Τα χρόνια δεινά της αεροναυτιλίας-Ταλαιπωρία για δεκάδες χιλιάδες επιβάτες

Μηχανή του χρόνου για ταξίδια στο παρελ­θόν είναι οι πύργοι ελέγχου πολλών ελλη­νι­κών αερο­δρο­μίων, που απο­τε­λούν βεβαίως δημόσια υπη­ρε­σία. Μηχα­νή­ματα προη­γού­με­νων δεκα­ε­τιών και τηλέ­φωνα με περι­στρε­φό­μενα καντράν, άγνωστα στους νεό­τε­ρους εξ ημών, είναι το σκηνικό. Ακόμα και σε εκείνα τα αερο­δρό­μια όπως των Σπάτων που ο εξο­πλι­σμός είναι περισ­σό­τερο σύγ­χρο­νος, η υπο­στε­λέ­χωση του σώματος ελεγ­κτών ενα­έ­ριας κυκλο­φο­ρίας και η κακή κεντρική δια­χεί­ριση του ζητή­μα­τος τα προη­γού­μενα έτη λει­τουρ­γούν πλέον ως τρο­χο­πέδη στην του­ρι­στική ανά­πτυξη.

Ετσι, παρά την ύπαρξη σημα­ντι­κών πόρων, αφού η υπη­ρε­σία είναι πλε­ο­να­σμα­τική, απει­λεί­ται η εξυ­πη­ρέ­τηση των σημα­ντικά αυξη­μέ­νων αριθμών αφίξεων ξένων επι­σκε­πτών. Το πρό­βλημα εκδη­λώ­θηκε τώρα, μεσού­σης της καλο­και­ρι­νής περιό­δου, με τον χει­ρό­τερο τρόπο: από τον Ιούνιο, και έπειτα από ένα ήδη πολύ κακό 2018, οι καθυ­στε­ρή­σεις λόγω της δια­χεί­ρι­σης της ενα­έ­ριας κυκλο­φο­ρίας τόσο στον Διεθνή Αερο­λι­μένα Αθηνών όσο και στα περι­φε­ρειακά αερο­δρό­μια (κυρίως Σαντο­ρίνη, Μύκονο αλλά και αλλού) έχουν πολ­λα­πλα­σια­στεί σε σχέση με πέρυσι, ενώ η κυκλο­φο­ρία εμφα­νί­ζει κάμψη (-5%) στα περι­φε­ρειακά αερο­δρό­μια και αύξηση μόνο στο ΔΑΑ (+7%). Τα κον­δύ­λια, τα οποία κατα­βάλ­λουν οι αερο­με­τα­φο­ρείς και οι επι­βά­τες για την εναέρια κυκλο­φο­ρία, υπε­ρε­παρ­κούν αλλά αξιο­ποιού­νται για την κάλυψη «ευρύ­τε­ρων αναγκών» σημειώ­νουν πηγές της βιο­μη­χα­νίας των μετα­φο­ρών.

Τις τελευ­ταίες δύο εβδο­μά­δες, όμως, η κατά­σταση έχει επι­δει­νω­θεί ακόμη περισ­σό­τερο με τις καθυ­στε­ρή­σεις και τη δυσα­ρέ­σκεια των επι­βα­τών να εντεί­νε­ται και να προ­σλαμ­βά­νει εκρη­κτι­κές δια­στά­σεις. Ποια είναι τα θέματα άμεσης προ­τε­ραιό­τη­τας που θέτει η αγορά των αερο­με­τα­φο­ρών; Πρώτον, απαι­τού­νται έκτακτα μέτρα για την αντι­με­τώ­πιση των καθυ­στε­ρή­σεων λόγω ενα­ε­ρίου κυκλο­φο­ρίας και αυτό σημαί­νει άμεσες προ­σλή­ψεις και προ­κή­ρυξη νέων θέσεων, σημειώ­νουν οι ειδικοί. Δεύ­τε­ρον, απαι­τεί­ται μια ουσια­στική ανα­διάρ­θρωση της αερο­ναυ­τι­λίας στην Ελλάδα με ό,τι αυτό σημαί­νει για τα έσοδα από το Eurocontrol –που απο­δί­δει από τα τέλη διε­ξα­γω­γής των πτήσεων των πολι­τι­κών αερο­σκα­φών τα οποία  εισπράτ­τει– αλλά και των υπο­δο­μών και των συστη­μά­των που είναι απα­ραί­τητα.

