Μαρία Μαστροσάββα: Η μοναδική γυναίκα στη Ρόδο που ανεβαίνει κάθε ξημέρωμα στο «σκαλί» του απορριμματοφόρου

Μαρία πότε ξεκί­νη­σες να εργά­ζε­σαι στα απορ­ριμ­μα­το­φόρα;

Εργά­ζο­μαι ήδη στα απορ­ριμ­μα­το­φόρα από τον προη­γού­μενο μήνα. Ηταν μια απόφαση που έλαβα κυρίως γιατί με διευ­κό­λυνε το ωράριο το οποίο έπρεπε να συν­δυα­στεί και με την κύρια έως τώρα δουλειά μου. Χρεια­ζό­μουν δεύτερη δουλειά και περ­νώ­ντας από τα γραφεία της εται­ρείας σκέ­φτηκα να μπω να ρωτήσω τι χρειά­ζε­ται και ποιες κενές θέσεις υπάρ­χουν. Αφού μου έκαναν οι υπεύ­θυ­νοι προ­σλή­ψεων κάποιες γενικές ερω­τή­σεις για εμένα και δια­πί­στω­σαν ότι θα μπο­ρούσα να αντα­πο­κριθώ, με ρώτησαν «σκούπα θέλεις να ανα­λά­βεις;». Τους ρώτησα τι σημαί­νει, δεν ήξερα καν. Αφού μου εξή­γη­σαν ότι η προ­σφε­ρό­μενη θέση αφορά εργα­σίες οδο­κα­θα­ρι­σμού και σάρωσης πεζο­δρο­μίων τους είπα ότι δεν με βολεύει το ωράριο και ότι προτιμώ να δουλέψω σε απορ­ριμ­μα­το­φόρο. Με κοί­τα­ξαν διστα­κτικά, επα­νέ­λα­βαν «είναι βαριά δουλειά». Εγώ επέ­μεινα και η υπεύ­θυνη αφού κράτησε τα στοι­χεία μου, μου είπε ότι θα με ειδο­ποι­ή­σουν. Βέβαια την είδα δύσπι­στη και είναι λογικό γιατί είναι δύσκολη δουλειά που απαιτεί μυϊκή δύναμη. Εγώ όμως ήμουν σίγουρη ότι μπορώ να τα κατα­φέρω. Οπότε, επειδή δεν είχα νέα, ξανα­πέ­ρασα από την εται­ρεία, ξανα­ρώ­τησα και τους δια­βε­βαί­ωσα ότι μπορώ να κάνω τη δουλειά. Η εται­ρεία απο­φά­σισε να μου δώσει μια ευκαι­ρία, και την ευχα­ρι­στώ γι αυτό, και εγώ να απο­δείξω ότι μπορώ. Είναι σημα­ντικό ότι η εται­ρεία δίνει ίσες ευκαι­ρίες σε όσους θέλουν πραγ­μα­τικά να εργα­στούν, ανε­ξάρ­τητα από το φύλο ή την προη­γού­μενη εμπει­ρία τους και δεν κάνει κοι­νω­νι­κές δια­κρί­σεις. Έκανα την αίτηση, προ­σκό­μισα όλα τα χαρτιά που μου ζήτησαν, πέρασα από γιατρό όπως προ­βλέ­πε­ται και αφού εκπαι­δεύ­τηκα στη λει­τουρ­γία του απορ­ριμ­μα­το­φό­ρου και έλαβα τις σχε­τι­κές οδηγίες από τους αρμό­διους, παρέ­λαβα τα ρούχα εργα­σίας και ξεκί­νησα να δουλεύω. Οι συνά­δελ­φοί μου που είχαν ακούσει ότι έρχεται γυναίκα στο «σκαλί» με περί­με­ναν.

