ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Η πιο θερμή χρονιά εδώ και 100.000 χρόνια

news room 8 λεπτά ανάγνωση
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Ακραία, τερα­τώδη, ανα­πά­ντεχα», είναι τα επίθετα που χρη­σι­μο­ποιούν οι κλι­μα­τι­κοί επι­στή­μο­νες για να περι­γρά­ψουν τα καιρικά φαι­νό­μενα της περυ­σι­νής χρονιάς. «Βρι­σκό­μα­στε σε αχαρ­το­γρά­φητα νερά», είναι η φράση που επα­νέρ­χε­ται και δείχνει την αμη­χα­νία τους. Τώρα όμως δια­θέ­τουμε πλέον τα ακριβή στοι­χεία και οι επι­στή­μο­νες μπορούν να επι­βε­βαιώ­σουν τι περίπου σημαί­νει η κατάρ­ριψη αλλε­πάλ­λη­λων ρεκόρ ζέστης το 2023. Η περυ­σινή χρονιά ήταν μακράν η θερ­μό­τερη στη Γη εδώ και ενάμιση αιώνα. Οι παγκό­σμιες θερ­μο­κρα­σίες άρχισαν να εκτο­ξεύ­ο­νται από τα μέσα της χρονιάς και δεν στα­μά­τη­σαν έκτοτε. Πρώτα ήταν ο θερ­μό­τε­ρος Ιούνιος που έχει κατα­γρά­φει ποτέ. Μετά ο θερ­μό­τε­ρος Ιούλιος, μέχρι που φτάσαμε στον Δεκέμ­βριο. Κατά μέσον όρο πέρυσι οι θερ­μο­κρα­σίες σε όλο τον κόσμο ήταν κατά 1,48 βαθμό Κελσίου υψη­λό­τε­ρες από ό,τι στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, όπως ανα­κοί­νωσε αυτήν την εβδο­μάδα η υπη­ρε­σία ελέγχου του κλί­μα­τος της Ε.Ε.

Η συνέ­χεια

Το 2023 ήταν κατά πολύ πιο θερμό ακόμη και από το 2016, που ήταν το ζεστό­τερο έτος το οποίο είχε κατα­γρά­φει έως σήμερα. Για τους επι­στή­μο­νες της κλι­μα­τι­κής αλλαγής δεν απο­τέ­λεσε έκπληξη ότι οι ανε­ξέ­λεγ­κτες εκπο­μπές αερίων που δημιουρ­γούν το φαι­νό­μενο του θερ­μο­κη­πίου ώθησαν την υπερ­θέρ­μανση του πλανήτη σε νέα ιστο­ρικά ύψη. Αυτό όμως που ακόμη προ­σπα­θούν να κατα­λά­βουν είναι κατά πόσον το 2023 ήταν η εισα­γωγή σε μια περίοδο ετών κατά την οποία τα ρεκόρ ζέστης δεν θα καταρ­ρί­πτο­νται απλώς, αλλά θα συν­θλί­βο­νται. Με άλλα λόγια, ανα­ρω­τιού­νται αν οι αριθμοί είναι ένα σημάδι ότι η υπερ­θέρ­μανση επι­τα­χύ­νε­ται.