Αυτά όμως συνε­πά­γο­νται πολι­τι­κές απο­φά­σεις και νομο­θέ­τηση, που όπως ανα­φέ­ρουν οι σχε­τι­κές πλη­ρο­φο­ρίες δεν έγιναν τα τελευ­ταία χρόνια, του­λά­χι­στον με επι­τυ­χη­μένο τρόπο, όπως προ­κύ­πτει εκ του απο­τε­λέ­σμα­τος. Ετσι, σύμφωνα με τους ειδι­κούς, απαι­τεί­ται, κατ’ αρχάς αλλαγή του νόμου για τον δια­χω­ρι­σμό ΥΠΑ (πάροχος) και ΑΠΑ (ανε­ξάρ­τη­τος ρυθ­μι­στής) και δεύ­τε­ρον ανα­διορ­γά­νωση του προ­σω­πι­κού της ΥΠΑ ώστε να αντα­πο­κρί­νε­ται στις νέες συν­θή­κες της αγοράς σε συνέ­χεια και των ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεων.

«Οποια­δή­ποτε άλλη λύση θα θέτει διαρκώς σε κίνδυνο την αυτο­χρη­μα­το­δό­τηση του συστή­μα­τος της αερο­ναυ­τι­λίας, την ομαλή λει­τουρ­γία ή και την ασφά­λεια των πτήσεων καθώς και τη βιω­σι­μό­τητα του κλάδου των αερο­με­τα­φο­ρών», εξηγούν ειδικοί.

Ο δια­χω­ρι­σμός της Υπη­ρε­σίας Πολι­τι­κής Αερο­πο­ρίας σε ΥΠΑ (πάροχο υπη­ρε­σιών αερο­ναυ­τι­λίας) και ΑΠΑ (ρυθ­μι­στή) απο­τε­λεί από τότε που ψηφί­στηκε ο Ν. 4427/2016 τη μεγα­λύ­τερη εν δυνάμει πηγή δια­τά­ρα­ξης επειδή έγινε με τρόπο άτολμο και ενδε­χο­μέ­νως λαν­θα­σμένο, και σχεδόν απο­κλει­στικά για να εκπλη­ρω­θεί το σχετικό προ­α­παι­τού­μενο και να εισπρα­χθεί κάποια δόση από τους δανει­στές.

Οι παθο­γέ­νειες του νόμου απει­λούν τα έσοδα και την αυτο­χρη­μα­το­δό­τηση του συστή­μα­τος αερο­ναυ­τι­λίας ακόμα και με κίνδυνο να επι­βλη­θούν νέες επι­βα­ρύν­σεις στις αερο­πο­ρι­κές  εται­ρείες και στους επι­βά­τες, σημειώ­νουν όσοι γνω­ρί­ζουν ενδε­λε­χώς το ζήτημα. Ομως επη­ρε­ά­ζουν και την ασφά­λεια των πτήσεων στον ελλη­νικό εναέριο χώρο και τη βιω­σι­μό­τητα του κλάδου, αφού οι οποιεσ­δή­ποτε εσω­τε­ρι­κές ανα­τα­ρά­ξεις κατα­λή­γουν να έχουν άμεσο αντί­κτυπο στους αερο­με­τα­φο­ρείς.

