Παραβατικότητα ανηλίκων. Σύγχρονοι προβληματισμοί και προτάσεις επίλυσης

Όπως έγρα­ψε ο γνω­στός αμε­ρι­κα­νός ψυ­χί­α­τρος Λε­μπόν, « η βία είναι η ευ­τε­λέ­στε­ρη, η πιο πα­ρά­λο­γη, πιο ασύ­νε­τη, πιο άγονη και πιο επι­κίν­δυ­νη μορφή της επι­θε­τι­κό­τη­τας», η οποία παίρ­νει στην έκ­φρα­ση της πρω­τεϊ­κές μορ­φές, γί­νε­ται πο­λύ­μορ­φη, πο­λύ­πλο­κη, γε­μά­τη απο­χρώ­σεις και ποι­κι­λί­ες. Η βία δεν είναι φαι­νό­με­νο σύγ­χρο­νο, όπως συ­νή­θως πα­ρου­σιά­ζε­ται στο ευρύ κοινό. Η βία ίσως είναι η πιο πιστή συ­νο­δός της ιστο­ρί­ας. Η Ιερά Εξέ­τα­ση, τα μαρ­τύ­ρια πα­λιό­τε­ρων επο­χών, οι λη­στές του Με­σαί­ω­να δε δια­φέ­ρουν σε αγριό­τη­τα από τα ση­με­ρι­νά γε­γο­νό­τα. Στον άν­θρω­πο η επι­θε­τι­κό­τη­τα είναι ένα εγ­γε­νές χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό που –κατά τους ει­δι­κούς – του εξα­σφα­λί­ζει τη δύ­να­μη για επι­βί­ω­ση σε ένα εχθρι­κό πε­ρι­βάλ­λον, κυ­ρί­ως ως μέσο άμυ­νας στους εχθρούς. Στη συ­νέ­χεια ο Ε.Π. Πα­πα­νού­τσος έρ­χε­ται να προ­σθέ­σει πως στη σύγ­χρο­νη εποχή, αν και ο ψυ­χι­κός μας κό­σμος πα­ρου­σιά­ζει μια στιλ­πνή και πε­ρι­ποι­η­μέ­νη επι­φά­νεια, ενώ εί­μα­στε όλοι καθώς πρέ­πει άν­θρω­ποι, όταν φουρ­του­νιά­σει η ζωή μας, όταν βρε­θού­με σε απροσ­δό­κη­τες και τα­ραγ­μέ­νες πε­ρι­πέ­τειες, τότε σπάει η ωραία γυα­λι­στε­ρή κρού­στα, εμ­φα­νί­ζο­νται κρα­τή­ρες και από τα έγκα­τα βγαί­νει η λάβα και η λάσπη της βαρ­βα­ρό­τη­τας και της αγριό­τη­τας.

Όλα συ­νη­γο­ρούν ότι το άγριο θηρίο φω­λιά­ζει μέσα στον άν­θρω­πο και όταν πα­ρου­σια­στούν οι κα­τάλ­λη­λες συν­θή­κες τότε αυτό θα δρα­πε­τεύ­σει με τα πιο αρ­χέ­γο­να έν­στι­κτά του.

Τι συμ­βαί­νει όμως με τους ανή­λι­κους, με τους μα­θη­τές οι οποί­οι συ­νε­χώς εμ­φα­νί­ζο­νται ως πρω­τα­γω­νι­στές, ως θύτες όπου πε­ρή­φα­να κα­κο­ποιούν συ­νο­μη­λί­κους τους; Στη σύγ­χρο­νη εποχή τα παι­διά εκτί­θε­νται σε πε­ρι­βάλ­λο­ντα όπου εκτυ­λίσ­σε­ται βία, πε­ρισ­σό­τε­ρο από ποτέ. Γο­νείς που ασκούν βία, καθώς το ξύλο απο­τε­λεί ακόμα και στις μέρες μας ιδα­νι­κό σύμ­βου­λο για τη νου­θε­σία των παι­διών, ξε­χα­σμέ­να ή κα­λύ­τε­ρα «παρ­κα­ρι­σμέ­να» παι­διά σε διά­φο­ρα σπί­τια συγ­γε­νών πα­ρα­κο­λου­θώ­ντας ατε­λεί­ω­τες ώρες ται­νί­ες βίας και τέλος βι­ντε­ο­παι­χνί­δια και κον­σό­λες όπου το παιδί-πρω­τα­γω­νι­στής ασκεί συ­νε­χώς βία σε φα­ντα­στι­κούς εχθρούς. Έτσι γεν­νή­σα­με έναν ανή­λι­κο με έντο­να επι­θε­τι­κά συ­ναι­σθή­μα­τα καθώς η βία έχει κα­τα­στεί μέρος της ζωής του.