Οταν οι ερευ­νη­τές συν­δυά­ζουν τις κατα­γρα­φές από τους δορυ­φό­ρους με τα γεω­λο­γικά στοι­χεία για το απώτερο παρελ­θόν του κλί­μα­τος, το 2023 μοιάζει να είναι η θερ­μό­τερη χρονιά των τελευ­ταίων 100.000 ετών, σύμφωνα με τον Κάρλο Μπουο­ντέ­μπο, διευ­θυ­ντή της υπη­ρε­σίας Copernicus της Ε.Ε. «Δεν υπήρχαν πόλεις, αγρο­τική παρα­γωγή ή οικό­σιτα ζώα στον πλανήτη την τελευ­ταία φορά που η θερ­μο­κρα­σία ήταν τόσο υψηλή», είπε. Κάθε δέκατο ενός βαθμού αύξησης της θερ­μο­κρα­σίας συνιστά πρό­σθετο θερ­μο­δυ­να­μικό καύσιμο που επι­τεί­νει τους καύ­σω­νες και τις καται­γί­δες, αυξάνει τη στάθμη των υδάτων και επι­τα­χύ­νει το λιώσιμο των παγε­τώ­νων. Αυτές οι συνέ­πειες ήταν ορατές πέρυσι. Οι καύ­σω­νες έπληξαν το Ιράν και την Κίνα, την Ελλάδα και την Ισπανία, το Τέξας και τον αμε­ρι­κα­νικό Νότο. Ο Καναδάς έζησε την πιο κατα­στρο­φική περίοδο πυρ­κα­γιών στην ιστορία του με 182 εκατ. στρέμ­ματα καμένης γης. Λιγό­τε­ροι πάγοι από ό,τι έχουν κατα­με­τρη­θεί ποτέ σχη­μα­τί­στη­καν στις ακτές της Ανταρ­κτι­κής τόσο το καλο­καίρι όσο και τον χειμώνα.

Με βάση τη Συμ­φω­νία του Παρι­σιού το 2015, οι χώρες συναί­νε­σαν στο να περιο­ρί­σουν τη μακρο­πρό­θε­σμη αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας του πλανήτη στους 2 –ει δυνατόν 1,5– βαθμούς Κελσίου. Αν πάρουμε ως δεδο­μέ­νες τις σημε­ρι­νές εκπο­μπές ρύπων, σε λίγα μόλις χρόνια ο στόχος του 1,5 βαθμού θα είναι χαμένη υπόθεση. Οι εκπο­μπές διο­ξει­δίου του άνθρακα και άλλων χημικών αερίων είναι η βασική αιτία για την κλι­μα­τική αλλαγή, όμως τα τελευ­ταία χρόνια υπήρξαν κι άλλοι παρά­γο­ντες που συνέ­βα­λαν στην αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας.

Οι θερ­μο­κρα­σίες σε όλο τον κόσμο ήταν κατά 1,48 βαθμό Κελσίου υψη­λό­τε­ρες από ό,τι στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, όπως ανα­κοί­νωσε η υπη­ρε­σία ελέγχου του κλί­μα­τος της Ε.Ε.

Η έκρηξη υπο­θα­λάσ­σιου ηφαι­στείου ανοιχτά της νήσου Τόνγκα, στον Ειρη­νικό, το 2022, «εκτό­ξευσε» τερά­στιες ποσό­τη­τες υδρα­τμών στην ατμό­σφαιρα, παγι­δεύ­ο­ντας περισ­σό­τερη ζέστη κοντά στην επι­φά­νεια της Γης. Τα πρό­σφατα όρια στη ρύπανση από διο­ξεί­διο του θείου που προ­κα­λούν τα πλοία μείωσαν τα επίπεδα αερο­λυ­μά­των, τα οποία αντα­να­κλούν την ηλιακή ακτι­νο­βο­λία και βοηθούν να δρο­σι­στεί ο πλα­νή­της. Ενας ακόμη παρά­γο­ντας ήταν το «Ελ Νίνιο», η αλλαγή στα τροπικά καιρικά σχήματα του Ειρη­νι­κού που ξεκί­νησε πέρυσι και συχνά συν­δέ­ε­ται με τα παγκό­σμια ρεκόρ ζέστης. Αυτό ενδέ­χε­ται να απο­τε­λεί μια προει­δο­ποί­ηση για όσα χει­ρό­τερα θα ακο­λου­θή­σουν φέτος.