Μέχρι σήμερα οι αερο­με­τα­φο­ρές είναι το μονα­δικό σύστημα υπο­δο­μών και μετα­φο­ρών (μεταξύ δρόμων, τρένων, ακτο­πλο­ΐας) που οι άμεσες χρε­ώ­σεις και τα έσοδα του Δημο­σίου υπερ­κα­λύ­πτουν με σημα­ντικό πλε­ό­να­σμα για το Δημόσιο το κόστος τόσο των υπο­δο­μών όσο και της λει­τουρ­γίας τους. Πώς; Μέχρι τις πρό­σφα­τες παρα­χω­ρή­σεις αερο­δρο­μίων το Δημόσιο υπο­λο­γί­ζε­ται πως εισέ­πραττε ετησίως 250 με 270 εκα­τομ­μύ­ρια από το ΤΕΕΑ (σπα­τό­σημο), συν 170-190 εκατ. ετησίως από τα τέλη αερο­ναυ­τι­λίας (υπερ­πτή­σεις) συν τα κέρδη από την κατά 55% συμ­με­τοχή του Δημο­σίου στον Διεθνή Αερο­λι­μένα Αθηνών.

Συνο­λικά έσοδα δηλαδή περί τα 470-500 εκατ. ετησίως. Τα δε έξοδα για ΥΠΑ, περι­φε­ρειακά αερο­δρό­μια, άγονες γραμμές και αερο­ναυ­τι­λία υπο­λο­γί­ζο­νται σε ποσό όχι μεγα­λύ­τερο των 200 εκατ. ετησίως. Πλε­ό­να­σμα 300 με 330 εκατ. που παρα­μέ­νει εν πολλοίς άγνωστο πώς αξιο­ποι­ή­θηκε. Το Δημόσιο, λοιπόν, συγκέ­ντρωνε αυτό το πλε­ό­να­σμα, μονα­δικό στις υπο­δο­μές μετα­φο­ρών που συνήθως επι­δο­τού­νται. Προς σύγκριση αξίζει να υπεν­θυ­μι­στεί πως το ελλη­νικό Δημόσιο εισέ­πραξε από την παρα­χώ­ρηση της Fraport το 2017 1,4 δισ.+ 28% από τα λει­τουρ­γικά κέρδη της και από την επέ­κταση παρα­χώ­ρη­σης του ΔΑΑ το 2019, 1,25 δισ. Επο­μέ­νως, το σύστημα είναι πλε­ο­να­σμα­τικό και το Δημόσιο κερ­δί­ζει άμεσα όσο με τις κατάλ­λη­λες πολι­τι­κές αυξά­νε­ται η κίνηση και αμβλύ­νε­ται η επο­χι­κό­τητα. Αλλά αυτό προ­α­παι­τεί επίπεδο υπη­ρε­σιών υψηλό. «Το κράτος πρέπει επι­τέ­λους να κάνει τη δουλειά του με τον τρόπο που ενδεί­κνυ­ται», υπο­γραμ­μί­ζουν οι επα­ΐ­ο­ντες.

Ταλαι­πω­ρία για δεκάδες χιλιά­δες του­ρί­στες

Οι μεγάλες καθυ­στε­ρή­σεις που παρα­τη­ρού­νται φέτος στα αερο­δρό­μια, κατά εκτι­μή­σεις σημα­ντικά συχνό­τε­ρες από ό,τι πέρυσι, έρχο­νται παρά το γεγονός πως ο αριθμός των πτήσεων δεν έχει αυξηθεί σημα­ντικά. Ειδι­κό­τερα είναι μειω­μέ­νος στα 14 περι­φε­ρειακά αερο­δρό­μια και αυξη­μέ­νος κατά 6% περίπου στο αερο­δρό­μιο «Ελευ­θέ­ριος Βενι­ζέ­λος».

