Του Μάνου Τεχνίτη: Δάνειο σε Ελβετικό Φράγκο και Δυνατότητα Ακύρωσης Καταχρηστικών Όρων

Μετά την απε­λευ­θέ­ρω­ση της ισο­τι­μί­ας του Ελ­βε­τι­κού Φρά­γκου σε Ευρώ τον Ια­νουά­ριο του 2015, πολλά είναι τα προ­βλή­μα­τα που δη­μιουρ­γή­θη­καν σε δα­νειο­λή­πτες (ιδιώ­τες και επι­χει­ρή­σεις) που κά­πο­τε είχαν επι­λέ­ξει να συ­νά­ψουν το δά­νειο τους σε Ελ­βε­τι­κό Φρά­γκο ως πιο “συμ­φέ­ρον”. Βέ­βαια, αυτό ήρθε να προ­στε­θεί στα ήδη υπάρ­χο­ντα νο­μι­κά προ­βλή­μα­τα που πα­ρου­σιά­ζουν ήδη οι δα­νεια­κές συμ­βά­σεις των τρα­πε­ζών, πε­ριέ­χου­σες κα­τα­χρη­στι­κούς για τους δα­νειο­λή­πτες όρους.

Είναι δε­δο­μέ­νο, ότι οι γε­νι­κές πρα­κτι­κές των τρα­πε­ζών έχουν ήδη δη­μιουρ­γή­σει στους Έλ­λη­νες δα­νειο­λή­πτες αρ­κε­τά προ­βλή­μα­τα και η κύρια αιτία αυτού είναι η έλ­λει­ψη πλη­ρο­φό­ρη­σης του δα­νειο­λή­πτη για τα δι­καιώ­μα­τα του ένα­ντι της δα­νεί­στριας τρά­πε­ζας, ανα­φο­ρι­κά με την κα­τα­χρη­στι­κό­τη­τα των Γε­νι­κών Όρων Συ­ναλ­λα­γής που αυτή επι­βάλ­λει.

Στοι­χεία της πλη­ρο­φό­ρη­σης λοι­πόν, του δα­νειο­λή­πτη αλλά και όπλα προ­στα­σί­ας είναι εν­δει­κτι­κά τα εξής:

1. Οι γε­νι­κοί όροι των 281 και 288 του Αστι­κού Κώ­δι­κα οι οποί­οι επι­βάλ­λουν η σύμ­βα­ση να συ­νά­πτε­ται και να ακο­λου­θεί­ται με βάση την αρχή της καλής πί­στης και των συ­ναλ­λα­κτι­κών ηθών. Εμ­φα­νές, ότι εφό­σον μια δα­νεια­κή σύμ­βα­ση πε­ριέ­χει “δυσ­νό­η­τες έν­νοιες” ή “κρύ­βει πα­γί­δες” ή ασά­φειες τις οποί­ες η τρά­πε­ζα έπει­τα θα σπεύ­σει να εκ­με­ταλ­λευ­τεί, βρί­σκε­ται εκτός των ορίων της καλής πί­στης.

2. Ο Νόμος για την προ­στα­σία του κα­τα­να­λω­τή (ν. 2251/1994 όπως ισχύ­ει σή­με­ρα).  Εν­δει­κτι­κά, σύμ­φω­να με το αρ. 2 παρ. 6, “Γε­νι­κοί όροι συ­ναλ­λα­γών που έχουν ως απο­τέ­λε­σμα την δια­τά­ρα­ξη της ισορ­ρο­πί­ας των δι­καιω­μά­των και υπο­χρε­ώ­σε­ων των συμ­βαλ­λο­μέ­νων σε βάρος του κα­τα­να­λω­τή, απα­γο­ρεύ­ο­νται και είναι άκυ­ροι. Ο κα­τα­χρη­στι­κός χα­ρα­κτή­ρας γε­νι­κού όρου εν­σω­μα­τω­μέ­νου σε σύμ­βα­ση, κρί­νε­ται αφού λη­φθούν υπόψη η φύση των αγα­θών ή υπη­ρε­σιών που αφορά η σύμ­βα­ση, ο σκο­πός της, το σύ­νο­λο των ει­δι­κών συν­θη­κών κατά την σύ­να­ψη της σύμ­βα­σης και όλες οι υπό­λοι­πες ρή­τρες της σύμ­βα­σης από την οποία εξαρ­τά­ται”.

