­δη­μά­των τους.

Μιλώ­ντας δε στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρα­κτο­ρείο Ειδή­σεων ο κ. Κοτζα­μά­νης ανα­φέ­ρει ότι, για την αντι­με­τώ­πιση του στε­γα­στι­κού προ­βλή­μα­τος ελή­φθη­σαν τα τελευ­ταία χρόνια, εκτός της επι­δό­τη­σης του ενοι­κίου για τα νοι­κο­κυ­ριά με πολύ χαμηλό εισό­δημα, και κάποια άλλα θετικά μέτρα όπως τα προ­γράμ­ματα «Το σπίτι μου», «Στέγαση και Εργασία», «Κάλυψη»,και «Ανακαινίζω- Ενοι­κιάζω».

Τα προ­γράμ­ματα αυτά έχουν όμως, κατ’ αυτόν, πολύ περιο­ρι­σμέ­νους προ­ϋ­πο­λο­γι­σμούς και ωφε­λού­με­νους, και, με δεδο­μένη την υφι­στά­μενη κατά­σταση, δεν πρό­κει­ται να λύσουν το οξυμένο στε­γα­στικό ζήτημα των νεό­τε­ρων γενεών.

Εκτε­τα­μένο πρό­γραμμα διά­θε­σης κατοι­κιών

Εκτιμά ότι απαι­τεί­ται πλέον ένα εκτε­τα­μένο πρό­γραμμα διά­θε­σης ενοι­κια­ζό­με­νων κατοι­κιών με χαμηλό μίσθωμα, όπως αυτό που υπάρχει εδώ και δεκα­ε­τίες σε πολλές ευρω­παϊ­κές χώρες, την υλο­ποί­ηση του οποίου δεν είναι δυνατόν να ανα­λά­βει η ιδιω­τική πρω­το­βου­λία. Η κοι­νω­νική κατοι­κία θα πρέπει να είναι επο­μέ­νως, από τις προ­τε­ραιό­τη­τες της κυβέρ­νη­σης, της Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης, των κοι­νω­νι­κών εταίρων και της κοι­νω­νίας των πολιτών. Η ταχύ­τατη υλο­ποί­ηση ενός τέτοιου εκτε­τα­μέ­νου προ­γράμ­μα­τος σημειώ­νει, τέλος, «θα αμβλύ­νει ταυτόχρονα-εκτός των άλλων- τις αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις της στε­γα­στι­κής κρίσης και στο δημο­γρα­φικό, όπως ορθώς το έχει επι­ση­μά­νει και η πρό­σφατη “Γνώμη Πρω­το­βου­λίας για το δημο­γρα­φικό” της Οικο­νο­μι­κής και Κοι­νω­νι­κής Επι­τρο­πής».

Πηγή naftemporiki.gr