Αφορ­μή για το παρόν άρθρο απο­τε­λεί το πε­ρι­στα­τι­κό βίας κατά 15χρο­νης μα­θή­τριας στο 3ο Γυ­μνά­σιο Ηρα­κλεί­ου, η οποία ξυ­λο­κο­πή­θη­κε βά­ναυ­σα από τρεις άλλες μα­θή­τριες 16 ετών, τη Τε­τάρ­τη 13 Μαρ­τί­ου 2024. Ιδιαι­τέ­ρως ανη­συ­χη­τι­κό ήταν και το φαι­νό­με­νο των ενη­λί­κων που πα­ρα­κο­λου­θού­σαν το ει­δε­χθές συμ­βάν ως θε­α­τές σε πα­ρά­στα­ση, δίχως κά­ποια επι­θυ­μία πα­ρέμ­βα­σης για να σώ­σουν τη μα­θή­τρια από τις σω­μα­τι­κές κα­κώ­σεις που υπέ­στη.

Μέχρι τώρα εί­χα­με συ­νη­θί­σει να πα­ρα­τη­ρού­με πα­ρό­μοια πε­ρι­στα­τι­κά στις με­γά­λες πό­λεις της πρω­τεύ­ου­σας και της συ­μπρω­τεύ­ου­σας, πι­στεύ­ο­ντας ότι όλες αυτές οι κα­κο­ποι­η­τι­κές συ­μπε­ρι­φο­ρές είναι μα­κριά από εμάς. Η βία όμως φω­λιά­ζει το ίδιο απρο­κά­λυ­πτα τόσο στις πο­λύ­βου­ες πό­λεις όσο και στα πιο απο­μα­κρυ­σμέ­να χωριά. Επί­σης κα­ταρ­ρί­πτε­ται το κοι­νω­νι­κό στε­ρε­ό­τυ­πο που θέλει το αγόρι νταή και βάρ­βα­ρο, καθώς βλέ­που­με πο­λυά­ριθ­μα πε­ρι­στα­τι­κά σφο­δρής σω­μα­τι­κής και εξευ­τε­λι­στι­κής κα­κο­ποί­η­σης από κο­ρί­τσια σε άτομα του ίδιου φύλου.

Και κάπου εδώ, εμ­φα­νί­ζε­ται η ανά­γκη, αλλά και η υπο­χρέ­ω­ση της επι­στη­μο­νι­κής κοι­νό­τη­τας, των ακα­δη­μαϊ­κών της παι­δα­γω­γι­κής επι­στή­μης, των δα­σκά­λων και των κα­θη­γη­τών οι οποία οφεί­λουν να εμπνεύ­σουν τους μα­θη­τές τους με αξίες και ιδα­νι­κά, που υπα­γο­ρεύ­ουν τη διά­πλα­ση ενός μα­θη­τή που θα ελέγ­χει τα συ­ναι­σθή­μα­τά του, θα επι­λύ­ει τις δια­φω­νί­ες του με το διά­λο­γο, που θα δια­χει­ρί­ζε­ται την αδι­κία που τον κυ­ριεύ­ει με πο­λι­τι­σμέ­νο τρόπο δίχως να κα­τα­φεύ­γει σε πρά­ξης σω­μα­τι­κής ή ψυ­χο­λο­γι­κής βίας.

Ευ­θύ­νη και ατέρ­μο­νη υπο­χρέ­ω­ση από τους γο­νείς και κη­δε­μό­νες, που θα με­τα­τρέ­ψουν τους βλα­στούς της οι­κί­ας τους σε αυ­ρια­νούς μι­μη­τές κα­λο­σύ­νης. Παι­διά για τα οποία θα είναι υπε­ρή­φα­νοι, αντι­με­τω­πί­ζο­ντας άμεσα τα προ­βλή­μα­τα που εντο­πί­ζουν, δίχως να τα κρύ­βουν κάτω από χαλί από εγω­ι­σμό ότι το δικό μας παιδί δεν εμ­φα­νί­ζει τί­πο­τα μεμ­πτό στη συ­μπε­ρι­φο­ρά τους, ενώ όλοι και όλα συ­νη­γο­ρούν για το αντί­θε­το.

