Πανελλαδικές εξετάσεις 2020: Απαντήσεις για τα θέματα σε Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία

Σε κείμενα του Θεό­δω­ρου Γρη­γο­ριάδη, του Κώστα Τσι­ρό­που­λου και του Τίτου Πατρί­κιου δια­γω­νί­στη­καν οι υπο­ψή­φιοι. Σε κείμενα για τη γραφή και το βιβλίο εξε­τά­στη­καν  οι υπο­ψή­φιοι των Πανελ­λα­δι­κών Εξε­τά­σεων των γενικών λυκείων, ενώ για αυτούς με το παλαιό σύστημα έπεσε θέμα με άρθρο του συγ­γρα­φέα Αλέξη Σταμάτη με θέμα την ανά­γνωση.

Απα­ντή­σεις θέματος

ΠΕΡΙΛΗΨΗ (Α 1.)

Για τον συγ­γρα­φέα του κει­μέ­νου 1 η ανά­γνωση λογο­τε­χνι­κών βιβλίων απο­τε­λεί λυτρω­τική από­λαυση. Αρχικά, διότι συνιστά δημιουρ­γικό τρόπο αξιο­ποί­η­σης του ελεύ­θε­ρου χρόνου του και τον ωθεί σε εσω­τε­ρι­κές ανα­ζη­τή­σεις. Μέσω της λογο­τε­χνι­κής ανά­γνω­σης νιώθει αυτο­πε­ποί­θηση και επι­κοι­νω­νεί έμμεσα με τους συγ­γρα­φείς. Τέλος, ο χρόνος αφιέ­ρω­σης στην ανά­γνωση βιβλίων απο­τε­λεί μελ­λο­ντική επέν­δυση, ενώ έχει θερα­πευ­τικό χαρα­κτήρα αφού παρέχει δια­χρο­νικά θάρρος στην ψυχή του ανθρώ­που.

(63 λέξεις)

ΘΕΜΑ Γ΄ 

Το θέμα που θίγει ο κορυ­φαίος ποιητής μας Τίτος Πατρί­κιος είναι ο ρόλος της ποίησης και οι κρί­σι­μες στιγμές στις οποίες επεμ­βαί­νει στις ζωές μας. Τέτοιες είναι οι στιγμές ενδο­σκό­πη­σης και απο­λο­γι­σμών της ζωής μας, όπως ρητά δηλώ­νε­ται από τα εισα­γω­γικά ρήματα / φράσεις : “εκεί που ανα­ρω­τιέ­σαι” , “εκεί που απορείς”  που εισά­γουν όλες τις διε­ρω­τή­σεις για γεγο­νότα και επι­λο­γές της ζωής που βρί­σκο­νταν στο απυ­ρό­βλητο έως πρό­τι­νος. Η επα­να­φορά του προ­θε­τι­κού συνόλου “για πράγ­ματα” , σε συν­δυα­σμό με τη χρήση ορι­στι­κής έγκλι­σης (για τρο­πι­κό­τητα βεβαιό­τη­τας) ανα­δει­κνύ­ουν ακριβώς τις εδραιω­μέ­νες πεποι­θή­σεις μας περί της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας όσων καθό­ρι­σαν την πορεία του βίου μας. Όμως, έρχεται πάντα η στιγμή της διε­ρώ­τη­σης, της αμφι­βο­λίας, αυτού του βασα­νι­στι­κού “και αν…” και αυτή είναι η στιγμή της ποίησης, κατά το ποι­η­τικό υπο­κεί­μενο. Γιατί η ποίηση ανοίγει ορί­ζο­ντες πρω­τό­γνω­ρους ερμη­νείας ευφά­ντα­στης, όσο και διεισ­δυ­τι­κής. “Τα φάρμακά σου φέρε Τέχνη της Ποι­ή­σεως” κατά τον Αλε­ξαν­δρινό μας ποιητή, τον Καβάφη, να μας δώσεις τις διαι­σθη­τι­κές και εμπνευ­σμέ­νες ερμη­νείες που μόνο εσύ μπορείς και ξέρεις.

