Τι αλλάζει στη διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών της Ελλάδας

Με βάση ένα νέο ευ­ρω­παϊ­κό μο­ντέ­λο και τις βέλ­τι­στες πρα­κτι­κές ανα­μέ­νε­ται να λει­τουρ­γεί εφε­ξής η δια­χεί­ρι­ση των Προ­στα­τευό­με­νων Πε­ριο­χών της χώρας, ύστε­ρα από την ανα­με­νό­με­νη μέχρι τέλος Φε­βρουα­ρί­ου πα­ρου­σί­α­ση του πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κού νο­μο­σχε­δί­ου του ΥΠΕΝ.

Στό­χος, σύμ­φω­να με το υπουρ­γείο, είναι να γίνει μια και­νού­ρια εθνι­κή προ­σπά­θεια για την ου­σια­στι­κή προ­στα­σία του πε­ρι­βάλ­λο­ντος, αξιο­ποιώ­ντας όλους τους δια­θέ­σι­μους εθνι­κούς και κοι­νο­τι­κούς πό­ρους.

Οι προ­στα­τευό­με­νες πε­ριο­χές αντι­στοι­χούν κοντά στο 1/3 της έκτα­σης της χώρας και τις δια­χει­ρί­ζο­νται 36 φο­ρείς.

Σύμ­φω­να με το ΥΠΕΝ, η νο­μο­θε­τι­κή πα­ρέμ­βα­ση κρί­νε­ται ανα­γκαία, καθώς παρά τις προ­σπά­θειες που κά­νουν πολλά από τα ΔΣ Φο­ρέ­ων, αυτά δεν μπο­ρούν να αντα­πο­κρι­θούν ούτε στις πιο απλές από τις αρ­μο­διό­τη­τες τους όπως αυτές της κα­θα­ριό­τη­τας και της φύ­λα­ξης, ενώ το θε­σμι­κό πλαί­σιο, παρά τις κατά και­ρούς πα­ρεμ­βά­σεις, πα­ρα­μέ­νει ελ­λι­πές με πε­ριο­ρι­σμέ­να απο­τε­λέ­σμα­τα.

Έτσι, η νο­μο­θε­τι­κή πα­ρέμ­βα­ση του ΥΠΕΝ, με­τα­ξύ άλλων, λαμ­βά­νει υπό­ψιν την πρό­τα­ση των ίδιων των Φο­ρέ­ων του 2016 και αφορά στο αί­τη­μά τους να υπάρ­χει ένας ενιαί­ος, κε­ντρι­κός φο­ρέ­ας, ου­σια­στι­κά τη με­τε­ξέ­λι­ξη του ση­με­ρι­νού ΕΚΠΑΑ (Εθνι­κό Κέ­ντρο Πε­ρι­βάλ­λο­ντος και Αει­φό­ρου Ανά­πτυ­ξης).

Σύμ­φω­να με το υπουρ­γείο, αυτή η με­τε­ξέ­λι­ξη θα ση­μαί­νει και τη συ­νέ­χι­ση της επο­πτεί­ας του από το ΥΠΕΝ, αλλά και την εναρ­μό­νι­σή του με τις ευ­ρω­παϊ­κές οδη­γί­ες και την καλή ευ­ρω­παϊ­κή πρα­κτι­κή.

Ο Ενιαί­ος, κε­ντρι­κός φο­ρέ­ας θα έχει διοι­κη­τι­κό συμ­βού­λιο, αλλά και όλη την ανα­γκαία στε­λέ­χω­ση προ­κει­μέ­νου να γί­νε­ται μια σο­βα­ρή δια­χεί­ρι­ση, όπως προ­βλέ­πε­ται από το νόμο, τη Διεύ­θυν­ση Βιο­ποι­κι­λό­τη­τας και με βάση τα δια­χει­ρι­στι­κά σχέ­δια που εκ­πο­νού­νται θα υπάρ­ξουν αντί­στοι­χες πε­ριο­χές πια στη χώρα.

