Η πιο θερμή χρονιά εδώ και 100.000 χρόνια

Ακραία, τε­ρα­τώ­δη, ανα­πά­ντε­χα», είναι τα επί­θε­τα που χρη­σι­μο­ποιούν οι κλι­μα­τι­κοί επι­στή­μο­νες για να πε­ρι­γρά­ψουν τα και­ρι­κά φαι­νό­με­να της πε­ρυ­σι­νής χρο­νιάς. «Βρι­σκό­μα­στε σε αχαρ­το­γρά­φη­τα νερά», είναι η φράση που επα­νέρ­χε­ται και δεί­χνει την αμη­χα­νία τους. Τώρα όμως δια­θέ­του­με πλέον τα ακρι­βή στοι­χεία και οι επι­στή­μο­νες μπο­ρούν να επι­βε­βαιώ­σουν τι πε­ρί­που ση­μαί­νει η κα­τάρ­ρι­ψη αλ­λε­πάλ­λη­λων ρεκόρ ζέ­στης το 2023. Η πε­ρυ­σι­νή χρο­νιά ήταν μα­κράν η θερ­μό­τε­ρη στη Γη εδώ και ενά­μι­ση αιώνα. Οι πα­γκό­σμιες θερ­μο­κρα­σί­ες άρ­χι­σαν να εκτο­ξεύ­ο­νται από τα μέσα της χρο­νιάς και δεν στα­μά­τη­σαν έκτο­τε. Πρώτα ήταν ο θερ­μό­τε­ρος Ιού­νιος που έχει κα­τα­γρά­φει ποτέ. Μετά ο θερ­μό­τε­ρος Ιού­λιος, μέχρι που φτά­σα­με στον Δε­κέμ­βριο. Κατά μέσον όρο πέ­ρυ­σι οι θερ­μο­κρα­σί­ες σε όλο τον κόσμο ήταν κατά 1,48 βαθμό Κελ­σί­ου υψη­λό­τε­ρες από ό,τι στο δεύ­τε­ρο μισό του 19ου αιώνα, όπως ανα­κοί­νω­σε αυτήν την εβδο­μά­δα η υπη­ρε­σία ελέγ­χου του κλί­μα­τος της Ε.Ε.

Η συ­νέ­χεια

Το 2023 ήταν κατά πολύ πιο θερμό ακόμη και από το 2016, που ήταν το ζε­στό­τε­ρο έτος το οποίο είχε κα­τα­γρά­φει έως σή­με­ρα. Για τους επι­στή­μο­νες της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής δεν απο­τέ­λε­σε έκ­πλη­ξη ότι οι ανε­ξέ­λεγ­κτες εκ­πο­μπές αε­ρί­ων που δη­μιουρ­γούν το φαι­νό­με­νο του θερ­μο­κη­πί­ου ώθη­σαν την υπερ­θέρ­μαν­ση του πλα­νή­τη σε νέα ιστο­ρι­κά ύψη. Αυτό όμως που ακόμη προ­σπα­θούν να κα­τα­λά­βουν είναι κατά πόσον το 2023 ήταν η ει­σα­γω­γή σε μια πε­ρί­ο­δο ετών κατά την οποία τα ρεκόρ ζέ­στης δεν θα κα­ταρ­ρί­πτο­νται απλώς, αλλά θα συν­θλί­βο­νται. Με άλλα λόγια, ανα­ρω­τιού­νται αν οι αριθ­μοί είναι ένα ση­μά­δι ότι η υπερ­θέρ­μαν­ση επι­τα­χύ­νε­ται.