Ευ­θύ­νη και κα­θο­λι­κή υπο­χρέ­ω­ση σε μια πο­λι­τεία, που στη­ρί­ζει την οι­κο­γέ­νεια, τα σχο­λεία και τους εκ­παι­δευ­τι­κούς και είναι αρω­γός σε ου­σια­στι­κές και έμπρα­κτες ενέρ­γειες εξά­λει­ψης κάθε μορ­φής βίας.

Και τέλος, ηθική υπο­χρέ­ω­ση των συλ­λό­γων γο­νέ­ων & κη­δε­μό­νων, ενώ­σε­ων συλ­λό­γων και κάθε συλ­λο­γι­κό­τη­τας σχε­τι­κής με τα σχο­λεία όπου δρουν γο­νείς και κη­δε­μό­νες, οι οποί­οι οφεί­λουν να συ­νε­πι­κου­ρούν τους κα­θη­γη­τές και τα σχο­λεία στο εκ­παι­δευ­τι­κό τους έργο. Να στέ­κο­νται αρω­γοί στους μα­θη­τές και στους γο­νείς τους όταν αυτό απαι­τεί­ται, σε συ­νερ­γα­σία πάντα με τις διευ­θύν­σεις των σχο­λεί­ων. Να είναι απαλ­λαγ­μέ­νοι από κάθε κομ­μα­τι­κή υπο­τέ­λεια και υπη­ρε­σία, όπου τα εκλεγ­μέ­να μέλη σέ­βο­νται τις πα­ναν­θρώ­πι­νες αξίες της ανι­διο­τε­λούς προ­σφο­ράς στο κοι­νω­νι­κό σύ­νο­λο, χωρίς να γί­νο­νται φε­ρέ­φω­να και αχυ­ράν­θρω­ποι κομ­μα­τι­κών ορ­γά­νων. Γο­νείς συν­δι­κα­λι­στές δη­λα­δή, που δεν εμ­φα­νί­ζο­νται ως λύκοι με προ­βιά προ­βά­του, εξυ­πη­ρε­τώ­ντας δια­φο­ρε­τι­κά συμ­φέ­ρο­ντα από αυτά για τα οποία ψη­φί­στη­καν.

Σε μια κοι­νω­νία με οπλο­στά­σιο εκ­παι­δευ­τι­κούς οι οποί­οι με το πα­ρά­δειγ­μά τους, μέσα από δια­δρα­στι­κές εκ­δη­λώ­σεις ενά­ντια στη βία (π.χ. δια­γω­νι­σμός εκ­θέ­σε­ων, ποι­η­μά­των, ορ­γά­νω­ση εβδο­μά­δας κατά της βίας κ.λπ), συ­νε­πι­κου­ρού­με­νοι με τους γο­νείς και τον σύλ­λο­γο γο­νέ­ων μπο­ρούν πραγ­μα­τι­κά να κά­νουν θαύ­μα­τα και να αλ­λά­ξου­με την τάση που θέλει πλέον τον ανή­λι­κο, πα­ρα­βά­τη, κα­κο­ποι­η­τή και αυ­ρια­νό εγκλη­μα­τία.

Κλεί­νο­ντας θα ανα­τρέ­ξου­με τέσ­σε­ρις δε­κα­ε­τί­ες πριν, σε ένα συ­νέ­δριο ψυ­χια­τρι­κής όπου ο Bastiaans από το Λέ­υ­ντεν της Ολ­λαν­δί­ας, υπα­γο­ρεύ­ει πως για να θε­ρα­πευ­τούν τα φαι­νό­με­να βίας στους ανη­λί­κους, πρέ­πει το άτομο να φτά­σει στο ευ­χά­ρι­στο ση­μείο να ελέγ­χει ο ίδιος την επι­θε­τι­κή και εχθρι­κή του διά­θε­ση, με τη βο­ή­θεια της φι­λί­ας, της αμοι­βαί­ας κα­τα­νό­η­σης και της συ­νερ­γα­σί­ας με τους άλ­λους, αφού στην ουσία η βίαιη συ­μπε­ρι­φο­ρά προς τον άλλο, τραυ­μα­τί­ζει τόσο τη ψυχή του θύ­μα­τος όσο και του δρά­στη.

Δρ. Γε­ώρ­γιος Τρια­ντα­φύλ­λου

Γε­νι­κός Γραμ­μα­τέ­ας Συλ­λό­γου Γο­νέ­ων & Κη­δε­μό­νων 3ου Γυ­μνα­σί­ου Ηρα­κλεί­ου

Επι­θε­ω­ρη­τής Ερ­γα­σί­ας – Νο­μι­κός – Κοι­νω­νιο­λό­γος