Το γεγονός αυτό σύμφωνα με ορι­σμέ­νες εκτι­μή­σεις απο­κα­λύ­πτει, όχι μόνον τη στα­θε­ρο­ποί­ηση της εισερ­χό­με­νης ταξι­διω­τι­κής κίνησης μετά αλλε­πάλ­λη­λες χρονιές ρεκόρ και την υπο­στε­λέ­χωση του σώματος ελεγ­κτών ενα­έ­ριας κυκλο­φο­ρίας, αλλά και το πώς πολλές εκ των υπο­δο­μών είναι ξεπε­ρα­σμέ­νες. Ειδικά στα περι­φε­ρειακά αερο­δρό­μια όπου δεν έχουν ακόμα ολο­κλη­ρω­θεί οι απα­ραί­τη­τες ανα­βαθ­μί­σεις για επαύ­ξηση της δυνα­μι­κό­τη­τάς τους, αφού η παρα­χώ­ρησή τους βρί­σκε­ται στον δεύτερο μόλις χρόνο και τα σχετικά έργα –η αδειο­δό­τηση των οποίων καθυ­στέ­ρησε από πλευράς του Δημο­σίου– απαι­τούν χρόνο.

Η Airhelp, οργα­νι­σμός για τα δικαιώ­ματα των επι­βα­τών παγκο­σμίως, απο­κά­λυψε στις αρχές Ιουλίου φέτος πως περισ­σό­τε­ροι από 87.300 επι­βά­τες που ταξί­δε­ψαν πέρυσι στην Ελλάδα μεταξύ 15 Ιουνίου και 15 Σεπτεμ­βρίου 2018, μπο­ρού­σαν να διεκ­δι­κή­σουν απο­ζη­μί­ωση σύμφωνα με τον Ευρω­παϊκό Κανο­νι­σμό (Ε.Κ.) 261 για τα δικαιώ­ματα των επι­βα­τών αερο­πο­ρι­κών μετα­φο­ρών. Ομως, οι απο­ζη­μιώ­σεις αυτές δεν οφεί­λο­νται από τις αερο­πο­ρι­κές εται­ρείες όταν συμ­βαί­νουν εξαι­τίας εξαι­ρε­τι­κών περι­πτώ­σεων όπως άσχημες και­ρι­κές συν­θή­κες, τρο­μο­κρα­τία ή δολιο­φθορά ή εξαι­τίας κιν­δύ­νων για την ασφά­λεια των επι­βα­τών όπως θέματα ελέγχου της ενα­έ­ριας κυκλο­φο­ρίας. Αυτά τα θέματα της ενα­έ­ριας κυκλο­φο­ρίας είναι που γεννούν το κυρίως πρό­βλημα στην Ελλάδα σύμφωνα με τους ειδι­κούς.

Ο αριθμός των πτήσεων στον Διεθνή Αερο­λι­μένα Αθηνών κατά τους πρώτους επτά μήνες του 2019 (1/1/2019-31/7/2019) ανήλθε σε 127.668, κατα­γρά­φο­ντας άνοδο της τάξεως του 5,9%. Οι πτήσεις εσω­τε­ρι­κού σημεί­ω­σαν σημα­ντική άνοδο σε σχέση με το 2018 (+8,9%), ενώ και οι διε­θνείς πτήσεις παρου­σί­α­σαν αύξηση, στο επίπεδο του 3,8%. Συνο­λικά, κατά την περίοδο Ιανουαρίου-Ιουλίου 2019 η κίνηση του αερο­δρο­μίου της Αθήνας έφθασε τα 14,24 εκατ. επι­βά­τες, σημειώ­νο­ντας άνοδο της τάξεως του 7%. Η επι­βα­τική κίνηση τόσο του εσω­τε­ρι­κού όσο και του εξω­τε­ρι­κού παρου­σί­ασε άνοδο της τάξεως του 3% και 9% αντι­στοί­χως.

Ο αριθμός των πτήσεων στα 14 περι­φε­ρειακά αερο­δρό­μια κατά τους πρώτους επτά μήνες του 2019 ανήλθε σε 134.644, κατα­γρά­φο­ντας αύξηση της τάξεως του 2,3%. Ομως, οι ρυθμοί αυτοί είναι αφενός κατά πολύ βρα­δύ­τε­ροι των αντί­στοι­χων περυ­σι­νών –αντι­κα­το­πτρί­ζο­ντας τόσο τη στα­θε­ρο­ποί­ηση της ζήτησης όσο και τον περιο­ρι­σμό των αερο­πο­ρι­κών θέσεων προς Ελλάδα που κάνουν οι αερο­πο­ρι­κές– και αφε­τέ­ρου όταν απο­μο­νω­θούν οι πτήσεις από το εξω­τε­ρικό αυτές εμφα­νί­ζο­νται μειω­μέ­νες σε σχέση με πέρυσι.

Ειδι­κό­τερα, κατά το επτά­μηνο οι διε­θνείς αφι­ξο­α­να­χω­ρή­σεις αερο­σκα­φών μειώ­θη­καν κατά 0,1% για πρώτη φορά από τότε που η Fraport ανέλαβε τη δια­χεί­ριση των περι­φε­ρεια­κών αερο­δρο­μίων. Ο αριθμός των διεθνών πτήσεων δια­μορ­φώ­θηκε στο επτά­μηνο στις 86.711 από 86.768 το αντί­στοιχο περυ­σινό διά­στημα. Συνο­λικά, κατά την περίοδο Ιανουαρίου-Ιουλίου 2019 η κίνηση στα 14 περι­φε­ρειακά αερο­δρό­μια που δια­χει­ρί­ζε­ται η Fraport Greece έφθασε τα 16,244 εκατ. επι­βά­τες, σημειώ­νο­ντας οριακή μόλις άνοδο της τάξεως του 1,6%. Η επι­βα­τική κίνηση τόσο του εσω­τε­ρι­κού όσο και του εξω­τε­ρι­κού παρου­σί­ασε άνοδο της τάξεως του 1,4% και 1,6% αντι­στοί­χως. Ομως τον Ιούλιο μόνον, μήνας που είναι μαζί με τον Αύγου­στο οι ισχυ­ρό­τε­ροι σε επι­δό­σεις λόγω της κορύ­φω­σης της του­ρι­στι­κής περιό­δου, τόσο οι πτήσεις όσο και οι επι­βά­τες στα 14 περι­φε­ρειακά αερο­δρό­μια μειώ­θη­καν κατά 0,9% και κατά 0,8% αντι­στοί­χως. Αντι­θέ­τως τον ίδιο μήνα, τον Ιούλιο, η επι­βα­τική κίνηση του αερο­δρο­μίου της Αθήνας κατέ­γραψε θετική πορεία το 2019, φθά­νο­ντας τα 2,98 εκατ. επι­βά­τες και σημειώ­νο­ντας άνοδο της τάξεως του 4,5%. Οι διε­θνείς επι­βά­τες της Αθήνας τον Ιούλιο σημεί­ω­σαν άνοδο κατά 6,9%, ενώ οι επι­βά­τες εσω­τε­ρι­κού μειώ­θη­καν κατά 0,7%.

Η διαφορά Αθήνας-Περιφέρειας, με την άνοδο στην πρώτη και την κάμψη στη δεύτερη, απο­δί­δε­ται κυρίως στην άνοδο της ζήτησης από το εξω­τε­ρικό για city breaks στην πρω­τεύ­ουσα. Πρό­κει­ται για επι­σκέ­πτες που μένουν στην Αθήνα και σε μεγάλο βαθμό κατα­λύ­ουν σε βρα­χυ­χρό­νιες μισθώ­σεις και όχι ξενο­δο­χεία.

Μειού­μενο προ­σω­πικό, απαρ­χαιω­μέ­νος εξο­πλι­σμός

Για διαρκώς μειού­μενο προ­σω­πικό και απαρ­χαιω­μένο εξο­πλι­σμό κάνει λόγο σε ανα­κοί­νωσή της, με την οποία παίρνει θέση για όσα ακού­γο­νται για τις μεγάλες καθυ­στε­ρή­σεις στις πτήσεις, η Ενωση Ελεγ­κτών Ενα­έ­ριας Κυκλο­φο­ρίας Ελλάδας (ΕΕΕΚΕ). Παράλ­ληλα, «καλεί τους άμεσα εμπλε­κό­με­νους φορείς στον τομέα των αερο­με­τα­φο­ρών σε ένα γνήσιο και ειλι­κρινή διάλογο σχετικά με τα αίτια των καθυ­στε­ρή­σεων και τις απαι­τού­με­νες δράσεις για τον περιο­ρι­σμό του προ­βλή­μα­τος και τονίζει ότι η ενορ­χη­στρω­μένη επίθεση κατά του κλάδου δεν εξυ­πη­ρε­τεί τον κοινό στόχο όλων, που δεν είναι άλλος από την ορι­στική εξο­μά­λυνση της κατά­στα­σης». Οπως ανα­φέ­ρε­ται, παρά το ότι οι αερο­πο­ρι­κές συν­δέ­σεις της Ελλάδας με τον υπό­λοιπο πλανήτη υπερ­δι­πλα­σιά­στη­καν τα τελευ­ταία χρόνια, «οι ελεγ­κτές ενα­έ­ριας κυκλο­φο­ρίας επι­τέ­λε­σαν το έργο τους, επι­δει­κνύ­ο­ντας υπερ­βάλ­λο­ντα ζήλο και υψηλό επαγ­γελ­μα­τι­σμό υπό εξαι­ρε­τικά αντί­ξοες συν­θή­κες, σε ένα ολοένα και πιο σύνθετο περι­βάλ­λον, με διαρκώς μειού­μενο προ­σω­πικό και κάνο­ντας χρήση απαρ­χαιω­μέ­νου εξο­πλι­σμού». Η ΕΕΕΚΕ υπο­γραμ­μί­ζει επίσης ότι «τα προ­βλή­ματα στε­λέ­χω­σης με επαρκές προ­σω­πικό και η ανάγκη για άμεση ανα­νέ­ωση του υλι­κο­τε­χνι­κού εξο­πλι­σμού παρα­μέ­νουν, επι­ση­μαί­νο­νται δε και από κορυ­φαί­ους φορείς των αερο­με­τα­φο­ρών όπως η ΙΑΤΑ». Κορυ­φαίο αίτημα επίσης σύμφωνα με την Ενωση απο­τε­λεί «η ριζική τρο­πο­ποί­ηση ή η ολο­κλη­ρω­τική κατάρ­γηση του επαί­σχυ­ντου Ν.4427/2016 για την ανα­διορ­γά­νωση της ΥΠΑ, ο οποίος δημιούρ­γησε νέα προ­βλή­ματα και στρε­βλώ­σεις σε ένα ήδη θολό τοπίο». Θυμίζει δε πως «πρώ­τι­στο καθήκον του ελεγκτή ενα­έ­ριας κυκλο­φο­ρίας είναι η ασφαλής δια­χεί­ριση της κυκλο­φο­ρίας» και δηλώνει  περή­φανη για τα κορυ­φαία επίπεδα που δια­τη­ρού­νται όλα αυτά τα χρόνια παρά τις δια­χρο­νι­κές ελλεί­ψεις. Η ΕΕΕΚΕ δηλώνει, επίσης, «ότι οποια­δή­ποτε προ­σπά­θεια ανα­θε­ώ­ρη­σης των θεσμο­θε­τη­μέ­νων χωρη­τι­κο­τή­των θα πρέπει να συνο­δεύ­ε­ται από εις βάθος μελέτες και σοβαρές επεν­δύ­σεις που εν δυνάμει θα επι­τρέ­ψουν κάτι τέτοιο. Ταυ­τό­χρονα έχει έρθει η ώρα ώστε το θεσμικό πλαίσιο λει­τουρ­γίας του ελέγχου ενα­έ­ριας κυκλο­φο­ρίας στη χώρα μας να αλλάξει ριζικά ώστε να προ­σαρ­μο­στεί στα ευρω­παϊκά πρότυπα και στις αυξη­μέ­νες απαι­τή­σεις του μέλ­λο­ντος.