Ο ίδιος νόμος επί­σης, επι­βάλ­λει και το δι­καί­ω­μα ορθής πλη­ρο­φό­ρη­σης του κα­τα­να­λω­τή, το οποίο εκτεί­νε­ται από το να είναι δια­τυ­πω­μέ­νοι οι όροι των συμ­βά­σε­ων με απλό και κα­τα­νοη­τό τρόπο έως και το να μην είναι η σύμ­βα­ση δύ­σκο­λη στην ανά­γνω­ση της (απα­γο­ρεύ­ο­νται με λίγα λόγια τα λε­γό­με­να “ψιλά γράμ­μα­τα”). Ση­μειω­τέ­ον, δε, ότι οι δια­τά­ξεις του νόμου αυτού δεν εφαρ­μό­ζο­νται μόνο στους “κα­τα­να­λω­τές” με τη στενή έν­νοια του όρου αλλά και τους επαγ­γελ­μα­τί­ες εφό­σον αυτοί είναι οι τε­λι­κοί λή­πτες του προ­ϊ­ό­ντος ή της υπη­ρε­σί­ας.

3. Το άρθρο 28 του νόμου 3606/2007 που εν­σω­μά­τω­σε την οδη­γία 2004/39 (MiFiD) για τη λει­τουρ­γία των ΑΕΠΕΥ (Ανώ­νυ­μες Εται­ρί­ες Πα­ρο­χής Επεν­δυ­τι­κών Υπη­ρε­σιών) όπου και πάλι πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται η υπο­χρέ­ω­ση ορθής πλη­ρο­φό­ρη­σης των επεν­δυ­τών.

Κα­τό­πιν λοι­πών των πα­ρα­πά­νω μπο­ρού­με να ανα­φέ­ρου­με τα εξής:

α) Σε πά­μπολ­λες δα­νεια­κές συμ­βά­σεις πα­ρα­τη­ρεί­ται το φαι­νό­με­νο να υπο­λο­γί­ζε­ται το επι­τό­κιο σε έτος 360 ημε­ρών (αντί 365!) οπότε σαν απο­τέ­λε­σμα ο κα­τα­να­λω­τής δεν πλη­ρο­φο­ρεί­ται το πραγ­μα­τι­κό ετή­σιο επι­τό­κιο, κάτι που βρί­σκε­ται σε ευ­θεία αντί­θε­ση με το νόμο και προ­σκρού­ει στην αρχή της δια­φά­νειας και της ορθής ενη­μέ­ρω­σης του δα­νειο­λή­πτη.

β) Οι δα­νεια­κές συμ­βά­σεις σε Ελ­βε­τι­κό Φρά­γκο είναι εξαι­ρε­τι­κά πο­λύ­πλο­κές στη λει­τουρ­γία τους. Στην ουσία δεν απο­τε­λούν μια δα­νεια­κή σύμ­βα­ση αλλά ένα επεν­δυ­τι­κό προ­ϊ­όν, αφού για να προ­κύ­ψει το επι­τό­κιο λαμ­βά­νο­νται υπ’ όψη η τρέ­χου­σα ισο­τι­μία ή ακόμα και τιμές άλλων πα­ρα­γώ­γων (derivatives), οπότε και ο δα­νειο­λή­πτης ανα­λαμ­βά­νει τη στιγ­μή της σύμ­βα­σης του έναν επεν­δυ­τι­κό κίν­δυ­νο, τον οποί­ον ως τόσο δεν τον έχει ενη­με­ρώ­σει κα­νείς ότι υπάρ­χει.

Έτσι, λοι­πόν σε μία τέ­τοια σύμ­βα­ση, οι όροι της δεν αρκεί να είναι απλώς ορθά γραμ­μα­τι­κά δια­τυ­πω­μέ­νοι αλλά θα πρέ­πει να μπο­ρεί ο μέσης αντί­λη­ψης κα­τα­να­λω­τής να αντι­λη­φθεί πλή­ρως τα δι­καιώ­μα­τα και τις υπο­χρε­ώ­σεις που απορ­ρέ­ουν από τη σύμ­βα­ση, τον τρόπο με τον οποί­ον αυτή λει­τουρ­γεί και πώς υπο­λο­γί­ζο­νται τα το­κο­χρε­ω­λύ­σια. Απαι­τεί­ται, δη­λα­δή να μπο­ρεί χωρίς να έχει εξει­δι­κευ­μέ­νες ει­δι­κές γνώ­σεις να μπο­ρεί να αντι­λη­φθεί τους κιν­δύ­νους που προ­κύ­πτουν από μια τέ­τοια δα­νεια­κή σύμ­βα­ση.

γ) Με βάση την πρό­σφα­τη από­φα­ση 23/2014 του Πο­λυ­με­λούς Πρω­το­δι­κεί­ου Ξάν­θης, το δι­κα­στή­ριο έκρι­νε ότι είναι κα­τα­χρη­στι­κός ο όρος σύμ­φω­να με τον οποίο ο δα­νειο­λή­πτης να υπο­χρε­ού­ται να κα­τα­βά­λει τη δόση του δα­νεί­ου του σύμ­φω­να με την τρέ­χου­σα τιμή πώ­λη­σης του νο­μί­σμα­τος την ημε­ρο­μη­νία κα­τα­βο­λής, και άρα οι κα­τα­βο­λές θα πρέ­πει να υπο­λο­γί­ζο­νται με βάση την ισο­τι­μία που ίσχυε κατά την ημέρα εκτα­μί­ευ­σης του δα­νεί­ου.