Οταν οι ερευ­νη­τές συν­δυά­ζουν τις κα­τα­γρα­φές από τους δο­ρυ­φό­ρους με τα γε­ω­λο­γι­κά στοι­χεία για το απώ­τε­ρο πα­ρελ­θόν του κλί­μα­τος, το 2023 μοιά­ζει να είναι η θερ­μό­τε­ρη χρο­νιά των τε­λευ­ταί­ων 100.000 ετών, σύμ­φω­να με τον Κάρλο Μπουο­ντέ­μπο, διευ­θυ­ντή της υπη­ρε­σί­ας Copernicus της Ε.Ε. «Δεν υπήρ­χαν πό­λεις, αγρο­τι­κή πα­ρα­γω­γή ή οι­κό­σι­τα ζώα στον πλα­νή­τη την τε­λευ­ταία φορά που η θερ­μο­κρα­σία ήταν τόσο υψηλή», είπε. Κάθε δέ­κα­το ενός βαθ­μού αύ­ξη­σης της θερ­μο­κρα­σί­ας συ­νι­στά πρό­σθε­το θερ­μο­δυ­να­μι­κό καύ­σι­μο που επι­τεί­νει τους καύ­σω­νες και τις κα­ται­γί­δες, αυ­ξά­νει τη στάθ­μη των υδά­των και επι­τα­χύ­νει το λιώ­σι­μο των πα­γε­τώ­νων. Αυτές οι συ­νέ­πειες ήταν ορα­τές πέ­ρυ­σι. Οι καύ­σω­νες έπλη­ξαν το Ιράν και την Κίνα, την Ελ­λά­δα και την Ισπα­νία, το Τέξας και τον αμε­ρι­κα­νι­κό Νότο. Ο Κα­να­δάς έζησε την πιο κα­τα­στρο­φι­κή πε­ρί­ο­δο πυρ­κα­γιών στην ιστο­ρία του με 182 εκατ. στρέμ­μα­τα κα­μέ­νης γης. Λι­γό­τε­ροι πάγοι από ό,τι έχουν κα­τα­με­τρη­θεί ποτέ σχη­μα­τί­στη­καν στις ακτές της Ανταρ­κτι­κής τόσο το κα­λο­καί­ρι όσο και τον χει­μώ­να.

Με βάση τη Συμ­φω­νία του Πα­ρι­σιού το 2015, οι χώρες συ­ναί­νε­σαν στο να πε­ριο­ρί­σουν τη μα­κρο­πρό­θε­σμη αύ­ξη­ση της θερ­μο­κρα­σί­ας του πλα­νή­τη στους 2 –ει δυ­να­τόν 1,5– βαθ­μούς Κελ­σί­ου. Αν πά­ρου­με ως δε­δο­μέ­νες τις ση­με­ρι­νές εκ­πο­μπές ρύπων, σε λίγα μόλις χρό­νια ο στό­χος του 1,5 βαθ­μού θα είναι χα­μέ­νη υπό­θε­ση. Οι εκ­πο­μπές διο­ξει­δί­ου του άν­θρα­κα και άλλων χη­μι­κών αε­ρί­ων είναι η βα­σι­κή αιτία για την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή, όμως τα τε­λευ­ταία χρό­νια υπήρ­ξαν κι άλλοι πα­ρά­γο­ντες που συ­νέ­βα­λαν στην αύ­ξη­ση της θερ­μο­κρα­σί­ας.

Οι θερ­μο­κρα­σί­ες σε όλο τον κόσμο ήταν κατά 1,48 βαθμό Κελ­σί­ου υψη­λό­τε­ρες από ό,τι στο δεύ­τε­ρο μισό του 19ου αιώνα, όπως ανα­κοί­νω­σε η υπη­ρε­σία ελέγ­χου του κλί­μα­τος της Ε.Ε.

