Θεοδώρα Χατζηιωάννου: Μια Ροδίτισσα ερευνήτρια στη μάχη κατά του κορωνοϊού με όπλο το πλάσμα από ιαθέντες

Η κ. Χατζη­ιω­άν­νου μίλησε στη HuffPost Greece για το πρό­γραμμα πάνω στο οποίο δου­λεύει, ανα­φέρ­θηκε στις εκτι­μή­σεις περί εμβο­λίου, ενώ σχο­λί­ασε και την πορεία της Ελλάδας όσον αφορά στην αντι­με­τώ­πιση του ιού – καθώς και αυτήν στις ΗΠΑ.

Μπο­ρείτε να περι­γρά­ψετε το αντι­κεί­μενο του ερευ­νη­τι­κού προ­γράμ­μα­τος του Πανε­πι­στη­μίου Ροκ­φέ­λερ στο οποίο δου­λεύ­ετε;

Πρώτα από όλα, θα ήθελα να ξεκα­θα­ρίσω πως η ομάδα μου είναι ενσω­μα­τω­μένη με αυτήν του Dr. Πολ Μπιε­νιάζ, που είναι επίσης σύζυγός μου, και ότι συνερ­γα­ζό­μα­στε για 20 χρόνια. Κανο­νικά δου­λεύ­ουμε πάνω στη μοριακή βιο­λο­γία του HIV-2 και ξέρουμε πώς να «πει­ρά­ξουμε» ιούς στο εργα­στή­ριο. Οπότε αυτό που ανα­πτύ­ξαμε είναι αυτό που χαρα­κτη­ρί­ζε­ται «ψευ­δο­ϊός», όπου ο πυρήνας του ιού είναι HIV-1, αλλά η πρω­τε­ΐνη στο εξω­τε­ρικό είναι από τον SARS-CoV-2, τον ιό που προ­κα­λεί την Covid-19. Η πρω­τε­ΐνη αυτή είναι γνωστή ως «Spike (ακίδα)» (στην περί­πτωση των κορο­νοϊών). Αυτά τα σωμα­τί­δια ψευ­δοϊού μολύ­νουν κύτταρα με τον ίδιο τρόπο που ο SARS-CoV-2 μολύνει κύτταρα και μπορεί να χρη­σι­μο­ποι­η­θεί για την αξιο­λό­γηση στρα­τη­γι­κών που στο­χεύ­ουν την είσοδο του ιού. Ο ιός μας επίσης φέρει ένα γονίδιο που κάνει τα κύτταρα τα οποία προ­σβάλ­λο­νται να φωσφο­ρί­ζουν. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί πολύ εύκολα να μετρη­θεί πόσα κύτταρα έχουν μολυν­θεί και εάν παρεμ­βά­σεις, όπως φάρμακα ή αντι­σώ­ματα, παρε­μπο­δί­ζουν τη μόλυνση. Κάνει τα τεστ πολύ γρη­γο­ρό­τερα και εύκολα από ό,τι η χρήση του ίδιου του ιού SARS-CoV-2. Χρη­σι­μο­ποιώ­ντας αυτή τη στρα­τη­γική, κάνουμε μια σειρά από πράγ­ματα:

1) Αξιο­λο­γούμε εάν πλάσμα ιαθέ­ντων, από ασθε­νείς που έχουν αναρ­ρώ­σει από την Covid-19, μπορεί να παρε­μπο­δί­σει τη μόλυνση.

2) Εξε­τά­ζουμε εάν αντι­σώ­ματα που έχουν απο­μο­νω­θεί από αυτούς τους ασθε­νείς μπορούν να παρε­μπο­δί­σουν την είσοδο του ιού.

3) Εξε­τά­ζουμε εάν γενικά αντιικά φάρμακα που στο­χεύ­ουν την είσοδο ιών μπορούν να παρε­μπο­δί­σουν τη μόλυνση.

4) Εξε­τά­ζουμε εάν συγκε­κρι­μένα φάρμακα (κάποια από τα οποία ανα­πτύσ­σο­νται στο εργα­στή­ριό μας) παρε­μπο­δί­ζουν τη μόλυνση.

5) Ελέγ­χουμε τεστ που είναι δια­θέ­σιμα στο εμπόριο τα οποία μετρούν αντι­σώ­ματα για ακρί­βεια.

Αξίζει να σημειω­θεί πως αυτά είναι απλά τα αρχικά projects που εστιά­ζουν την είσοδο του ιού στα κύτταρα και στα οποία δου­λεύ­ουμε σε συνερ­γα­σία με άλλα εργα­στή­ρια στο Πανε­πι­στή­μιο Ροκ­φέ­λερ και άλλα ιδρύ­ματα. Έχουμε επι­πλέον projects που στο­χεύ­ουν δια­φο­ρε­τι­κές πρω­τε­ΐ­νες του SARS-CoV-2 αλλά βρί­σκο­νται σε πρώιμα στάδια ανά­πτυ­ξης.

Ποια είναι η δική σας αρμο­διό­τητα/ ρόλος στο πλαίσιο του προ­γράμ­μα­τος;

Μαζί με τον Πολ επι­βλέ­πουμε κάθε πτυχή όλων των προ­γραμ­μά­των που είναι σε εξέλιξη στο εργα­στή­ριο, ανα­λύ­ουμε δεδο­μένα, επι­κοι­νω­νούμε με συνερ­γά­τες. Είναι πραγ­μα­τικά δύσκολο να δια­χω­ρίσω τον ρόλο μου από αυτόν του Πολ, επειδή στα αλήθεια συνερ­γα­ζό­μα­στε στενά. Αυτή τη στιγμή το πανε­πι­στή­μιο επι­τρέ­πει τη λει­τουρ­γία εργα­στη­ρίων μόνο για προ­γράμ­ματα που σχε­τί­ζο­νται με την Covid-19, και ακόμα και έτσι με περιο­ρι­σμένο προ­σω­πικό. Όλα μας τα μέλη που δου­λεύ­ουν αυτή τη στιγμή στο εργα­στή­ριο έχουν προ­σφερ­θεί ως εθε­λο­ντές και μπορούν να έρχο­νται στο εργα­στή­ριο περ­πα­τώ­ντας ή με ποδήλατο- οπότε δεν χρη­σι­μο­ποιού­νται μέσα μαζικής μετα­φο­ράς. Είμαι μία εξ αυτών που μπορούν να έρχο­νται περ­πα­τώ­ντας στο εργα­στή­ριο, οπότε άρχισα πρό­σφατα να κάνω πει­ρά­ματα και η ίδια- οπότε πηγαίνω στο εργα­στή­ριο μέρα παρά μέρα για να εργαστώ. Όλοι όσοι δου­λεύ­ουν στο εργα­στή­ριο μας αυτή τη στιγμή δου­λεύ­ουν παρά πολύ σκληρά.

Οι θερα­πείες με πλάσμα θεω­ρού­νται «παλαιάς κοπής» μέθοδος, η οποία είναι μάλλον «αμβλύ όργανο», ωστόσο στην ανα­κοί­νωση του πανε­πι­στη­μίου το συγκε­κρι­μένο πρό­γραμμα χαρα­κτη­ρί­ζε­ται ως εν δυνάμει «πύραυ­λοι ακρι­βείας με πυρη­νι­κές κεφαλές» κατά των ασθε­νειών που στο­χεύ­ο­νται. Μπο­ρείτε να εξη­γή­σετε πού έγκει­ται η συγκε­κρι­μένη βελ­τί­ωση που επι­διώ­κε­ται;

Το σχόλιο αυτό είναι του Μισέλ Νού­σεν­τσβαϊχ, που είναι ένας από τους βασι­κούς μας συνερ­γά­τες στο πανε­πι­στή­μιο. Η θερα­πεία με πλάσμα ανά­γε­ται σε μια παλιά, μα συχνά απο­τε­λε­σμα­τική, πρα­κτική χρήσης πλά­σμα­τος από ασθε­νείς που έχουν αναρ­ρώ­σει από την ασθέ­νεια, για τη θερα­πεία αρρώ­στων. Η ιδέα πίσω από αυτό είναι πως αυτοί που έχουν αναρ­ρώ­σει παρά­γουν αντι­σώ­ματα που μπορούν να εμπο­δί­σουν τον ιό, και ως εκ τούτου το πλάσμα θα είναι σε θέση να παρε­μπο­δί­σει τον ιό στους ασθε­νείς που το λαμ­βά­νουν. Ωστόσο πρέπει να δια­σφα­λί­ζε­ται πως το πλάσμα που χρη­σι­μο­ποιεί­ται μπορεί όντως να παρε­μπο­δί­ζει τον ιό. Αυτό που δεί­χνουν οι έρευνές μας είναι πως ένας σημα­ντι­κός αριθμός δειγ­μά­των πλά­σμα­τος από ιαθέ­ντες δεν περιέ­χουν αντι­σώ­ματα που μπορούν να παρε­μπο­δί­σουν απο­τε­λε­σμα­τικά τον ιό. Αυτό φαί­νε­ται να συσχε­τί­ζε­ται με τους ασθε­νείς που έχουν ήπια ή και καθόλου συμ­πτώ­ματα. Ακόμα και για δωρητές που έχουν καλή ανα­σχε­τική δρα­στη­ριό­τητα, πρό­κει­ται για ένα «αμβλύ» όργανο που δεν είναι κλι­μα­κωτό. Αντί­θετα, αυτά στα οποία ο Μισέλ ανα­φέ­ρε­ται ως «πυρη­νι­κές κεφαλές» είναι τα μονο­κλω­νικά αντι­σώ­ματα. Αυτά μπορούν να ταυ­το­ποι­η­θούν και να κλω­νο­ποι­η­θούν από ασθε­νείς που έχουν αναρ­ρώ­σει και μπορούν να είναι απί­στευτα ισχυρά στην ανά­σχεση του ιού. Επι­πλέον, μπορούν να παρα­χθούν μαζικά για τη θερα­πεία πολλών ανθρώ­πων.

Εάν απο­δώ­σει καρπούς το πρό­γραμμα, για τι χρονικό πλαίσιο μιλάμε ώστε να κατα­στεί αυτή η θερα­πεία ευρέως δια­θέ­σιμη;

Ο εντο­πι­σμός αυτών των αντι­σω­μά­των είναι το πρώτο βήμα. Μετά θα πρέπει να δοκι­μα­στούν σε ανθρώ­πους, σε κλι­νι­κές δοκιμές πολ­λα­πλών σταδίων, αντί­στοι­χες αυτών που απαι­τού­νται για εμβόλια. Σε πρώτη φάση θα πρέπει να παρα­χθούν σε επαρκή κλίμακα και αυτό από μόνο του θα απαι­τή­σει 5-6 μήνες. Οπότε συνο­λικά μιλάμε για ένα- ενάμιση χρόνο.

Για τι (πιθανά) επίπεδα απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας μιλάμε; 

Ο ασθενής θα λαμ­βά­νει ένα ή δύο αντι­σώ­ματα που στο­χεύ­ουν τον ιό συγκε­κρι­μένα, οπότε θα πρέπει να είναι μια πολύ απο­τε­λε­σμα­τική θερα­πεία. Θα μπο­ρού­σαν επίσης εν δυνάμει να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν για σκοπούς προ­φύ­λα­ξης, για παρά­δειγμα σε εργα­ζο­μέ­νους στην Υγεία.

Μπορεί η συγκε­κρι­μένη μέθοδος να αξιο­ποι­η­θεί και ενα­ντίον άλλων ιών; Εάν ναι, ποιοι θα ήταν οι επό­με­νοι στόχοι μετά τον κορο­νοιό;

Ναι, η μέθοδος αυτή δοκι­μά­ζε­ται ήδη ενάντια σε άλλους ιούς, ειδικά τον HIV-1. Συγκε­κρι­μένα για τον κορο­νοϊό το επόμενο βήμα θα είναι να βρεθούν αντι­σώ­ματα που μπορούν να στο­χεύ­ουν πολ­λα­πλούς κορο­νοϊ­ούς. Με αυτόν τον τρόπο θα μπο­ρού­σαμε να στο­χεύ­σουμε πιθανά μελ­λο­ντικά ξεσπά­σματα κορο­νοϊών. Είναι εντελώς ασαφές κατά πόσον θα μπο­ρέ­σουμε να βρούμε τέτοια αντι­σώ­ματα αυτή τη στιγμή. Αλλά διε­ρευ­νούμε επι­πλέον «δρόμους», με τεχνητά αντι­σώ­ματα που θα μπο­ρού­σαν να στο­χεύ­ουν ένα μεγα­λύ­τερο εύρος πρω­τεϊ­νών «Spike» από κορο­νοϊ­ούς.

Γενι­κό­τερα μιλώ­ντας, πώς αξιο­λο­γείτε την πορεία της παν­δη­μίας στην Ελλάδα, στις ΗΠΑ και στον υπό­λοιπο κόσμο; Τι θα πρέπει να περι­μέ­νουμε γενι­κό­τερα από πλευράς εμβο­λίου, «ανα­ζω­πύ­ρω­σης» του ιού κλπ;

Η Ελλάδα τα πήγε εκπλη­κτικά καλά. Πραγ­μα­τικά εντυ­πω­σιά­ζο­μαι από την αντί­δραση της κυβέρ­νη­σης. Συνει­δη­το­ποί­η­σαν τις δυνα­τό­τη­τες της χώρας και έλαβαν αυστηρά μέτρα για να περιο­ρί­σουν την εξά­πλωση του ιού. Ήταν δύσκολο, μα η κυβέρ­νηση έκανε εκπλη­κτική δουλειά και άκουσε τους επι­στή­μο­νες.

Μπορώ να πω ακριβώς το αντί­θετο για την αντί­δραση των ΗΠΑ. Είναι αδια­νό­ητο για μένα πώς μια χώρα με τους πόρους των ΗΠΑ ήταν τόσο ελλιπώς προ­ε­τοι­μα­σμένη. Τα έκαναν όλα λάθος- χωρίς τεστ, χωρίς προ­στα­τευ­τικό εξο­πλι­σμό για τα νοσο­κο­μεία, αγνο­ώ­ντας όλα τα σημάδια μέχρι που ήταν πολύ αργά, λαμ­βά­νο­ντας μέτρα πολύ αργά. Θα μπο­ρούσα να συνε­χίσω για πολύ. Παρα­κο­λου­θή­σαμε έντρο­μοι τη Νέα Υόρκη να μην κάνει τίποτα απο­λύ­τως, ενώ ο ιός ήταν ήδη εδώ. Ανη­συ­χού­σαμε τόσο πολύ που οργα­νώ­σαμε μια ομάδα επι­στη­μό­νων και γράψαμε στον δήμαρχο, ζητώ­ντας του να κλείσει τα σχολεία.

Τι θα ακο­λου­θή­σει; Δύσκολη ερώτηση. Όλα τα απο­τε­λε­σμα­τικά μέτρα που έχει λάβει μια χώρα θα μπο­ρού­σαν να πάνε χαμένα μόλις επι­τρα­πούν τα ταξίδια από άλλες χώρες, οι οποίες ίσως να μην έλεγξαν αυτήν την παν­δη­μία το ίδιο καλά. Νομίζω πως είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα υπάρξει δεύτερο κύμα. Ελπίζω οι χώρες να είναι καλύ­τερα προ­ε­τοι­μα­σμέ­νες να το αντι­με­τω­πί­σουν.

Πότε εκτι­μάτε πως μπο­ρούμε να περι­μέ­νουμε αξιό­πι­στα τεστ και εμβόλιο, σε γενικές γραμμές;

Τεστ υπάρ­χουν ήδη δια­θέ­σιμα. Το τεστ PCR είναι αξιό­πι­στο και μπορεί να εντο­πί­ζει ασυμ­πτω­μα­τικά κρού­σματα. Το τεστ αυτό πρέπει να αρχίσει να χρη­σι­μο­ποιεί­ται σε μεγάλη κλίμακα έτσι ώστε πόλεις και χώρες να γνω­ρί­ζουν τι ποσοστό του πλη­θυ­σμού έχει μολυν­θεί και να το απο­μο­νώ­νουν από το υπό­λοιπο. Αλλά πρέπει να γίνεται σε εργα­στή­ριο, με σωστές δια­δι­κα­σίες, επειδή αλλιώς μπορεί να έχεις λαν­θα­σμένα θετικά απο­τε­λέ­σματα.

Τα τεστ αντι­σω­μά­των ανι­χνεύ­ουν εάν κάποιος είχε ήδη τη μόλυνση. Θα μπο­ρού­σαν να γίνο­νται γρη­γο­ρό­τερα από το PCR με δείγ­ματα αίματος. Σκοπός μιας εκ των συνερ­γα­σιών μας είναι να επι­βε­βαιώ­νουμε τα γρήγορα και και στάνταρ τεστ αντι­σω­μά­των για την ακρί­βειά τους.

Όσον αφορά στα εμβόλια, δεν υπάρ­χουν αυτή τη στιγμή. Υπάρ­χουν υπο­ψή­φια εμβόλια. Κανείς δεν μπορεί να προ­βλέ­ψει εάν κάποιο από αυτά θα είναι απο­τε­λε­σμα­τικό ή να εγγυ­η­θεί κάποια χρονική στιγμή που θα είναι δια­θέ­σιμο. Η πιο αισιό­δοξη πρό­βλεψη είναι ένα έτος.

Πηγή huffingtonpost.gr

Κώστας Μαυ­ρα­γά­νης

Η Θεοδώρα Χατζη­ιω­άν­νου είναι ανα­πλη­ρώ­τρια καθη­γή­τρια στο Ερευ­νη­τικό Κέντρο για το ΑΙDS Άαρον Ντάϊ­α­μοντ (ΑDΑRC) του Πανε­πι­στη­μίου Ροκ­φέ­λερ της Νέας Υόρκης.

Γεν­νή­θηκε στη Ρόδο, ενώ σπού­δασε στο Πανε­πι­στή­μιο του Μπρί­στολ στη Βρε­τα­νία και έκανε μετα­πτυ­χιακά στο Imperial College του Λον­δί­νου. Πήρε το διδα­κτο­ρικό της το 1999 από το Πανε­πι­στή­μιο Κλοντ-Μπερνάρ στη Λυόν της Γαλλίας και έκανε μετα­δι­δα­κτο­ρική έρευνα στα αμε­ρι­κα­νικά Πανε­πι­στή­μια Colymbia και Rockefeller. Μετά την ολο­κλή­ρωση των σπουδών της, εργά­ζε­ται Ερευ­νη­τικό Κέντρο για το ΑΙDS Άαρον Ντάϊ­α­μοντ.