Σύμ­φω­να λοι­πόν με τα πα­ρα­πά­νω, το ζή­τη­μα είναι πώς απο­κα­θί­στα­ται η νο­μι­κά η δυ­σχε­ρής θέση στην οποία έχει πε­ριέλ­θει ο δα­νειο­λή­πτης σε τέ­τοιες πε­ρί­πτω­σης, για τον οποί­ον μά­λι­στα μπο­ρούν να εκ­κρε­μούν και δια­τα­γές πλη­ρω­μής.

Η πρώτη δυ­να­τό­τη­τα είναι η κα­τά­θε­ση αγω­γής ενά­ντιων τη δα­νειο­δό­τριας τρά­πε­ζας ώστε να ακυ­ρω­θούν ως κα­τα­χρη­στι­κοί οι όροι της δα­νεια­κής σύμ­βα­σης που αντί­κει­ται στο νόμο και να αντι­κα­τα­στα­θούν με αντί­στοι­χη επα­να­φο­ρά στην αρ­χι­κή ισο­τι­μία και η δεύ­τε­ρη (εφό­σον εκ­κρε­μεί δια­τα­γή πλη­ρω­μής) η ανα­κο­πή κατά δια­τα­γής πλη­ρω­μής.

Τέλος, με­γά­λης προ­σο­χής χρί­ζει η νέα πρα­κτι­κή κά­ποιων τρα­πε­ζών, οι οποί­ες έρ­χο­νται σε επαφή με ορι­σμέ­νους δα­νειο­λή­πτες που έχουν λάβει δά­νειο σε Ελ­βε­τι­κό Φρά­γκο, ούτως ώστε να “επα­να­δια­μορ­φώ­σουν” τον τρόπο πλη­ρω­μής των δό­σε­ων υπό τον τύπο “χα­ρι­στι­κής ελά­φρυν­σης”. Αυτή η επα­να­δια­μόρ­φω­ση συ­νή­θως υπο­γρά­φε­ται ξανά από τα μέρη υπό τη μορφή πρό­σθε­της πρά­ξης τρο­πο­ποί­η­σης και ανα­γνώ­ρι­σης οφει­λής από ορι­σμέ­νη αιτία, κάτι που εν­δέ­χε­ται να έχει ως απο­τέ­λε­σμα να απο­λέ­σει ο οφει­λέ­της τη δυ­να­τό­τη­τα να προ­βά­λει τις εν­στά­σεις από την κύρια αιτία.

Εν κα­τα­κλεί­δι, η κα­τα­χρη­στι­κό­τη­τα των δα­νεια­κών συμ­βά­σε­ων που επέ­βαλ­λαν οι τρά­πε­ζες  έβρι­σκε και βρί­σκει έδα­φος στην άγνοια του δα­νειο­λή­πτη για τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις και την προ­στα­σία που του δίνει ο νόμος. Εν­δε­χο­μέ­νως, πολ­λές φορές η κα­τα­χρη­στι­κό­τη­τα αυτή να μην ήταν τόσο σο­βα­ρή οι δα­νειο­λή­πτες ακόμα και αν την γνώ­ρι­ζαν δεν έδι­ναν και τόση ση­μα­σία. Όταν, όμως, η κακή πρα­κτι­κή των τρα­πε­ζών (όπως άλ­λω­στε δια­πι­στώ­νε­ται μέσα από τη νέα οδη­γία 2014/17/ΕΕ για τα ενυ­πό­θη­κα δά­νεια) φθά­νει σε ση­μείο να προ­σφέ­ρει ένα επεν­δυ­τι­κό προ­ϊ­όν με­σαί­ου ή υψη­λού ρί­σκου (όπως οι επεν­δύ­σεις με συ­νάλ­λαγ­μα) υπό τη μορφή ενός “αθώου” δα­νεί­ου, τότε η βα­ρύ­τη­τα των πρά­ξε­ων αλλά και των νο­μι­κών συ­νε­πειών είναι τε­λεί­ως δια­φο­ρε­τι­κή. Οι κα­τα­χρη­στι­κοί όροι, λοι­πόν, τέ­τοιων δα­νεια­κών συμ­βά­σε­ων των τρα­πε­ζών μπο­ρούν και είναι δυ­να­τόν να αντι­με­τω­πι­στούν νο­μι­κά, όπως απο­δει­κνύ­ε­ται και με την πρό­σφα­τη από­φα­ση 23/2014 ΠΠρ­Ξάν­θης.

*Ο Μάνος Τε­χνί­της είναι δι­κη­γό­ρος Ρόδου, LL.M. στο Διε­θνές και Ευ­ρω­παϊ­κό Εμπο­ρι­κό Δί­καιο και LL.M. st. στο Ποι­νι­κό Δί­καιο και την Εγκλη­μα­το­λο­γία.