Η έκρη­ξη υπο­θα­λάσ­σιου ηφαι­στεί­ου ανοι­χτά της νήσου Τόν­γκα, στον Ει­ρη­νι­κό, το 2022, «εκτό­ξευ­σε» τε­ρά­στιες πο­σό­τη­τες υδρα­τμών στην ατμό­σφαι­ρα, πα­γι­δεύ­ο­ντας πε­ρισ­σό­τε­ρη ζέστη κοντά στην επι­φά­νεια της Γης. Τα πρό­σφα­τα όρια στη ρύ­παν­ση από διο­ξεί­διο του θείου που προ­κα­λούν τα πλοία μεί­ω­σαν τα επί­πε­δα αε­ρο­λυ­μά­των, τα οποία αντα­να­κλούν την ηλια­κή ακτι­νο­βο­λία και βοη­θούν να δρο­σι­στεί ο πλα­νή­της. Ενας ακόμη πα­ρά­γο­ντας ήταν το «Ελ Νίνιο», η αλ­λα­γή στα τρο­πι­κά και­ρι­κά σχή­μα­τα του Ει­ρη­νι­κού που ξε­κί­νη­σε πέ­ρυ­σι και συχνά συν­δέ­ε­ται με τα πα­γκό­σμια ρεκόρ ζέ­στης. Αυτό εν­δέ­χε­ται να απο­τε­λεί μια προει­δο­ποί­η­ση για όσα χει­ρό­τε­ρα θα ακο­λου­θή­σουν φέτος.

Ο λόγος είναι ο εξής: τις τε­λευ­ταί­ες δε­κα­ε­τί­ες οι πολύ ζε­στές χρο­νιές πα­ρα­δο­σια­κά ήταν εκεί­νες που ξε­κι­νού­σαν με ένα «Ελ Νίνιο». Πέ­ρυ­σι το «Ελ Νίνιο» δεν ξε­κί­νη­σε μέχρι τα μέσα του έτους, που ση­μαί­νει ότι δεν ήταν αυτό ο βα­σι­κός πα­ρά­γο­ντας για την ασυ­νή­θι­στη ζέστη έως εκεί­νη τη χρο­νι­κή στιγ­μή, σύμ­φω­να με την Εμιλι Τζ. Μπέ­κερ, επι­στή­μο­να της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής στο Πα­νε­πι­στή­μιο του Μαϊ­ά­μι. Πα­ράλ­λη­λα, είναι ένα ισχυ­ρό ση­μά­δι ότι η φε­τι­νή χρο­νιά μπο­ρεί να είναι θερ­μό­τε­ρη από πέ­ρυ­σι. «Είναι πολύ πι­θα­νό να είναι στις τρεις θερ­μό­τε­ρες χρο­νιές, αν όχι η πιο θερμή», εκτι­μά η Μπέ­κερ ανα­φε­ρό­με­νη στο 2024. Οι επι­στή­μο­νες εφι­στούν την προ­σο­χή στο ότι μια χρο­νιά, ακόμη κι αν είναι τόσο ιδιαί­τε­ρη όσο το 2023, μπο­ρεί να μας πει λίγα πράγ­μα­τα για το πώς αλ­λά­ζει μα­κρο­πρό­θε­σμα η θερ­μο­κρα­σία του πλα­νή­τη. Αλλα ση­μά­δια αφή­νουν να εν­νοη­θεί ότι ο κό­σμος θερ­μαί­νε­ται τα­χύ­τε­ρα σε σχέση με πα­λιό­τε­ρα.

Λόγω της στρω­μά­τω­σης, το ζεστό νερό λι­μνά­ζει στην επι­φά­νεια της θά­λασ­σας. Αυτό μειώ­νει την πο­σό­τη­τα οξυ­γό­νου στους ωκε­α­νούς, απει­λώ­ντας τη θα­λάσ­σια ζωή.