Στη δική μου ζωή η ποίηση είναι εύλογο να μη δια­δρα­μα­τί­ζει ένα ρόλο αντί­στοι­χης σπου­δαιό­τη­τας με αυτόν που παίζει στη ζωή ενός ποιητή και ταυ­τό­χρονα ανθρώ­που με μακρά εμπει­ρία ζωής. Είμαι έφηβος και προ­τε­ραιό­τητά μου είναι να ζήσω, να μάθω, να αγαπήσω, ακόμη και να αποτύχω. Αργό­τερα πιστεύω ότι θα επι­κα­λε­στώ την ποίηση, για να με καθο­δη­γή­σει. Ωστόσο, ήδη με έχει βοη­θή­σει να αντι­με­τω­πίσω από άλλη οπτική γωνία κατα­στά­σεις θλίψης, απο­γο­ή­τευ­σης, αλλά και χαράς ή ενθου­σια­σμού. Με βοήθησε να τις δια­χει­ρι­στώ πιο ώριμα, όσο, βέβαια, είναι δυνατό στην ηλικία μου.

Επι­μέ­λεια απα­ντή­σεων: ΟΛΓΑ ΚΑΤΣΟΥΝΗ, ΕΛΕΑΝΑ ΓΚΙΚΟΠΟΥΛΟΥ, ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΒΟΥΡΛΙΩΤΑΚΗΣ, ΙΩΑΝΝΗΣ ΝΤΑΡΙΔΗΣ

Δείτε εδώ τα θέματα των εξε­τά­σεων 

Τα θέματα για τους εξε­τα­ζό­με­νους με το παλαιό σύστημα

Σχο­λια­σμός των θεμάτων του μαθή­μα­τος της Νεο­ελ­λη­νι­κής Γλώσσας-Λογοτεχνίας.

Ο φιλό­λο­γος – εκθε­σιο­λό­γος  Κούνος Λουκάς από το Νέο Φρο­ντι­στή­ριο σχο­λιά­ζει τα σημε­ρινά θέματα

«Χωρίς ιδιαί­τε­ρες δυσκο­λίες τα φετινά θέματα στα οποία καλού­νται να δια­γω­νι­στούν οι υπο­ψή­φιοι στις Πανελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις.

Αν και δεν υπάρχει υπο­χρε­ω­τικά σύνδεση των θεμάτων με την επι­και­ρό­τητα, φέτος η σύνδεση είναι αισθητή. Το θέμα της έκθεσης αφορά στο «βιβλίο» ως επιλογή για την αξιο­ποί­ηση του ελεύ­θε­ρου χρόνου. Οπότε, την πρώτη χρονιά που συνε­ξε­τά­ζε­ται το μάθημα της Λογο­τε­χνίας, μόνο έκπληξη δεν συνιστά η επιλογή του «βιβλίου» ως θεμα­τική ενότητα. Επίσης, φέτος που οι υπο­ψή­φιοι κλή­θη­καν λόγω «καρα­ντί­νας» να δια­χει­ρι­στούν τον χρόνο τους δημιουρ­γικά, η επιλογή ενός καλού βιβλίου ανήκε στις προ­τά­σεις προς τα παιδιά.

Τα θέματα είναι σε πλήρη συμ­φω­νία με την γραμμή των πρό­τυ­πων δια­γω­νι­σμά­των που είχε δώσει το Υπουρ­γείο. Επο­μέ­νως, η επιλογή τριών κει­μέ­νων, οι εκφω­νή­σεις των ασκή­σεων, η «εναλ­λα­κτική» εκδοχή περί­λη­ψης, αλλά και το όριο των 350 λέξεων για την έκθεση, δεν προ­κα­λούν καμία έκπληξη. Στο θέμα της έκθεσης, οι μαθητές καλού­νται να κατα­θέ­σουν τις απόψεις τους σε πιο εμπει­ρικό – βιω­μα­τικό ύφος, όπως επίσης είχε προ­τα­θεί φέτος.

Υλικό για την επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία προ­κύ­πτει και από τις τρεις τάξεις του Λυκείου, από τις ενό­τη­τες που αφορούν στο βιβλίο, αλλά και στον ελεύ­θερο χρόνο και την αξιο­ποί­ησή του. Το 2009 ήταν η τελευ­ταία χρονιά που είχε ζητηθεί ξανά από  τους υπο­ψη­φί­ους του Γενικού Λυκείου να γράψουν έκθεση για το «βιβλίο».