Σύμ­φω­να με το ΥΠΕΝ, στις προ­στα­τευό­με­νες πε­ριο­χές, αρ­κε­τοί από τους υφι­στά­με­νους, εξει­δι­κευ­μέ­νους υπαλ­λή­λους, θα λά­βουν ανα­βαθ­μι­σμέ­νο ρόλο. Ένας εξ αυτών θα είναι επι­κε­φα­λής σε κάθε νέο τμήμα ανά τη χώρα. Ου­σια­στι­κή πα­ρέμ­βα­ση θα είναι η στε­λέ­χω­ση του νέου σχή­μα­τος μέσω αξιο­λό­γη­σης βάσει κρι­τη­ρί­ων ΑΣΕΠ.

Για την εφαρ­μο­γή του νέου ευ­ρω­παϊ­κού μο­ντέ­λου δια­χεί­ρι­σης των Προ­στα­τευό­με­νων Πε­ριο­χών, ανα­μέ­νο­νται τρεις βα­σι­κές ρυθ­μί­σεις:

Προ­γραμ­μα­τι­κή σύμ­βα­ση με τις Απο­κε­ντρω­μέ­νες Διοι­κή­σεις ή ό,τι αφορά στις αρ­μο­διό­τη­τες των Απο­κε­ντρω­μέ­νων, με συ­γκε­κρι­μέ­νες υπο­χρε­ώ­σεις των Απο­κε­ντρω­μέ­νων Διοι­κή­σε­ων για τα δάση, τα νερά και τη φύ­λα­ξη των προ­στα­τευό­με­νων πε­ριο­χών.

Προ­γραμ­μα­τι­κή σύμ­βα­ση με τις Πε­ρι­φέ­ρειες με συ­γκε­κρι­μέ­νες υπο­χρε­ώ­σεις για τα έργα ήπιας, πρά­σι­νης, βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης.

Δη­μιουρ­γία Επι­τρο­πών σε κάθε μία από τις προ­στα­τευό­με­νες πε­ριο­χές. Στις Επι­τρο­πές θα συμ­με­τέ­χει τόσο η το­πι­κή κοι­νω­νία όσο και η κοι­νω­νία των πο­λι­τών και φυ­σι­κά οι πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές ορ­γα­νώ­σεις, οι οποί­ες θα λει­τουρ­γούν συμ­βου­λευ­τι­κά προς τον φορέα και τις το­πι­κά τμή­μα­τα.

Σύμ­φω­να με το ΥΠΕΝ, δια­φο­ρε­τι­κές κυ­βερ­νή­σεις κατά και­ρούς έχουν προ­σπα­θή­σει να αντι­με­τω­πί­σουν τα θέ­μα­τα αυτά -τε­λευ­ταία ήταν η νο­μο­θε­τι­κή πα­ρέμ­βα­ση του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ το 2018- αλλά τόσο η κοινή πα­ρα­τή­ρη­ση όσο και οι αλ­λε­πάλ­λη­λες προ­σφυ­γές της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής ενα­ντί­ον της χώρα δεί­χνουν ότι η δια­χεί­ρι­ση όλων των τε­λευ­ταί­ων δε­κα­ε­τιών κάθε άλλο παρά ικα­νο­ποι­η­τι­κή είναι.

Σύμ­φω­να πάντα με το ΥΠΕΝ, «το απο­τέ­λε­σμα είναι ότι σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις η χώρα δια­σύ­ρε­ται διε­θνώς από ει­κό­νες ντρο­πής με νεκρά ψάρια στην λίμνη Κο­ρώ­νεια, λό­φους σκου­πι­διών στη Νήσο Χρυσή, νεκρά υδρό­βια που­λιά στην λίμνη Κάρλα, αυ­θαί­ρε­τα στη Ζά­κυν­θο κλπ.