Σύμ­φω­να με τους New York Times, οι ωκε­α­νοί απορ­ρο­φούν το 90% της ζέ­στης που πα­γι­δεύ­ε­ται από τις εκ­πο­μπές διο­ξει­δί­ου του άν­θρα­κα εξαι­τί­ας της καύ­σης ορυ­κτών καυ­σί­μων, κα­θι­στώ­ντας τη θερ­μο­κρα­σία τους τη σα­φέ­στε­ρη έν­δει­ξη υπερ­θέρ­μαν­σης του πλα­νή­τη. Πράγ­μα­τι οι επι­στή­μο­νες βρή­καν ότι η συ­γκέ­ντρω­ση θερ­μό­τη­τας στους ωκε­α­νούς έχει επι­τα­χυν­θεί ση­μα­ντι­κά από τη δε­κα­ε­τία του 1990. «Αν πα­ρα­τη­ρή­σει κα­νείς την κα­μπύ­λη, είναι σαφές ότι δεν είναι γραμ­μι­κή», επι­ση­μαί­νει η Σάρα Πάρ­κεϊ, ωκε­α­νο­γρά­φος στο Ιν­στι­τού­το Ωκε­α­νο­γρα­φί­ας του Πα­νε­πι­στη­μί­ου της Κα­λι­φόρ­νιας, στο Σαν Ντιέ­γκο. Μια ομάδα ερευ­νη­τών στη Γαλ­λία έχει κα­τα­λή­ξει στο συ­μπέ­ρα­σμα ότι η συ­νο­λι­κή υπερ­θέρ­μαν­ση της Γης έχει επι­τα­χυν­θεί εδώ και αρ­κε­τές δε­κα­ε­τί­ες, από εκεί­νη του 1960. Αυτό το εύ­ρη­μα ται­ριά­ζει με την αύ­ξη­ση των εκ­πο­μπών διο­ξει­δί­ου του άν­θρα­κα και τη μεί­ω­ση των αε­ρο­λυ­μά­των τις τε­λευ­ταί­ες δε­κα­ε­τί­ες. Οι επι­στή­μο­νες όμως θα πρέ­πει να συ­νε­χί­σουν τη με­λέ­τη των στοι­χεί­ων για να κα­τα­νο­ή­σουν αν υπάρ­χουν κι άλλοι πα­ρά­γο­ντες που παί­ζουν ρόλο, υπο­γραμ­μί­ζει μία από τους ερευ­νη­τές, η Κα­ρί­να φον Σούκ­μαν, ωκε­α­νο­γρά­φος στο Διε­θνές Ιν­στι­τού­το Ωκε­α­νών της Του­λού­ζης στη Γαλ­λία. «Κάτι ασυ­νή­θι­στο συμ­βαί­νει που δεν το κα­τα­νο­ού­με», πα­ρα­δέ­χε­ται.

Απει­λή στη θά­λασ­σα

Τα στοι­χεία δεί­χνουν ότι οι ωκε­α­νοί είναι θερ­μό­τε­ροι κάθε χρόνο σε σχέση με τον προη­γού­με­νο. Η ζέστη οδή­γη­σε επί­σης σε επί­πε­δα-ρεκόρ στρω­μά­τω­σης στους ωκε­α­νούς, στο πλαί­σιο της οποί­ας το ζεστό νερό λι­μνά­ζει στην επι­φά­νεια και πε­ριο­ρί­ζει την ανά­μει­ξη με βα­θύ­τε­ρα ύδατα. Αυτό μειώ­νει την πο­σό­τη­τα οξυ­γό­νου στους ωκε­α­νούς απει­λώ­ντας τη θα­λάσ­σια ζωή και πα­ράλ­λη­λα μειώ­νει την πο­σό­τη­τα διο­ξει­δί­ου του άν­θρα­κα και ζέ­στης που μπο­ρούν να απορ­ρο­φή­σουν οι θά­λασ­σες στο μέλ­λον. Αξιό­πι­στες με­τρή­σεις για τους ωκε­α­νούς υπάρ­χουν από τη δε­κα­ε­τία του 1940, είναι πι­θα­νό όμως το ότι οι ωκε­α­νοί είναι θερ­μό­τε­ροι σε σχέση με τα τε­λευ­ταία 1.000 χρό­νια και θερ­μαί­νο­νται τα­χύ­τε­ρα απ’ ό,τι οποια­δή­πο­τε στιγ­μή τα τε­λευ­ταία 2.000 χρό­νια. Το πιο συ­νη­θι­σμέ­νο μέτρο για την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή, ο πα­γκό­σμιος μέσος όρος της θερ­μο­κρα­σί­ας του αέρα, επί­σης αυ­ξή­θη­κε ση­μα­ντι­κά το 2023. Αλλά οι θερ­μο­κρα­σί­ες του αέρα επη­ρε­ά­ζο­νται πε­ρισ­σό­τε­ρο από φυ­σι­κές απο­κλί­σεις του κλί­μα­τος, όπως η πε­ρυ­σι­νή επι­στρο­φή του φαι­νο­μέ­νου «Ελ Νίνιο».