Ως προς τα θέματα των παιδιών που δια­γω­νί­ζο­νται με το παλαιό σύστημα, οι εκφω­νή­σεις των ασκή­σεων ακο­λου­θούν την «γραμμή» των προη­γού­με­νων ετών, τόσο ως προς τις ασκή­σεις, όσο και το θέμα της έκθεσης. Και εδώ το θέμα αφορά στο «βιβλίο» και μάλιστα ακο­λου­θεί την προ­σφιλή επιλογή της επι­τρο­πής για το Β’ ερώτημα, που συνδέει την εκά­στοτε κεντρική έννοια (εδώ «βιβλίο») με το σχολείο και την εκπαί­δευση.

Ευχό­μα­στε επι­τυ­χία στα παιδιά που δια­γω­νί­ζο­νται και καλή συνέ­χεια στις εξε­τά­σεις τους»

Το ethnos.gr θα δημο­σιεύει τις απα­ντή­σεις των θεμάτων των πανελ­λα­δι­κών εξε­τά­σεων σε συνερ­γα­σία με το «Νέο Φρο­ντι­στή­ριο» και την ομάδα των καθη­γη­τών του. 

Θέμα Α’ / Περί­ληψη κει­μέ­νου (15 μονάδες)

Πλη­ρο­φο­ριακή περί­ληψη απο­σπά­σμα­τος ή συνο­πτική απόδοση συγκε­κρι­μέ­νων απόψεων του συγ­γρα­φέα: Ο συντά­κτης της περί­λη­ψης απο­στα­σιο­ποιεί­ται από το αρχικό κείμενο (προ­τάσ­σει το νοη­μα­τικό κέντρο, χρη­σι­μο­ποιεί μετα­δια­τυ­πώ­σεις, ανάλογο ρημα­τικό λεξι­λό­γιο κ.λπ.).

Περιε­χό­μενο: Επιλογή των ουσιω­δέ­στε­ρων επι­χει­ρη­μά­των / Μέσω της περί­λη­ψης θα πρέπει να απο­δει­χθεί η κατα­νό­ηση του βασικού θέματος και πώς αυτό συσχε­τί­ζε­ται με την υπό­λοιπη επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία.

Δομή-Οργάνωση: Προ­τάσ­σε­ται η βασική προ­βλη­μα­τική του απο­σπά­σμα­τος / Αλλη­λου­χία νοη­μά­των / Μετρη­μένη χρήση μετα­δια­τυ­πώ­σεων / Ανα­διά­ταξη της αρχικής δομής του κει­μέ­νου / Λει­τουρ­γική χρήση κει­με­νι­κών δεικτών (συνο­χι­κών τρόπων).

Εκφρα­στική επάρκεια-Μορφή: Σαφής κατα­γραφή των κύριων επι­χει­ρη­μά­των και ως προς τη νοη­μα­τική τους αυτο­τέ­λεια αλλά και ως προς τη νοη­μα­τική τους δια­πλοκή / Κατάλ­λη­λες μετα­δια­τυ­πώ­σεις / Πλη­ρο­φο­ριακό ύφος / Αποφυγή αυτού­σιας μετα­φο­ράς λέξεων-φράσεων του αρχικού κει­μέ­νου και σχο­λια­σμού των απόψεων του συγ­γρα­φέα.

Οι «προ­βλη­μα­τι­κές» περι­λή­ψεις: Υπερ­βο­λική ανα­δια­τύ­πωση του αρχικού κει­μέ­νου.

• Αμετρη χρήση μετα­δια­τυ­πώ­σεων (ρημάτων ανα­φο­ράς), οι οποίες δια­μορ­φώ­νουν ένα τυπο­ποι­η­μένο μοντέλο περί­λη­ψης.
• Αδυ­να­μία ανα­διά­τα­ξης της δομής του αρχικού κει­μέ­νου, όταν αυτό επι­βάλ­λε­ται, εξαι­τίας επα­να­λή­ψεων κάποιων στοι­χείων.
• Αδυ­να­μία επι­λο­γής της βασικής επι­χει­ρη­μα­το­λο­γίας. Υπερ­βο­λική υπέρ­βαση του ορίου των λέξεων.