Επι­πλέ­ον, η χώρα εγκα­λεί­ται πολύ συχνά από την Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή και το Συμ­βού­λιο της Ευ­ρώ­πης για διά­φο­ρες πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές πα­ρα­βά­σεις σε προ­στα­τευό­με­νες πε­ριο­χές (λ.χ. Ζά­κυν­θος, Κυ­πα­ρισ­σια­κός Κόλ­πος, Λίμνη Παμ­βώ­τι­δα κλπ)».

Όπως υπο­στη­ρί­ζουν πηγές του υπουρ­γεί­ου, «οι υπο­στη­ρι­κτές της υφι­στά­με­νης κα­τά­στα­σης λένε ότι η αιτία όλων των δει­νών έχει να κάνει με τη χρη­μα­το­δό­τη­ση των φο­ρέ­ων. Αν αυ­ξη­θεί η χρη­μα­το­δό­τη­ση, θα αντι­με­τω­πι­στούν και τα προ­βλή­μα­τα υπο­στη­ρί­ζουν.

Η αλή­θεια είναι ότι πράγ­μα­τι θα μπο­ρού­σε να υπάρ­χει μια πιο ου­σια­στι­κή χρη­μα­το­δό­τη­ση.

Τόσο για τα λει­τουρ­γι­κά έξοδα των φο­ρέ­ων όσο και για τη δια­χεί­ρι­ση κοι­νο­τι­κών και εθνι­κών προ­γραμ­μά­των. Πα­ρα­γνω­ρί­ζουν όμως, όσοι ισχυ­ρί­ζο­νται ότι το πρό­βλη­μα είναι απλώς η χρη­μα­το­δό­τη­ση, το γε­γο­νός ότι ακόμη και στις πε­ρι­πτώ­σεις όπου υπήρ­χε χρη­μα­το­δό­τη­ση μέσω του ΕΣΠΑ, οι Φο­ρείς Δια­χεί­ρι­σης σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις δεν μπό­ρε­σαν να απορ­ρο­φή­σουν τους σχε­τι­κούς πό­ρους».

Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, συ­νε­χί­ζουν, «το πρό­βλη­μα βρί­σκε­ται στο ορ­γα­νω­τι­κό μο­ντέ­λο των φο­ρέ­ων δια­χεί­ρι­σης. Έχου­με ένα σχήμα που απαρ­τί­ζε­ται από:

α) Δε­κά­δες διοι­κη­τι­κά συμ­βού­λια που διο­ρί­ζει η εκά­στο­τε πο­λι­τι­κή ηγε­σία κε­ντρι­κά για όλη την Ελ­λά­δα. Πολλά από αυτά τα συμ­βού­λια υπο­λει­τουρ­γούν είτε δεν λει­τουρ­γούν κα­θό­λου. Αν και σε αρ­κε­τά υπάρ­χουν επι­στή­μο­νες με κύρος και επάρ­κεια, σε άλλες πε­ρι­πτώ­σεις υπάρ­χουν πρό­σω­πα πα­ντε­λώς ανε­παρ­κή για τον ρόλο τους.

Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό είναι το πα­ρά­δειγ­μα προ­έ­δρου Φορέα Δια­χεί­ρι­σης που είναι Γυ­μνα­στής και σε άλλο συ­ντα­ξιού­χος οδο­ντί­α­τρος 81 ετών.