Οι ωκε­ά­νιοι καύ­σω­νες και οι ακα­νό­νι­στοι κυ­κλώ­νες

«Οι ωκε­α­νοί είναι το “κλει­δί” για να μά­θου­με τι συμ­βαί­νει στον κόσμο και τα στοι­χεία σκια­γρα­φούν μια ανη­συ­χη­τι­κή ει­κό­να αύ­ξη­σης της θερ­μο­κρα­σί­ας χρόνο με τον χρόνο», εξη­γεί ο κα­θη­γη­τής Τζον Εϊ­μπρα­χαμ του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Σεν Τόμας στη Μι­νε­σό­τα, που είναι μέλος της ομά­δας που ανα­κοί­νω­σε τα νέα στοι­χεία. «Βιώ­νου­με ήδη τις συ­νέ­πειες, που θα επι­δει­νω­θούν πε­ραι­τέ­ρω αν δεν ανα­λά­βου­με δράση. Μπο­ρού­με όμως να επι­λύ­σου­με αυτό το πρό­βλη­μα σή­με­ρα με αιο­λι­κή, ηλια­κή και υδροη­λε­κτρι­κή ενέρ­γεια, καθώς και με εξοι­κο­νό­μη­ση ενέρ­γειας. Μόλις η κοινή γνώμη το αντι­λη­φθεί αυτό, θα είναι πολύ εν­θαρ­ρυ­ντι­κό. Μπο­ρού­με να εγκαι­νιά­σου­με μία νέα ενερ­γεια­κή οι­κο­νο­μία μελ­λο­ντι­κά, εξοι­κο­νο­μώ­ντας χρήμα και προ­στα­τεύ­ο­ντας το πε­ρι­βάλ­λον ταυ­τό­χρο­να». Κατά τον ίδιο, απαι­τεί­ται ένα γρή­γο­ρο τέλος στη χρήση άν­θρα­κα, πε­τρε­λαί­ου και φυ­σι­κού αε­ρί­ου: «Αν δεν κάμ­ψου­με την πο­ρεία της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής, θα βιώ­νου­με όλο και πιο ακραία και­ρι­κά φαι­νό­με­να, πε­ρισ­σό­τε­ρους πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κούς πρό­σφυ­γες και με­γα­λύ­τε­ρη απώ­λεια αγρο­τι­κής πα­ρα­γω­γής. Θα έχου­με κό­στος σε χρήμα και ζωές από ένα πρό­βλη­μα που μπο­ρού­σα­με να έχου­με απο­φύ­γει. Και γε­νι­κά θα υπο­φέ­ρουν πε­ρισ­σό­τε­ρο όσοι ευ­θύ­νο­νται λι­γό­τε­ρο, το οποίο συ­νι­στά τρο­με­ρή αδι­κία».