Η πρώτη μέρα στη δουλειά πώς ήταν;

Η δια­δι­κα­σία έπρεπε να είναι γρήγορη και να εφαρ­μόσω στην πράξη ότι θεω­ρη­τικά είχα μάθει στο αμα­ξο­στά­σιο, μου εξή­γη­σαν τι έπρεπε να κάνω και με βοή­θη­σαν πάρα πολύ να προ­σαρ­μο­στώ και να μάθω τη δουλειά. Με ρώτησαν δύο φορές αν είμαι σίγουρη ότι μπορώ διότι είναι βαριά δουλειά, ότι οι κάδοι ζυγί­ζουν αρκετά κιλά και ήταν αρκετά προ­στα­τευ­τι­κοί μπορώ να πω. Και ίσως και λίγο δύσπι­στοι. Όμως εγώ ήμουν σίγουρη ότι μπορώ, οπότε τους είπα «όλα καλά». Και συνέ­χισα να μαθαίνω από τους έμπει­ρους συνα­δέλ­φους μου. Χρειά­στη­καν να περά­σουν λίγες μέρες μόνο για να μάθω και πλέον μπορώ να πω ότι όχι μόνο δεν υστερώ σε τίποτα αλλά την απο­λαμ­βάνω κιόλας τη δουλειά μου. Οι συνά­δελ­φοί μου, ο Τένης Λαγός από τα Γιάν­νενα και ο Δημή­τρης Εδιά­ρο­γλου από τη Θεσ­σα­λο­νίκη με έβαλαν αμέσως στην ομάδα. Δεν είχα ιδέα ούτε πού είναι το φρένο στον κάδο. Με καθο­δή­γη­σαν βήμα – βήμα. Η εκπαί­δευση ήταν οργα­νω­μένη και με βοήθησε να απο­κτήσω αυτο­πε­ποί­θηση μέσα σε λίγες μέρες. Και μιλάμε για περίοδο με ξενο­δο­χεία γεμάτα, εστια­τό­ρια, νυχτε­ρινά μαγαζιά, του­ρί­στες, κίνηση…

Είναι πράγ­ματι μια βαριά δουλειά αλλά πανελ­λα­δικά του­λά­χι­στον βλέ­πουμε τα τελευ­ταία χρόνια να ανε­βαί­νουν στα απορ­ριμ­μα­το­φόρα γυναί­κες. Μέχρι σήμερα στον τομέα της καθα­ριό­τη­τας τις είχαμε συνη­θί­σει σε άλλα πόστα.

Στη Ρόδο είμαι σίγουρα η μονα­δική σήμερα, ξέρω ότι πριν από μερικά χρόνια άλλες δύο γυναί­κες το είχαν τολ­μή­σει. Για εμένα όμως, το κύριο κρι­τή­ριο ήταν το ωράριο και όχι η φύση της δου­λειάς. Δεν πιστεύω ότι μια γυναίκα δεν μπορεί να κάνει και τις λεγό­με­νες «αντρι­κές δου­λειές», ίσως με ελά­χι­στες εξαι­ρέ­σεις. Η σεζόν φέτος δεν πάει καλά. Ήθελα να κρατήσω το μαγαζί μου ανοιχτό, να μην το κλείσω. Έψαχνα, λοιπόν, ωράριο που να μου επι­τρέ­πει να δουλεύω και να προ­λα­βαίνω να ανοίγω και το κατά­στημά μου. Το απορ­ριμ­μα­το­φόρο βγαίνει 03:00 – 09:40. Είναι ακριβώς αυτό που χρεια­ζό­μουν. Τελειώνω τη βάρδιά μου, γυρίζω στο σπίτι για ένα μπάνιο και μετά πηγαίνω στο μαγαζί.

Το κατά­στημα πόσα χρόνια λει­τουρ­γεί;

Κοντά στα 20 χρόνια λει­τουρ­γεί, στα Σιάννα. Έχω παλιούς πελάτες, επι­σκέ­πτες της Ρόδου, που έρχο­νται και με ψάχνουν κάθε χρόνο. Εχω ανα­πτύ­ξει σχέσεις με πολλούς επα­να­λαμ­βα­νό­με­νους επι­σκέ­πτες της Ρόδου και επι­πλέον, δεν θέλω να το κλείσω μετά από τόσα χρόνια που λει­τουρ­γεί. Θα κάνω ό,τι μπορώ για να το κρατήσω ανοιχτό απλώς τώρα μέχρι να ολο­κλη­ρω­θεί η σεζόν, έχω τρο­πο­ποι­ή­σει το ωράριο λει­τουρ­γίας. Πουλάω παρα­δο­σιακά προ­ϊ­ό­ντα και φέτος η κίνηση είναι πολύ χαμηλή. Παλιά ήταν προ­ο­ρι­σμός από μόνος του τα Σιάννα και γενικά τα χωριά μας από εκείνη την πλευρά του νησιού. Τώρα οι του­ρί­στες δεν προ­τι­μούν αυτή τη δια­δρομή. Από πέρσι φάνηκαν σημάδια μείωσης στο τρίμηνο Ιούνιος – Ιούλιος – Αύγου­στος. Φέτος μιλάμε για πτώση περίπου 90% σε αυτό το τρίμηνο. Έβαλα τα ωράριά μου 11:30 – 17:00 για να προ­λα­βαίνω και ξεκού­ραση. Τις Κυρια­κές κλειστά. Έτσι στέ­κε­ται. Κι επειδή πιστεύω ότι καμία δουλειά δεν είναι ντροπή, απο­φά­σισα να χτυπήσω την πόρτα της εται­ρείας κι έτσι και έγινε. Και όχι μόνο δε είναι ντροπή αλλά η μητέρα μου είναι περή­φανη για μένα και πιστεύω ότι αν ζούσε ο πατέρας μου, θα ήταν επίσης. Η οικο­γέ­νειά μου, μου είπε «μπράβο». Αυτό με στήριξε από την πρώτη στιγμή.

Ποια είναι τα δρο­μο­λό­για σου; Πώς «γράφει» η βάρδια;

Ξεκι­νάμε από τον Άγιο Νικόλαο, κατε­βαί­νουμε Μαν­δράκι, μπαί­νουμε σε όλα τα στενά, περνάμε Ψαρο­πούλα και Νιοχώρι. Συνε­χί­ζουμε Παλιά Πόλη, μετά πάμε Νέα Μαρίνα και λιμάνι. Μετά πάμε για άδεια­σμα. Κατε­βαί­νουμε ξανά για τα υπό­λοιπα γιατί δεν τελειώ­νουμε σε ένα δρο­μο­λό­γιο. Στον δρόμο συνα­ντάμε άλλες ομάδες, υπάρχει διαρκής συνεν­νό­ηση. Την τρίτη μέρα ο οδηγός είπε «μια χαρά είναι η Μαρία». Από τότε «πετάω». Έχω μάθει τα στη­ρίγ­ματα, το πάτημα, πώς «πιάνει» ο κάδος, πότε πατάς φρένο, πώς κερ­δί­ζεις δευ­τε­ρό­λε­πτα χωρίς να ρισκά­ρεις…

Τι σε δυσκο­λεύει περισ­σό­τερο;

Η συσ­σώ­ρευση. Αν χαθεί χρόνος σε ένα σημείο, δημιουρ­γεί­ται ουρά από οχήματα. Εκεί πρέπει να μαζευ­τούν τα πάντα γρήγορα, οι κάδοι που σηκώ­νο­νται και οι σακού­λες που είναι πετα­μέ­νες έξω. Οσα σκου­πί­δια έχουν μέσα οι κάδοι άλλα τόσα υπάρ­χουν πετα­μένα απ΄έξω. Αυτά τα μαζεύ­ουμε με τα χέρια. Και για τους κάδους θέλει ρυθμό. Σηκώ­νε­ται ο πρώτος, περνά ο επό­με­νος, και ούτω καθεξής. Θέλει τη σειρά του για να μην καθυ­στε­ρή­σεις τον κόσμο και να κάνεις και σωστά τη δουλειά σου.

Πώς αντιδρά ο κόσμος στον δρόμο;

Οι οδηγοί μάς χαι­ρε­τούν, σηκώ­νουν τα χέρια σαν επι­βρά­βευση που με βλέπουν στους κάδους. Έχω ακούσει αρκετά «μπράβο». Μια γιαγιά ήρθε με μια σακούλα, πήγα να τη βοηθήσω, μου είπε «μπράβο, κόρη μου, συγ­χα­ρη­τή­ρια». Είναι απλά πράγ­ματα που σε φορ­τί­ζουν θετικά. Από την άλλη, δεν έχουν συνη­θί­σει να βλέπουν γυναίκα στο σκαλί. Του­λά­χι­στον για τη Ρόδο δεν είναι συνη­θι­σμένη εικόνα. Ακόμη και του­ρί­στες κάνουν σχόλια. Πλέον δεν τη βλέπω ευκαι­ριακά αυτή τη δουλειά. Θέλω να την κρατήσω. Μου αρέσει. Με γεμίζει. Δεν είναι μόνο ο μισθός. Είναι η δια­δρομή, η ομάδα, το ότι βλέπεις την πόλη να «αλλάζει» από σκοτάδι στο πρώτο φως, να βλέπεις την ομορφιά της Ρόδου την Ανατολή και όλα αυτά τα ωραία χρώματα, τις εικόνες, την ηρεμία την ώρα που χαράζει χωρίς την κίνηση που ξεκινά σιγά σιγά. Είναι υπέροχο να ζεις την πόλη την ώρα που ξυπνάει. Φυσικά υπάρχει και η φυσική κόπωση, σκλη­ραί­νουν χέρια και πόδια. Θέλει ξεκού­ραση μετά, αρκετό νερό Εγώ το βλέπω και σαν πρωινή γυμνα­στική. Έχουμε στο δρο­μο­λό­γιο «κατο­στά­ρια», ένας κάδος είναι μακριά, τρέχεις για να τον φέρεις στη θέση εξυ­πη­ρέ­τη­σης και όλα αυτά πρέπει να γίνο­νται γρήγορα για να μην καθυ­στε­ρείς τα άλλα οχήματα και να μη δημιουρ­γού­νται ουρές. Αυτή είναι η πρωινή γυμνα­στική!

Οι πολίτες ακο­λου­θούν τους κανόνες απο­κο­μι­δής;

Όχι πάντα. Στη Γαλλία, όπου έζησα, οι κανόνες είναι αυστη­ροί. Δεν μπορείς να βάλεις λάθος υλικό σε λάθος κάδο, υπάρ­χουν κυρώ­σεις. Εδώ υπάρχει αλαλούμ. Έχω δει άνθρωπο, χαρτιά για ανα­κύ­κλωση να τα τοπο­θε­τεί στον πράσινο κάδο ενώ δίπλα ήταν ο κάδος ανα­κύ­κλω­σης. Μπροστά μας. Συμ­βαί­νει να αφήνουν σακού­λες έξω ενώ υπάρχει χώρος μέσα! Αυτό δυσκο­λεύει, γιατί χάνεις χρόνο να τακτο­ποιείς τα χύμα σκου­πί­δια για να μην πέφτουν απ’ έξω όταν σηκώ­νε­ται ο κάδος. Μεγάλο πρό­βλημα είναι και τα παρ­κα­ρι­σμένα οχήματα μπροστά στους κάδους. Αν είναι κολ­λη­μένο όχημα πάνω στον κάδο, δεν μπο­ρούμε να τον φέρουμε στη σωστή θέση και άρα ούτε να τον αδειά­σουμε και φεύ­γουμε. Αν το επι­τρέ­πει ο χρόνος επι­στρέ­φουμε, για να δούμε αν έχουν φύγει τα οχήματα, συνήθως όμως αυτό δεν συμ­βαί­νει μέχρι να τελειώ­σει η βάρδια. Τα σκου­πί­δια μένουν, και η γει­το­νιά ταλαι­πω­ρεί­ται έως να έρθει άλλο απορ­ριμ­μα­το­φόρο από άλλη βάρδια. Είναι ευθύνη όλων να μην παρ­κά­ρουν σε σημείο μπροστά από τους κάδους. Είναι ευθύνη όλων μας η καθα­ριό­τητα της Ρόδου μας. Θέλω να πω κάτι στο σημείο αυτό. Την πρώτη μέρα των σχο­λείων, όπως περ­νού­σαμε από το σχολείο της Ακα­δη­μίας αδειά­σαμε τον κάδο που είναι δεξιά και φεύ­γο­ντας ως συνήθως μας ξέφυγαν κάποια χαρ­τά­κια. Εκεί λοιπόν αντι­λαμ­βά­νο­μαι όπως ήμουν πάνω στο σκαλί τον δήμαρχο στην άκρη του δρόμου και του φώναξα… «Δήμαρχε! Αλέ­ξαν­δρε!» Και σήκωσε το χέρι να μας χαι­ρε­τί­σει. Φεύ­γο­ντας με το απορ­ριμ­μα­το­φόρο για να συνε­χί­σουμε το δρο­μο­λό­γιο, γύρισα το κεφάλι μου πίσω και τον είδα να σκύβει και να μαζεύει τα χαρ­τά­κια που μας έπεσαν και τα έβαλε μέσα στον κάδο. Αυτό είναι προς τιμήν του.

Με τα ογκώδη αντι­κεί­μενα τι γίνεται; Βλέ­πουμε πολλά δίπλα σε κάδους.

Ναι πάρα πολλά, είδη υγιει­νής, στρώ­ματα, έπιπλα… Αλλά αυτά δεν μπαί­νουν στους κάδους. Περνάνε άλλα ειδικά οχήματα της εται­ρείας για τη συλλογή τους και για αυτά υπάρχει άλλη δια­δι­κα­σία μέσω του Δήμου Ρόδου. Παρ’ όλα αυτά, τα βρί­σκουμε συχνά δίπλα από τους κάδους. Αυτό καθυ­στε­ρεί τη ροή, δεν είναι ασφαλές να τα τραβάς πρό­χειρα. Θέλει ειδο­ποί­ηση από τους πολίτες και προ­γραμ­μα­τι­σμό.

Πώς είναι η σχέση με την ομάδα;

Καλή από την πρώτη μέρα. Με τον Ντένις και τον Δημήτρη δέσαμε αμέσως. Με βοή­θη­σαν, με προ­στά­τευ­σαν στα πρώτα μου βήματα. Ο οδηγός δίνει τον ρυθμό. Ρωτή­θηκε τις πρώτες μέρες «η Μαρία πώς πάει;». Απά­ντησε «μια χαρά». Μετά από λίγο μού έδειξαν και χει­ρι­σμό. Όταν ο υπεύ­θυ­νος δίνει το ΟΚ να «να μάθει χει­ρι­σμό» κάποιος, σημαί­νει εμπι­στο­σύνη. Αυτό το εκτί­μησα.

Ποια είναι η πιο ωραία στιγμή της βάρδιας;

Μια ώρα μετά το ξεκί­νημα. όταν βγαίνει ο ήλιος. Βλέπεις καΐκια να φεύγουν, κρουα­ζιε­ρό­πλοια να μπαί­νουν στο λιμάνι, την πόλη να ξυπνάει. Την πρώτη μέρα, βγαί­νο­ντας από την εται­ρεία, και πριν ξεκι­νή­σουμε για τη δουλειά μας, κάναμε και οι τρεις τον σταυρό μας. Ο καθένας μας από μόνος του. Κάθε πρωί κάνουμε τον σταυρό μας πριν ξεκι­νή­σουμε. Η δουλειά έχει και κιν­δύ­νους, κίνηση, οχήματα που δεν στα­μα­τούν, άνθρω­ποι που έχουν πιει. Θέλει μάτια παντού, γι’ αυτό και η εται­ρεία δίνει ιδιαί­τερη έμφαση στην τήρηση των κανόνων ασφα­λείας

Πώς σε βλέπουν συνά­δελ­φοι σε άλλα πλη­ρώ­ματα;

Θετικά. Υπήρχε περιέρ­γεια στην αρχή, «θα τα κατα­φέ­ρει;». Τώρα πια υπάρχει αποδοχή. Άκουσα και να λένε «τον χειμώνα θα την πάρουμε εμείς». Αυτό για μένα είναι το καλύ­τερο σχόλιο που θα μπο­ρούσα να ακούσω.

Πότε συνει­δη­το­ποί­η­σες ότι μπορείς όντως να τα κατα­φέ­ρεις σε αυτή τη δουλειά;

Στην τρίτη μέρα. Όταν ο οδηγός είπε «μια χαρά», είχα πιάσει τον ρυθμό στους κάδους χωρίς να χάνω χρόνο και χωρίς λάθη. Οταν είδα ότι τελειώ­νουμε ακριβώς στην ώρα που πρέπει χωρίς να μένει δουλειά πίσω, εκεί είπα «ναι, το έχω».

Πώς είναι μια τυπική σου μέρα;

Η βάρδια ξεκινά νωρίς, οπότε ο ύπνος πάει αντί­στοιχα νωρίς. Μετά το ωράριο 03:00–09:40, γυρίζω σπίτι, κάνω μπάνιο, τρώω κάτι ελαφρύ, κοι­μά­μαι λίγο αν χρειά­ζε­ται. Στις 11:30 ανοίγω το μαγαζί μέχρι τις 17:00. Τις Κυρια­κές κλειστά για να υπάρχει μια σταθερή μέρα ξεκού­ρα­σης. Αυτό το πρό­γραμμα με κρατάει λει­τουρ­γική.

Έχεις δεχτεί και σχόλια από του­ρί­στες μου είπες.

Ναι. Πολλοί με χαι­ρε­τούν, ρωτούν «πώς είναι;». Από Γερ­μα­νούς έχω ακούσει το «φράου», με χαμό­γελο, γιατί εκεί βλέπουν συχνά γυναί­κες σε κατε­ξο­χήν «ανδρι­κές» δου­λειές. Κάποιοι βγάζουν και φωτο­γρα­φίες. Εμένα με νοιάζει να κάνω σωστά τη δουλειά. Αν τους μείνει και μια εικόνα ότι «γίνεται δουλειά» στην πόλη, καλό είναι.

Τι θα έλεγες σε μια άλλη γυναίκα που σκέ­φτε­ται να το δοκι­μά­σει;

Φυσικά και να το δοκι­μά­σει, χρεια­ζό­μα­στε κι άλλες γυναί­κες στην καθα­ριό­τητα. Δεν υπάρ­χουν στεγανά. Θέλει μόνο αντοχή και διάθεση για να μάθεις. Δεν χρειά­ζε­ται να απο­δεί­ξεις κάτι σε κανέναν, μόνο στον εαυτό σου. Η ομάδα βοηθάει. Κι αν γίνει σωστά η εκπαί­δευση, βρί­σκεις ρυθμό γρήγορα. Το ωράριο, ειδικά αν έχεις άλλη υπο­χρέ­ωση μέσα στη μέρα, είναι πλε­ο­νέ­κτημα.

Ποια εικόνα κρατάς ολο­κλη­ρώ­νο­ντας τη βάρδιά σου;

Το πρώτο φως στο λιμάνι της Ρόδου. Τα καρα­βά­κια που φεύγουν, το κρουα­ζιε­ρό­πλοιο που στρίβει, η παλιά πόλη άδεια για λίγα λεπτά πριν αρχίσει να ζει. Αυτό. Και μια άλλη εικόνα, τρεις άνθρω­ποι που δεν γνω­ρί­ζο­νται μεταξύ τους, κάνουν τον σταυρό τους μαζί πριν ξεκι­νή­σουν για τη δουλειά.