Ο λόγος είναι ο εξής: τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες οι πολύ ζεστές χρονιές παρα­δο­σιακά ήταν εκείνες που ξεκι­νού­σαν με ένα «Ελ Νίνιο». Πέρυσι το «Ελ Νίνιο» δεν ξεκί­νησε μέχρι τα μέσα του έτους, που σημαί­νει ότι δεν ήταν αυτό ο βασικός παρά­γο­ντας για την ασυ­νή­θι­στη ζέστη έως εκείνη τη χρονική στιγμή, σύμφωνα με την Εμιλι Τζ. Μπέκερ, επι­στή­μονα της κλι­μα­τι­κής αλλαγής στο Πανε­πι­στή­μιο του Μαϊάμι. Παράλ­ληλα, είναι ένα ισχυρό σημάδι ότι η φετινή χρονιά μπορεί να είναι θερ­μό­τερη από πέρυσι. «Είναι πολύ πιθανό να είναι στις τρεις θερ­μό­τε­ρες χρονιές, αν όχι η πιο θερμή», εκτιμά η Μπέκερ ανα­φε­ρό­μενη στο 2024. Οι επι­στή­μο­νες εφι­στούν την προσοχή στο ότι μια χρονιά, ακόμη κι αν είναι τόσο ιδιαί­τερη όσο το 2023, μπορεί να μας πει λίγα πράγ­ματα για το πώς αλλάζει μακρο­πρό­θε­σμα η θερ­μο­κρα­σία του πλανήτη. Αλλα σημάδια αφήνουν να εννοη­θεί ότι ο κόσμος θερ­μαί­νε­ται ταχύ­τερα σε σχέση με παλιό­τερα.

Λόγω της στρω­μά­τω­σης, το ζεστό νερό λιμνά­ζει στην επι­φά­νεια της θάλασ­σας. Αυτό μειώνει την ποσό­τητα οξυ­γό­νου στους ωκε­α­νούς, απει­λώ­ντας τη θαλάσ­σια ζωή.

Σύμφωνα με τους New York Times, οι ωκεανοί απορ­ρο­φούν το 90% της ζέστης που παγι­δεύ­ε­ται από τις εκπο­μπές διο­ξει­δίου του άνθρακα εξαι­τίας της καύσης ορυκτών καυ­σί­μων, καθι­στώ­ντας τη θερ­μο­κρα­σία τους τη σαφέ­στερη ένδειξη υπερ­θέρ­μαν­σης του πλανήτη. Πράγ­ματι οι επι­στή­μο­νες βρήκαν ότι η συγκέ­ντρωση θερ­μό­τη­τας στους ωκε­α­νούς έχει επι­τα­χυν­θεί σημα­ντικά από τη δεκα­ε­τία του 1990. «Αν παρα­τη­ρή­σει κανείς την καμπύλη, είναι σαφές ότι δεν είναι γραμ­μική», επι­ση­μαί­νει η Σάρα Πάρκεϊ, ωκε­α­νο­γρά­φος στο Ινστι­τούτο Ωκε­α­νο­γρα­φίας του Πανε­πι­στη­μίου της Καλι­φόρ­νιας, στο Σαν Ντιέγκο. Μια ομάδα ερευ­νη­τών στη Γαλλία έχει κατα­λή­ξει στο συμπέ­ρα­σμα ότι η συνο­λική υπερ­θέρ­μανση της Γης έχει επι­τα­χυν­θεί εδώ και αρκετές δεκα­ε­τίες, από εκείνη του 1960. Αυτό το εύρημα ται­ριά­ζει με την αύξηση των εκπο­μπών διο­ξει­δίου του άνθρακα και τη μείωση των αερο­λυ­μά­των τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες. Οι επι­στή­μο­νες όμως θα πρέπει να συνε­χί­σουν τη μελέτη των στοι­χείων για να κατα­νο­ή­σουν αν υπάρ­χουν κι άλλοι παρά­γο­ντες που παίζουν ρόλο, υπο­γραμ­μί­ζει μία από τους ερευ­νη­τές, η Καρίνα φον Σούκμαν, ωκε­α­νο­γρά­φος στο Διεθνές Ινστι­τούτο Ωκεανών της Του­λού­ζης στη Γαλλία. «Κάτι ασυ­νή­θι­στο συμ­βαί­νει που δεν το κατα­νο­ούμε», παρα­δέ­χε­ται.