Ο Εϊ­μπρα­χαμ επι­μέ­νει, πά­ντως, ότι η επι­τά­χυν­ση της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής, όπως κα­τε­γρά­φη το 2023, δεν είναι στα­τι­στι­κά ση­μα­ντι­κή. «Αυτή τη στιγ­μή είναι βα­σι­κά μια γραμ­μι­κή αύ­ξη­ση από το 1995». Η νέα με­λέ­τη, που δη­μο­σιεύ­θη­κε στην επι­θε­ώ­ρη­ση Advances in Atmospheric Sciences, χρη­σι­μο­ποί­η­σε στοι­χεία θερ­μο­κρα­σιών που είχαν συ­γκε­ντρω­θεί από μια ευ­ρεία κλί­μα­κα ορ­γά­νων σε όλους τους ωκε­α­νούς για να κα­θο­ρί­σει την πο­σό­τη­τα ζέ­στης στα 2.000 μέτρα από την επι­φά­νεια του νερού, όπου απορ­ρο­φεί­ται η πε­ρισ­σό­τε­ρη ζέστη, καθώς και τη θερ­μο­κρα­σία στην επι­φά­νεια της θά­λασ­σας. Το 2023, 15 πρό­σθε­τα zettajoules ζέ­στης απορ­ρο­φή­θη­καν από τους ωκε­α­νούς σε σχέση με το 2022. Συ­γκρι­τι­κά η αν­θρω­πό­τη­τα χρη­σι­μο­ποιεί πε­ρί­που μισό zettajoule ενέρ­γεια τον χρόνο για να κι­νή­σει τη συ­νο­λι­κή πα­γκό­σμια οι­κο­νο­μία. Το 2023 οι ωκε­α­νοί απορ­ρό­φη­σαν 287 zettajoules.

Οι θερ­μο­κρα­σί­ες στην επι­φά­νεια των ωκε­α­νών το 2023 ήταν «σε αχαρ­το­γρά­φη­τα νερά», λένε οι επι­στή­μο­νες, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας τη φράση κλισέ: μπο­ρεί σε όλη τη διάρ­κεια του χρό­νου η μέση θερ­μο­κρα­σία τους να ήταν 0,1 βαθ­μός Κελ­σί­ου πα­ρα­πά­νω σε σχέση με το 2022, στο δεύ­τε­ρο μισό της πε­ρυ­σι­νής χρο­νιάς, όμως, ήταν 0,3 βαθμό Κελ­σί­ου πα­ρα­πά­νω, ένα νού­με­ρο σο­κα­ρι­στι­κό. Το απο­τέ­λε­σμα ήταν να ση­μειω­θούν θα­λάσ­σιοι καύ­σω­νες στους ωκε­α­νούς καθ’ όλη τη διάρ­κεια του 2023.

Μια ξε­χω­ρι­στή έκ­θε­ση από την κοι­νο­πρα­ξία που με­λε­τά τα πα­γκό­σμια ύδατα, την Global Water Monitor (GWM), κα­τέ­λη­ξε στο συ­μπέ­ρα­σμα ότι κά­ποιες από τις χει­ρό­τε­ρες κα­τα­στρο­φές ση­μειώ­θη­καν εξαι­τί­ας των ισχυ­ρών κυ­κλώ­νων που έφε­ραν ακραί­ες βρο­χο­πτώ­σεις στη Μο­ζαμ­βί­κη, στο Μα­λά­ουι, στη Μιαν­μάρ, στην Ελ­λά­δα, στη Λιβύη, στη Νέα Ζη­λαν­δία και στην Αυ­στρα­λία. «Εί­δα­με κυ­κλώ­νες να συ­μπε­ρι­φέ­ρο­νται με ανα­πά­ντε­χους και φο­νι­κούς τρό­πους. Ο μα­κρο­βιό­τε­ρος κυ­κλώ­νας που κα­τε­γρά­φη ποτέ σφυ­ρο­κο­πού­σε τη νο­τιο­α­να­το­λι­κή Αφρι­κή επί εβδο­μά­δες. Οι υψη­λό­τε­ρες θερ­μο­κρα­σί­ες της θά­λασ­σας πυ­ρο­δό­τη­σαν αυτές τις τε­ρα­τώ­δεις συ­μπε­ρι­φο­ρές και μπο­ρού­με να πε­ρι­μέ­νου­με κι άλλα τέ­τοιου εί­δους ακραία γε­γο­νό­τα», σχο­λιά­ζει ο κα­θη­γη­τής Αλ­μπερτ Βαν Ντάικ της GWM στην εφη­με­ρί­δα «Γκάρ­ντιαν».

Πηγή kathimerini.gr

Ξένια Κου­να­λά­κη