Θέμα Β’ (40 μονάδες)

• Πρό­κει­ται για τρία ερω­τή­ματα που εστιά­ζουν στο νόημα, στη δομή, στο ύφος και στη γλώσσα του κει­μέ­νου ή των κει­μέ­νων ανα­φο­ράς της Νεο­ελ­λη­νι­κής Γλώσσας.
• Οι εξε­τα­ζό­με­νοι δεν πρέπει να ανα­πα­ρά­γουν μηχα­νι­στικά μετα­γλωσ­σι­κούς όρους, αλλά δυνη­τικά και πάντα στο πλαίσιο μιας κει­με­νο­κε­ντρι­κής προ­σέγ­γι­σης.
• Οφεί­λουν να έχουν διευ­ρυ­μένη αντί­ληψη στις απα­ντή­σεις τους. Για παρά­δειγμα, ένας συγ­γρα­φέας, προ­κει­μέ­νου να πείσει για τις προ­θέ­σεις του, μπορεί να χρη­σι­μο­ποιεί τόσο γνωστές τεχνι­κές πειθούς όσο και αντί­στοι­χους κει­με­νι­κούς δείκτες.
• Σύμφωνα με παλαιό­τερη οδηγία του ΙΕΠ, η επίθεση στο ήθος του αντι­πά­λου και η επί­κληση στην αυθε­ντία είναι τρόποι ενί­σχυ­σης της αξιο­πι­στίας του ήθους του πομπού.
• Για την οργά­νωση της επι­χει­ρη­μα­το­λο­γίας, εκπαι­δευ­τι­κοί και υπο­ψή­φιοι θα ήταν χρήσιμο να έχουν υπόψη τους και το παρα­κάτω πλαίσιο από τον Φάκελο του Εκπαι­δευ­τι­κού:

Η οργα­νω­τική δομή των επι­χει­ρη­μα­το­λο­γι­κών κει­μέ­νων

Ισχυ­ρι­σμός: Απο­τε­λεί την κεντρική ιδέα του επι­χει­ρή­μα­τος.

Δεδο­μένα: Πρό­κει­ται για εκείνα τα στοι­χεία -παραδείγματα, στα­τι­στικά κ.λπ.- με τα οποία ο πομπός απο­δει­κνύει την αλήθεια του ισχυ­ρι­σμού του.

Εγγυ­ή­σεις: Είναι οι απόψεις που συνι­στούν αναμ­φι­σβή­τη­τες αξίες και καθο­ρί­ζουν τον ανθρώ­πινο πολι­τι­σμό.

Υπο­στή­ριξη: Ο πομπός χρη­σι­μο­ποιεί δεδο­μένα για να ενι­σχύ­σει τις εγγυ­ή­σεις του.

Αντί­κρουση: Ο πομπός κατα­γρά­φει τον αντί­λογο στο επι­χεί­ρημά του.

Θέμα Γ’ (15 μονάδες)

Πρό­κει­ται για το ερμη­νευ­τικό σχόλιο στο κείμενο της Λογο­τε­χνίας.

Πορεία συγ­γρα­φής του ερμη­νευ­τι­κού σχολίου

1ος άξονας: Οι μαθητές δια­βά­ζουν προ­σε­κτικά το λογο­τε­χνικό κείμενο και επι­λέ­γουν το κεντρικό θέμα, έτσι όπως αυτό προ­κύ­πτει από την απά­ντηση στο βασικό ερώτημα που θέτει το κείμενο.

2ος άξονας: Είναι η δια­δι­κα­σία της προ­σω­πι­κής αντα­πό­κρι­σης των μαθητών στην ερμη­νεία του βασικού θέματος. Οι μαθητές, λοιπόν, οφεί­λουν να τεκ­μη­ριώ­σουν την ερμη­νευ­τική τους πρό­σληψη με την επιλογή ανά­λο­γων κει­με­νι­κών δεικτών και, μέσω αυτών, να εμβα­θύ­νουν στα νοήματα του κει­μέ­νου. Η τεκ­μη­ρί­ωση της άποψής τους με κει­με­νι­κούς δείκτες θεω­ρεί­ται απα­ραί­τητη, ακόμα και αν δεν ζητεί­ται από την εκφώ­νηση του θέματος.

Διευ­κρι­νι­στική οδηγία: Θετικό στοι­χείο θεω­ρεί­ται η ποι­κι­λία στην επιλογή συγκε­κρι­μέ­νων κει­με­νι­κών δεικτών.

Διευ­κρι­νι­στική οδηγία: Οι κει­με­νι­κοί δείκτες αφορούν τόσο τη μορφή (γλωσ­σικά στοι­χεία, θεωρία αφη­γη­μα­το­λο­γίας κ.λπ.) όσο και το περιε­χό­μενο (συγκεί­μενο, ο τίτλος, οι ήρωες κ.λπ.) ενός κει­μέ­νου.

Θέμα Δ’ (30 μονάδες)

Πρό­κει­ται για την παρα­γωγή λόγου, έκτασης 300-400 λέξεων.

Περιε­χό­μενο: Οι μαθητές οφεί­λουν να αξιο­ποι­ή­σουν δημιουρ­γικά -και όχι να αντιγράψουν- πλη­ρο­φο­ρίες από τα κείμενα ανα­φο­ράς της Ν. Γλώσσας.

Η μηχα­νι­στική κατα­γραφή ιδεών λει­τουρ­γεί απο­λύ­τως αρνη­τικά στην ανάλυση και αιτιο­λό­γηση των επι­χει­ρη­μά­των. Συνεπώς, εκείνο που κρί­νε­ται απο­λύ­τως ανα­γκαίο είναι οι μαθητές να μπορούν να μετα­τρέ­ψουν τις απο­δει­κτέες θέσεις σε επι­χει­ρή­ματα, στα οποία θα φαί­νο­νται η πορεία ανά­λυ­σής τους και οι εννοιο­λο­γι­κές σχέσεις μεταξύ των περιό­δων του επι­χει­ρή­μα­τος.

Η παρα­γωγή λόγου δεν προ­σφέ­ρε­ται για ανούσια επί­δειξη γνώσεων. Ο μαθητής θα κριθεί για την ποιό­τητα των επι­χει­ρη­μά­των του και όχι για την ποσό­τητα.

Δομή: Είναι ανα­γκαίο κάθε παρά­γρα­φος, ανάλογα με τον οργα­νω­τικό στόχο που επι­τε­λεί, να δια­κρί­νε­ται για τη δομική της αρτιό­τητα.

Μορφή: Το κείμενο «παίρνει ζωή» εντασ­σό­μενο σε ένα συγκε­κρι­μένο επι­κοι­νω­νιακό «περι­βάλ­λον», η γνώση του οποίου είναι απα­ραί­τητη για τους μαθητές, προ­κει­μέ­νου να οργα­νώ­σουν και να ανα­πτύ­ξουν λει­τουρ­γικά το θέμα τους.

Ο λόγος των μαθητών πρέπει να είναι απλός και σαφής, αλλά όχι απλοϊ­κός, ακο­λου­θώ­ντας πάντα την επι­κοι­νω­νιακή περί­σταση του θέματος. Ούτε η άγονη προ­φο­ρι­κό­τητα ούτε το εξε­ζη­τη­μένο ύφος οδηγούν στο επι­θυ­μητό απο­τέ­λε­σμα.

Νέο Φρο­ντι­στή­ριο: 52 χρόνια επι­τυ­χίες

Ο όμιλος Νέο Φρο­ντι­στή­ριο, ιδρύ­θηκε το 1968 & σήμερα  αριθμεί πάνω από 80 εκπαι­δευ­τικά κέντρα με 600 καθη­γη­τές, 100 συνερ­γά­τες διευ­θυ­ντές σπουδών κάθε ειδι­κό­τη­τας, πλήρη σειρά εκδό­σεων και πλούσιο ηλε­κτρο­νικό εκπαι­δευ­τικό υλικό. Η πλούσια ακα­δη­μαϊκή του παρά­δοση δια­τη­ρεί­ται αναλ­λοί­ωτη, αφού οι άνθρω­ποι του βρί­σκο­νται σε συνεχή εγρή­γορση αφου­γκρα­ζό­με­νοι τις νέες εξε­λί­ξεις & προ­κλή­σεις της εποχής, κάτι που επι­βε­βαιώ­θηκε περί­τρανα στην πρό­σφατη περι­πέ­τεια της παν­δη­μίας.   Η  δια­χρο­νική πρω­το­κα­θε­δρία του οργα­νι­σμού στην προ­ε­τοι­μα­σία των μαθητών για την τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση, ανε­ξαρ­τή­τως του τρόπου εισα­γω­γής τους, κατα­δει­κνύ­ε­ται από τα απο­τε­λέ­σματα, αφού κάθε χρόνο πάνω από 1200 μαθητές των  φρο­ντι­στη­ρίων μας εισά­γο­νται στην Τρι­το­βάθ­μια Εκπαί­δευση. Υπο­λο­γί­ζε­ται ότι πάνω από 60000 σημε­ρι­νοί επι­στή­μο­νες πέρασαν από τα θρανία του όλα αυτά τα χρόνια!

Για περισ­σό­τε­ρες πλη­ρο­φο­ρίες επι­σκε­φθείτε το https://neo.edu.gr/