Απειλή στη θάλασσα

Τα στοι­χεία δεί­χνουν ότι οι ωκεανοί είναι θερ­μό­τε­ροι κάθε χρόνο σε σχέση με τον προη­γού­μενο. Η ζέστη οδήγησε επίσης σε επίπεδα-ρεκόρ στρω­μά­τω­σης στους ωκε­α­νούς, στο πλαίσιο της οποίας το ζεστό νερό λιμνά­ζει στην επι­φά­νεια και περιο­ρί­ζει την ανά­μειξη με βαθύ­τερα ύδατα. Αυτό μειώνει την ποσό­τητα οξυ­γό­νου στους ωκε­α­νούς απει­λώ­ντας τη θαλάσ­σια ζωή και παράλ­ληλα μειώνει την ποσό­τητα διο­ξει­δίου του άνθρακα και ζέστης που μπορούν να απορ­ρο­φή­σουν οι θάλασ­σες στο μέλλον. Αξιό­πι­στες μετρή­σεις για τους ωκε­α­νούς υπάρ­χουν από τη δεκα­ε­τία του 1940, είναι πιθανό όμως το ότι οι ωκεανοί είναι θερ­μό­τε­ροι σε σχέση με τα τελευ­ταία 1.000 χρόνια και θερ­μαί­νο­νται ταχύ­τερα απ’ ό,τι οποια­δή­ποτε στιγμή τα τελευ­ταία 2.000 χρόνια. Το πιο συνη­θι­σμένο μέτρο για την κλι­μα­τική αλλαγή, ο παγκό­σμιος μέσος όρος της θερ­μο­κρα­σίας του αέρα, επίσης αυξή­θηκε σημα­ντικά το 2023. Αλλά οι θερ­μο­κρα­σίες του αέρα επη­ρε­ά­ζο­νται περισ­σό­τερο από φυσικές απο­κλί­σεις του κλί­μα­τος, όπως η περυ­σινή επι­στροφή του φαι­νο­μέ­νου «Ελ Νίνιο».

Οι ωκε­ά­νιοι καύ­σω­νες και οι ακα­νό­νι­στοι κυκλώ­νες

«Οι ωκεανοί είναι το “κλειδί” για να μάθουμε τι συμ­βαί­νει στον κόσμο και τα στοι­χεία σκια­γρα­φούν μια ανη­συ­χη­τική εικόνα αύξησης της θερ­μο­κρα­σίας χρόνο με τον χρόνο», εξηγεί ο καθη­γη­τής Τζον Εϊμπρα­χαμ του Πανε­πι­στη­μίου Σεν Τόμας στη Μινε­σότα, που είναι μέλος της ομάδας που ανα­κοί­νωσε τα νέα στοι­χεία. «Βιώ­νουμε ήδη τις συνέ­πειες, που θα επι­δει­νω­θούν περαι­τέρω αν δεν ανα­λά­βουμε δράση. Μπο­ρούμε όμως να επι­λύ­σουμε αυτό το πρό­βλημα σήμερα με αιολική, ηλιακή και υδροη­λε­κτρική ενέρ­γεια, καθώς και με εξοι­κο­νό­μηση ενέρ­γειας. Μόλις η κοινή γνώμη το αντι­λη­φθεί αυτό, θα είναι πολύ ενθαρ­ρυ­ντικό. Μπο­ρούμε να εγκαι­νιά­σουμε μία νέα ενερ­γειακή οικο­νο­μία μελ­λο­ντικά, εξοι­κο­νο­μώ­ντας χρήμα και προ­στα­τεύ­ο­ντας το περι­βάλ­λον ταυ­τό­χρονα». Κατά τον ίδιο, απαι­τεί­ται ένα γρήγορο τέλος στη χρήση άνθρακα, πετρε­λαίου και φυσικού αερίου: «Αν δεν κάμ­ψουμε την πορεία της κλι­μα­τι­κής αλλαγής, θα βιώ­νουμε όλο και πιο ακραία καιρικά φαι­νό­μενα, περισ­σό­τε­ρους περι­βαλ­λο­ντι­κούς πρό­σφυ­γες και μεγα­λύ­τερη απώλεια αγρο­τι­κής παρα­γω­γής. Θα έχουμε κόστος σε χρήμα και ζωές από ένα πρό­βλημα που μπο­ρού­σαμε να έχουμε απο­φύ­γει. Και γενικά θα υπο­φέ­ρουν περισ­σό­τερο όσοι ευθύ­νο­νται λιγό­τερο, το οποίο συνιστά τρομερή αδικία».

Ο Εϊμπρα­χαμ επι­μέ­νει, πάντως, ότι η επι­τά­χυνση της κλι­μα­τι­κής αλλαγής, όπως κατε­γράφη το 2023, δεν είναι στα­τι­στικά σημα­ντική. «Αυτή τη στιγμή είναι βασικά μια γραμ­μική αύξηση από το 1995». Η νέα μελέτη, που δημο­σιεύ­θηκε στην επι­θε­ώ­ρηση Advances in Atmospheric Sciences, χρη­σι­μο­ποί­ησε στοι­χεία θερ­μο­κρα­σιών που είχαν συγκε­ντρω­θεί από μια ευρεία κλίμακα οργάνων σε όλους τους ωκε­α­νούς για να καθο­ρί­σει την ποσό­τητα ζέστης στα 2.000 μέτρα από την επι­φά­νεια του νερού, όπου απορ­ρο­φεί­ται η περισ­σό­τερη ζέστη, καθώς και τη θερ­μο­κρα­σία στην επι­φά­νεια της θάλασ­σας. Το 2023, 15 πρό­σθετα zettajoules ζέστης απορ­ρο­φή­θη­καν από τους ωκε­α­νούς σε σχέση με το 2022. Συγκρι­τικά η ανθρω­πό­τητα χρη­σι­μο­ποιεί περίπου μισό zettajoule ενέρ­γεια τον χρόνο για να κινήσει τη συνο­λική παγκό­σμια οικο­νο­μία. Το 2023 οι ωκεανοί απορ­ρό­φη­σαν 287 zettajoules.

Οι θερ­μο­κρα­σίες στην επι­φά­νεια των ωκεανών το 2023 ήταν «σε αχαρ­το­γρά­φητα νερά», λένε οι επι­στή­μο­νες, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας τη φράση κλισέ: μπορεί σε όλη τη διάρ­κεια του χρόνου η μέση θερ­μο­κρα­σία τους να ήταν 0,1 βαθμός Κελσίου παρα­πάνω σε σχέση με το 2022, στο δεύτερο μισό της περυ­σι­νής χρονιάς, όμως, ήταν 0,3 βαθμό Κελσίου παρα­πάνω, ένα νούμερο σοκα­ρι­στικό. Το απο­τέ­λε­σμα ήταν να σημειω­θούν θαλάσ­σιοι καύ­σω­νες στους ωκε­α­νούς καθ’ όλη τη διάρ­κεια του 2023.

Μια ξεχω­ρι­στή έκθεση από την κοι­νο­πρα­ξία που μελετά τα παγκό­σμια ύδατα, την Global Water Monitor (GWM), κατέ­ληξε στο συμπέ­ρα­σμα ότι κάποιες από τις χει­ρό­τε­ρες κατα­στρο­φές σημειώ­θη­καν εξαι­τίας των ισχυρών κυκλώ­νων που έφεραν ακραίες βρο­χο­πτώ­σεις στη Μοζαμ­βίκη, στο Μαλάουι, στη Μιανμάρ, στην Ελλάδα, στη Λιβύη, στη Νέα Ζηλαν­δία και στην Αυστρα­λία. «Είδαμε κυκλώ­νες να συμπε­ρι­φέ­ρο­νται με ανα­πά­ντε­χους και φονι­κούς τρόπους. Ο μακρο­βιό­τε­ρος κυκλώ­νας που κατε­γράφη ποτέ σφυ­ρο­κο­πούσε τη νοτιο­α­να­το­λική Αφρική επί εβδο­μά­δες. Οι υψη­λό­τε­ρες θερ­μο­κρα­σίες της θάλασ­σας πυρο­δό­τη­σαν αυτές τις τερα­τώ­δεις συμπε­ρι­φο­ρές και μπο­ρούμε να περι­μέ­νουμε κι άλλα τέτοιου είδους ακραία γεγο­νότα», σχο­λιά­ζει ο καθη­γη­τής Αλμπερτ Βαν Ντάικ της GWM στην εφη­με­ρίδα «Γκάρ­ντιαν».

Πηγή kathimerini.gr

Ξένια Κου­να­λάκη

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.