β) Μι­κρές, ατε­λείς διοι­κη­τι­κές δομές που απα­σχο­λούν με­ρι­κούς υπαλ­λή­λους (συ­νή­θως γραμ­μα­τείς, φύ­λα­κες και κά­ποιους επι­στή­μο­νες), οι οποί­οι σε καμία πε­ρί­πτω­ση δεν μπο­ρούν να αντα­πο­κρι­θούν στο επι­στη­μο­νι­κό και δια­χει­ρι­στι­κό έργο των φο­ρέ­ων (πχ. επι­στη­μο­νι­κή πα­ρα­κο­λού­θη­ση ειδών χλω­ρί­δας και πα­νί­δας, ει­δι­κοί στη δια­χεί­ρι­ση κοι­νο­τι­κών προ­γραμ­μά­των), παρά τις φι­λό­τι­μες προ­σπά­θειες των υπαλ­λή­λων. Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, τα ορ­γα­νο­γράμ­μα­τα των Φο­ρέ­ων αυτών κα­ταρ­τί­στη­καν όχι με βάση τις πραγ­μα­τι­κές επι­χει­ρη­σια­κές ανά­γκες, αλλά με βάση το προ­σω­πι­κό που υπήρ­χε. Για πα­ρά­δειγ­μα, σε Φορέα όπου δεν υπάρ­χει ζή­τη­ση για ξε­να­γή­σεις υπη­ρε­τούν 3 ξε­να­γοί, ενώ άλλοι φο­ρείς με με­γά­λη επι­σκε­ψι­μό­τη­τα δεν έχουν κα­νέ­ναν ή μόνο ένα».

Σύμ­φω­να λοι­πόν με το ΥΠΕΝ, η κα­τά­στα­ση λοι­πόν στην λει­τουρ­γία των Φο­ρέ­ων Δια­χεί­ρι­σης έχει ως εξής:

1. «Οι πε­ρισ­σό­τε­ροι Φο­ρείς πα­ρου­σιά­ζουν διοι­κη­τι­κή και δια­χει­ρι­στι­κή ανε­πάρ­κεια που τους εμπο­δί­ζει να απορ­ρο­φή­σουν πό­ρους ΕΣΠΑ. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό είναι ότι κατά την πε­ρί­ο­δο 2013-2015 ένα με­γά­λο μέρος του έργου «Πα­ρα­κο­λού­θη­ση της κα­τά­στα­σης δια­τή­ρη­σης ειδών και οι­κο­τό­πων κοι­νο­τι­κού εν­δια­φέ­ρο­ντος στην Ελ­λά­δα» ανα­τέ­θη­κε στους Φο­ρείς και δεν μπό­ρε­σαν να το φέ­ρουν εις πέρας!!!. Το απο­τέ­λε­σμα είναι ότι η Ελ­λά­δα έχει έλ­λει­ψη δε­δο­μέ­νων και επι­στη­μο­νι­κής γνώ­σης σε πολ­λές πε­ριο­χές της χώρας, κάτι που οδή­γη­σε, τον πε­ρα­σμέ­νο Ιού­λιο, στην πα­ρα­πο­μπή της χώρας στο Ευ­ρω­παϊ­κό Δι­κα­στή­ριο για ελ­λι­πή προ­στα­σία της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας στις προ­στα­τευό­με­νες πε­ριο­χές.

2. Οι Φο­ρείς, με ελά­χι­στες εξαι­ρέ­σεις, αδυ­να­τούν να προ­σελ­κύ­σουν πρά­σι­νες επεν­δύ­σεις στις προ­στα­τευό­με­νες πε­ριο­χές, με απο­τέ­λε­σμα οι το­πι­κές κοι­νω­νί­ες να μην μπο­ρούν να επω­φε­λη­θούν από δρα­στη­ριό­τη­τες όπως ο οι­κο­του­ρι­σμός και η βιο­λο­γι­κή γε­ωρ­γία.

3. Τα Διοι­κη­τι­κά Συμ­βού­λια των 36 Φο­ρέ­ων σπα­νί­ως έχουν απαρ­τία για να συ­νε­δριά­σουν, με απο­τέ­λε­σμα να μην υπάρ­χει στοι­χειώ­δης συ­ντο­νι­σμός και σχε­δια­σμός στη δράση τους. Σε αρ­κε­τές πε­ρι­πτώ­σεις, μά­λι­στα, οι πρό­ε­δροι των ΔΣ ζουν μό­νι­μα και ερ­γά­ζο­νται σε πε­ριο­χές εκα­το­ντά­δων χι­λιο­μέ­τρων μα­κριά από την έδρα του Φορέα. Απο­τέ­λε­σμα, να μην λαμ­βά­νο­νται έγκαι­ρα πολ­λές ση­μα­ντι­κές απο­φά­σεις για τη Δια­χεί­ρι­ση μιας προ­στα­τευό­με­νης πε­ριο­χής (δρά­σεις, συμ­με­το­χή σε Ευ­ρω­παϊ­κά Προ­γράμ­μα­τα κλπ)

