Τα παιδιά σταματούν να γράφουν λόγω υπολογιστών-Καμπανάκι κινδύου από επιστήμονες

Εδώ και αιώνες, γρά­φουμε με το χέρι. Το smartphone και ο υπο­λο­γι­στής το καθι­στούν αυτό περιττό. Οι επι­στή­μο­νες προει­δο­ποιούν ότι αυτό δεν βοηθάει στην ανά­πτυξη των παιδιών, γράφει η γερ­μα­νική εφη­με­ρίδα Die Zeit, επι­λέ­γο­ντας μάλιστα να κάνει σήμερα την αξία του χει­ρο­γρά­φου πρώτο θέμα στην ηλε­κτρο­νική της έκδοση.

«Το χει­ρό­γραφο είναι ένα από τα μεγα­λύ­τερα πολι­τι­στικά επι­τεύγ­ματα της ανθρω­πό­τη­τας: χάρη σε αυτό, οι άνθρω­ποι μπό­ρε­σαν να δια­τη­ρή­σουν τη γνώση τους. Η γραφή έδωσε τη δυνα­τό­τητα να μετα­βι­βά­ζουμε σύν­θε­τες σκέψεις και ιδέες σε άλλους ανθρώ­πους ανε­ξάρ­τητα από το χρόνο και το διά­στημα. Και χάρη στο χει­ρό­γραφο γνω­ρί­ζουμε μέχρι σήμερα τι δίδαξε ο Πλά­τω­νας και ο Σωκρά­της. Αλλά παρόλο που τέτοιες σκέψεις γρά­φο­νταν πάνω σε πέτρι­νες πινα­κί­δες , παπύ­ρους και αργό­τερα σε χαρτί, το σημε­ρινό γράψιμο γίνεται ολοένα και πιο ανε­ξάρ­τητο από το φυσικό του υπό­βα­θρο. Σήμερα, γρά­φουμε και απο­θη­κεύ­ουμε πολλά στα smartphones και τους υπο­λο­γι­στές μας και τα ανε­βά­ζουμε στο cloud. Όλο και συχνό­τερα ξεχνάμε το στυλό, όλο και πιο συχνά “χτυπάμε” τις σκέψεις μας στις οθόνες και τα πλη­κτρο­λό­για. Συχνά το χει­ρό­γραφο μπορεί να βρεθεί μόνο σε σημειώ­σεις ή ευχε­τή­ριες κάρτες» σημειώ­νει η γερ­μα­νική εφη­με­ρίδα.

Οι ερευ­νη­τές της Εκπαί­δευ­σης βλέπουν σε αυτό έναν εξαι­ρε­τικό κίνδυνο. Και φαί­νε­ται να είναι σωστό: Μια έρευνα μεταξύ 1.900 καθη­γη­τών δια­πί­στωσε ότι το 30% των κορι­τσιών και το 50% των αγοριών έχουν πρό­βλημα να μάθουν πώς να γράφουν σωστά. Στο γυμνά­σιο, ακόμη και το 40% των μαθητών δεν μπό­ρε­σαν να γράψουν μισή ώρα χωρίς προ­βλή­ματα. Οι δάσκα­λοι ρωτή­θη­καν επίσης τι πιστεύ­ουν: Το 53% εκτιμά ότι η αιτία βρί­σκε­ται στην «προ­ο­δευ­τική ψηφιο­ποί­ηση της επι­κοι­νω­νίας».

Φυσικά δεν υπάρ­χουν επι­στη­μο­νι­κές απο­δεί­ξεις ότι η ψηφιο­ποί­ηση είναι η αιτία των προ­βλη­μά­των στη γραφή. Τα περισ­σό­τερα ευρή­ματα βασί­ζο­νται στις παρα­τη­ρή­σεις των εκπαι­δευ­τι­κών και των γονέων. Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, δεν είναι καν σαφές αν είναι πραγ­μα­τικά πιο δύσκολο για τους μαθητές να μάθουν να γράφουν, ή αν ήταν πάντα δύσκολο γι΄ αυτούς. «Μας λείπουν συγκρι­τικά στοι­χεία » λέει ο ψυχο­λό­γος Κρί­στιαν Μάρ­καρντ που έχει εργα­στεί για πολλά χρόνια στον τομέα αυτόν.

Ο νευ­ρο­λό­γος Κρί­στιαν Άκελ είναι επίσης επι­φυ­λα­κτι­κός: «Αν οι ερω­τη­θέ­ντες έχουν ήδη μια σχη­μα­τι­σμένη άποψη, αυτό μπορεί να στρε­βλώ­σει τα απο­τε­λέ­σματα». Παρόλα αυτά, ο Κελ, που ερευνά το θέμα της επε­ξερ­γα­σίας γλωσσών στο Πανε­πι­στή­μιο της Φραν­κφούρ­της, πιστεύει στην αξία του χει­ρό­γρα­φου. «Το γράψιμο είναι ένα αρι­στούρ­γημα του εγκε­φά­λου», λέει. Ακόμη και η ανά­γνωση είναι μια πολύ περί­πλοκη ικα­νό­τητα. Μαθαί­νουμε να συσχε­τί­ζουμε ξεχω­ρι­στά γράμ­ματα με τους ήχους και τελικά να τα συν­δυά­ζουμε σε λέξεις.

Και όταν γρά­φουμε με το χέρι, υπάρχει κάτι παρα­πάνω από την ανά­γνωση: μετα­φρά­ζουμε έναν ήχο ή μια λέξη με μια λεπτή, πολύ ακριβή κίνηση. Εδώ έρχεται το σύστημα του εγκε­φά­λου που ελέγχει τις κινή­σεις μας. Με τη γραφή ενερ­γο­ποιού­νται διά­φο­ρες περιο­χές του εγκε­φά­λου.

Το γράψιμο είναι ένα εξε­λι­κτικό υπο­προ­ϊόν

Αν και οι προ­δια­θέ­σεις για το γράψιμο είναι έμφυτες, ο Κρί­στιαν Κελ εξηγεί ότι αντί­θετα με την ομιλία, το γράψιμο δεν είναι πολύ διαι­σθη­τικό. Γι’ αυτό για να το μάθουμε πρέπει να δου­λέ­ψουμε τόσο σκληρά. Κάτι που μπορεί να εξη­γη­θεί εξε­λι­κτικά:

Ο λόγος έχει ανα­πτυ­χθεί ως ατομική ικα­νό­τητα, εμείς οι άνθρω­ποι μιλάμε εδώ και του­λά­χι­στον 50.000 έως 100.000 χρόνια, ίσως ακόμη και για μισό εκα­τομ­μύ­ριο χρόνια (Τα Σύνορα της Ψυχο­λο­γίας: Dediu & Levinson, 2013). Αντί­θετα, η εξέλιξη της γραφής είναι περισ­σό­τερο ένα υπο­προ­ϊόν των καλύ­τε­ρων κινη­τι­κών δεξιο­τή­των, όπως εκείνων που χρη­σι­μο­ποιού­νται για την κατα­σκευή εργα­λείων. «Η ικα­νό­τητα να γράφεις δεν είναι τόσο πολύ ενσω­μα­τω­μένη στο DNA μας όπως ο λόγος», λέει ο Kελ.

Δια­θέ­τουμε είδη γραφής εδώ και 5.000 έως 6.000 χρόνια. Τότε, οι Σου­μέ­ριοι στο σημε­ρινό Ιράκ ανέ­πτυ­ξαν τη σφη­νοειδή γραφή. Ένα βιβλίο με σχεδόν 2.000 χαρα­κτή­ρες, το οποίο χρη­σί­μευε για τη δια­χεί­ριση του εμπο­ρίου. Οι Σου­μέ­ριοι σκά­λι­ζαν τα γράμ­ματα με ξύλινα ραβδιά σε πήλινες πλάκες. Κατά τη διάρ­κεια των αιώνων, το αλφά­βητο μας ανα­πτύ­χθηκε από αυτή τη γραμ­μα­το­σειρά.

Ενώ η ομιλία είναι κτήμα όλων των ανθρώ­πων από την αρχή, η γραφή αφο­ρούσε μόνο μια μειο­νό­τητα. Μόνο έμποροι, ευγε­νείς και κλη­ρι­κοί μάθαι­ναν να γράφουν.

Ακόμη και στη Γερ­μα­νία, μόνο πριν από 100 χρόνια η γραφή έγινε πραγ­μα­τικά υπο­χρε­ω­τική: το 1919 εισήχθη η υπο­χρε­ω­τική εκπαί­δευση. Ακόμη και σήμερα, 7,5 εκα­τομ­μύ­ρια άνθρω­ποι στη Γερ­μα­νία δεν μπορούν να δια­βά­ζουν ούτε να γράφουν επαρκώς.

Υπάρ­χουν μελέτες που δεί­χνουν ότι το γράψιμο με το χέρι θα μπο­ρούσε να διευ­κο­λύ­νει τη μάθηση. Στις ΗΠΑ, ένας ψυχο­λό­γος κατέ­γραψε τις επι­δό­σεις μιας ομάδας 67 φοι­τη­τών από το πανε­πι­στή­μιο του Πρίν­στον που παρα­κο­λου­θού­σαν μια διάλεξη. Οι φοι­τη­τές είχαν τη δυνα­τό­τητα είτε να σημειώ­νουν με το φορητό υπο­λο­γι­στή είτε να γράφουν σε χει­ρό­γραφο. Το απο­τέ­λε­σμα: όσοι είχαν γράψει με το χέρι, είχαν πολύ καλύ­τερη απόδοση. «Αν γρά­φουμε με το χέρι, λει­τουρ­γούμε πιο συνει­δητά», λέει ο Mάρκαρντ. Ο συν­δυα­σμός περιε­χο­μέ­νου και κίνησης δημιουρ­γεί ένα είδος μνήμης. Ωστόσο, πρέπει να προ­σέ­ξουμε να μην γενι­κεύ­σουμε, λέει ο Kελ: Μερικοί άνθρω­ποι έμαθαν καλύ­τερα ακού­γο­ντας ή δια­βά­ζο­ντας. «Η εκμά­θηση είναι κάτι πολύ ξεχω­ρι­στό», λέει.

Το χει­ρό­γραφο θα επι­βιώ­σει μόνο αν αλλάξει κάτι στα σχολεία;

«Τα πράγ­ματα πρέπει να αλλά­ξουν στην τάξη», λέει ο Κελ. Στα σχολεία, οι εκπαι­δευ­τι­κοί θα πρέπει να βρουν τρόπους φιλι­κούς προς το παιδί για να διδά­ξουν τους μαθητές τους να γράφουν. Αυτό περι­λαμ­βά­νει όχι την απο­δυ­νά­μωση της ψηφιο­ποί­η­σης, αλλά τη σύνδεση και των δύο δια­δι­κα­σιών. Για παρά­δειγμα μέσω στυλό που ψηφιο­ποιούν τη γραφή απευ­θείας. Ο Μάρ­καρντ εργά­ζε­ται επίσης σε προ­γράμ­ματα υπο­λο­γι­στών που ανα­λύ­ουν τις δεξιό­τη­τες γραφής των μαθητών.

ΑΠΕ-ΜΠΕ