4. Υφί­στα­ται με­γά­λη ανο­μοιο­γέ­νεια με­τα­ξύ των ΦΔΠΠ. Με τον ν. 4519/18 ιδρύ­θη­καν 8 νέοι φο­ρείς, οι οποί­οι, όμως αν και έχουν πρό­ε­δρο και ΔΣ, δεν δια­θέ­τουν κτή­ριο. Οι εν λόγω Φο­ρείς δεν μπο­ρούν να λά­βουν ου­δε­μία χρη­μα­το­δό­τη­ση, καθώς δεν δια­θέ­τουν μό­νι­μο προ­σω­πι­κό. Αυτοί οι 8 νέοι ΦΔΠΠ, ου­σια­στι­κά δεν λει­τούρ­γη­σαν ποτέ.

5. Οι φύ­λα­κες των Φο­ρέ­ων έχουν μεν κα­θή­κο­ντα φύ­λα­ξης, ωστό­σο, δεν δια­θέ­τουν ανα­κρι­τι­κές αρ­μο­διό­τη­τες. Αυτό ση­μαί­νει ότι έχουν λι­γό­τε­ρες αρ­μο­διό­τη­τες ακόμη και από την Ομο­σπον­δια­κή Θη­ρο­φυ­λα­κή των Kυνη­γε­τι­κών Ομο­σπον­διών, οι οποί­οι ση­μειω­τέ­ον είναι ιδιώ­τες. Δη­λα­δή, οι φύ­λα­κες των Φο­ρέ­ων δεν μπο­ρούν να διε­νερ­γή­σουν ελέγ­χους και να επι­βάλ­λουν επι­τό­που πρό­στι­μα, με απο­τέ­λε­σμα να αδυ­να­τούν να προ­σφέ­ρουν ου­σια­στι­κή φύ­λα­ξη και προ­στα­σία.

6. Το “κε­ρα­σά­κι στην τούρ­τα”: Λει­τουρ­γία μόνον …τις κα­θη­με­ρι­νές – Ποτέ τα ΣΚ. Και ενώ οι προ­στα­τευό­με­νες πε­ριο­χές της χώρας απο­τε­λούν ή θα έπρε­πε να απο­τε­λούν πό­λους έλξης ιδίως τα Σαβ­βα­το­κύ­ρια­κα και πα­ρό­λο που οι υφι­στά­με­νοι ΦΔΠΠ, είναι ΝΠΙΔ – άρα νο­μι­κά ευ­έ­λι­κτα σχή­μα­τα – δεν λει­τουρ­γούν τα Σαβ­βα­το­κύ­ρια­κα.

Δη­λα­δή, αν οι επι­σκέ­πτες θέ­λουν να με­τα­βούν στις Πρέ­σπες κατά το Σαβ­βα­το­κύ­ρια­κο, το Κέ­ντρο Ενη­μέ­ρω­σης του αντί­στοι­χου Φορέα είναι κλει­στό».

Ση­μειώ­νε­ται τέλος, ότι το νέο μο­ντέ­λο δια­χεί­ρι­σης που ανα­μέ­νε­ται να πα­ρου­σια­στεί τον Φε­βρουά­ριο, προ­σι­διά­ζει σε πολλά επι­τυ­χη­μέ­να ευ­ρω­παϊ­κά σχή­μα­τα, με­τα­ξύ των οποί­ων, αυτών της Αυ­στρί­ας, της Ιρ­λαν­δί­ας, και της τη Σλο­βα­κί­ας.

^{Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ}