Μέγα πρότζεκτ 2.000 στρεμμάτων στην Αστυπάλαια

Στα σκαριά μια επέν­δυση για τη δημιουρ­γία ενός νέου του­ρι­στι­κού οικι­σμού ίσου σε έκταση με τη Χώρα του νησιού. Φορείς και κάτοι­κοι μιλούν στην «Κ»

Το ένα μετά το άλλο νησιά που μέχρι σήμερα θεω­ρού­νταν «εναλ­λα­κτικά» ή εν γένει μακριά από το πρότυπο της μονο­καλ­λιέρ­γειας του του­ρι­σμού, αλλά­ζουν φυσιο­γνω­μία. Σε αυτή την κατεύ­θυνση οδεύει πλέον και η Αστυ­πά­λαια, στην οποία προ­τεί­νε­ται να δημιουρ­γη­θεί ουσια­στικά ένας νέος οικι­σμός με του­ρι­στι­κές κατοι­κίες στο μέγεθος της Χώρας του νησιού. Παράλ­ληλα, εδώ και ενάμισι έτος έχουν διπλα­σια­στεί τα αιτή­ματα για οικο­δο­μι­κές άδειες, σχεδόν στο σύνολό τους για του­ρι­στι­κές κατοι­κίες και δια­με­ρί­σματα, με τον περι­φε­ρειακό δρόμο του νησιού να έχει ήδη γεμίσει οικο­δο­μές.

Σύμφωνα με τον δήμαρχο Αστυ­πά­λαιας Νίκο Κομηνέα, πριν από περίπου ένα έτος σημα­ντι­κός ξενο­δο­χεια­κός όμιλος ξεκί­νησε διε­ρευ­νη­τι­κές επαφές στο νησί με στόχο να υλο­ποι­ή­σει μεγάλη του­ρι­στική επέν­δυση. Σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες της «Κ», η πρόταση αυτή πλέον έχει κατα­τε­θεί σε κρα­τι­κές υπη­ρε­σίες προς έγκριση. Την κατέ­θεσε εται­ρεία ανά­πτυ­ξης ακι­νή­των με έδρα την Αθήνα και αφορά έκταση περίπου 2.000 στρεμ­μά­των στο Αγρι­λίδι, έκταση ανάλογη με αυτήν που κατα­λαμ­βά­νει η πρω­τεύ­ουσα του νησιού. Η πρόταση προ­βλέ­πει την ανά­πτυξη του­ρι­στι­κής εγκα­τά­στα­σης με βίλες προς πώληση ή ενοι­κί­αση και αντι­στοι­χεί σε 25.000-30.000 τετρα­γω­νικά δόμησης. Μέσο για τη χωρο­θέ­τηση και την πολε­ο­δο­μική οργά­νωση θα είναι ένα (ακόμη) ειδικό πολε­ο­δο­μικό σχέδιο (δηλαδή ένα πολε­ο­δο­μικό σχέδιο ειδικά για την έκταση της επέν­δυ­σης), με το οποίο θα τρο­πο­ποι­η­θούν οι χρήσεις γης και θα επι­τρα­πεί η ανέ­γερση ενός οικι­σμού στην εκτός σχεδίου περιοχή.

«Νομίζω ότι υπάρχει σημα­ντικό ενδια­φέ­ρον για επεν­δύ­σεις στο νησί», εκτιμά ο κ. Κομη­νέας. «Είναι βέβαια κάτι που θα πρέπει να προ­σέ­ξουμε λόγω της πίεσης που φαί­νε­ται ότι θα αρχίσει να ασκεί­ται. Οταν με προ­σέγ­γι­σαν από τον ξενο­δο­χειακό όμιλο, τους είπα ότι δεν επι­θυ­μούμε τη δημιουρ­γία μονάδων αδιά­κριτα σε εκτός σχεδίου περιο­χές, υπο­δει­κνύ­ο­ντάς τους οικι­σμούς που έχουν ακόμη μεγάλο περι­θώ­ριο ανά­πτυ­ξης, όπως η Χώρα, το Λιβάδι, η Ανάληψη (Μαλ­τε­ζάνα), το Εξω και το Μέσα Βαθύ. Επι­πλέον να υπάρχει δια­σπορά των κτιρίων και να ακο­λου­θη­θεί η τοπική αρχι­τε­κτο­νική, ώστε να ται­ριά­ζει με τη φυσιο­γνω­μία του νησιού. Αν κάποια στιγμή κορε­στούν οι οικι­σμοί, προ­τι­μό­τερο είναι να δημιουρ­γη­θεί ένας νέος οικι­σμός παρά να δια­σπα­ρεί η δόμηση στην ύπαιθρο».

Παράλ­ληλα, την τελευ­ταία διετία η δόμηση στο νησί έχει αυξηθεί κατα­κό­ρυφα. Εκεί που οι οικο­δο­μι­κές άδειες δεν ξεπερ­νού­σαν ετησίως τις 15 (λ.χ. 2020 13 άδειες, μαζί με προ­σθή­κες και ανα­πα­λαιώ­σεις), το 2023 υπε­ρέ­βη­σαν τις 30: σχεδόν όλες αφορούν συγκρο­τή­ματα 2-3 κτιρίων για ενοι­κια­ζό­μενα (δωμάτια, δια­με­ρί­σματα ή κατοι­κίες). Από τις αρχές του 2023 έχουν δοθεί 7 άδειες, 9 προ­ε­γκρί­σεις οικο­δο­μι­κών αδειών και άλλες 25 βεβαιώ­σεις χρήσεων γης ή όρων δόμησης.

«Ανάγκη για προ­στα­σία»

Σε τι περι­βάλ­λον συμ­βαί­νουν όλα αυτά; Η Αστυ­πά­λαια δεν έχει πολε­ο­δο­μικό σχέδιο (ανα­μέ­νε­ται τώρα να ξεκι­νή­σει η εκπό­νησή του). Περι­λαμ­βά­νε­ται ωστόσο στην ομάδα των 25 μικρών νησιών της άγονης γραμμής, τα οποία το 2002 ένα προ­ε­δρικό διά­ταγμα του τότε υπουρ­γείου Αιγαίου τα χαρα­κτή­ρισε «περιο­χές που έχουν ανάγκη από ιδιαί­τερη προ­στα­σία». Σε αυτά τα νησιά, τα κτίρια του­ρι­στι­κών εγκα­τα­στά­σεων δεν επι­τρέ­πε­ται να υπερ­βαί­νουν τα 1.500 τ.μ. ανά ιδιο­κτη­σία ή για «αυτο­ε­ξυ­πη­ρε­τού­μενα δια­με­ρί­σματα» και επι­πλω­μένα δωμάτια τα 200 τ.μ. ανά ιδιο­κτη­σία. Ως απο­τέ­λε­σμα της νομο­θε­σίας, τα νησιά αυτά δεν έχουν ακόμη μεγάλες ξενο­δο­χεια­κές μονάδες. Επι­πλέον, η Αστυ­πά­λαια είναι ένα νησί με σημα­ντι­κές δασικές εκτά­σεις. Σύμφωνα με στοι­χεία του Ελλη­νι­κού Κτη­μα­το­λο­γίου, από τα 110.422 στρέμ­ματα που καλύ­πτει ο δασικός χάρτης του νησιού, το 49,54% είναι δασικές εκτά­σεις, το 38,84% χορ­το­λι­βα­δικά και μόλις το 11,62% άλλης μορφής.

Την τελευ­ταία διετία η δόμηση στο νησί έχει αυξηθεί κατα­κό­ρυφα. Εκεί που οι οικο­δο­μι­κές άδειες δεν ξεπερ­νού­σαν ετησίως τις 15 (λ.χ. το 2020 13 άδειες, μαζί με προ­σθή­κες και ανα­πα­λαιώ­σεις), το 2023 υπε­ρέ­βη­σαν τις 30.

Το τελευ­ταίο διά­στημα η πλη­ρο­φο­ρία για την του­ρι­στική επέν­δυση άρχισε να «κυκλο­φο­ρεί» στο νησί, με τις γνώμες επ’ αυτής να διί­στα­νται. «Τα μεγέθη που ακούω είναι δύσκολο να χτι­στούν», εκτιμά ο κ. Κομη­νέας, μάχιμος μηχα­νι­κός και ο ίδιος. «Στο Αγρι­λίδι δεν υπάρ­χουν πολλές γεωρ­γι­κές ή χορ­το­λι­βα­δι­κές εκτά­σεις, τα περισ­σό­τερα είναι δασικά. Επι­πλέον, πολλά ακίνητα ανήκουν στο Εκκλη­σια­στικό Φιλαν­θρω­πικό Ταμείο Αστυ­πά­λαιας, νομικό πρόσωπο στη διοί­κηση του οποίου εκλέ­γο­νται πέντε κάτοι­κοι του νησιού, καθώς και ο εκά­στοτε μητρο­πο­λί­της και δήμαρ­χος. Προς το παρόν δεν είχαμε “κρούση” για την από­κτηση εκτά­σεων».

Η Μαρία Λεκ­κά­κου, καθη­γή­τρια Ναυ­τι­λίας στο Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου, εργά­στηκε για μεγάλο διά­στημα στην Αστυ­πά­λαια, στο πλαίσιο της εκτε­νούς δια­βού­λευ­σης με την τοπική κοι­νω­νία για την εφαρ­μογή του προ­γράμ­μα­τος «Εξυπνο και βιώσιμο νησί» (βασί­ζε­ται στην εισα­γωγή της ηλε­κτρο­κί­νη­σης, σε συνερ­γα­σία με μεγάλη αυτο­κι­νη­το­βιο­μη­χα­νία). «Είμαι λάτρις της Αστυ­πά­λαιας από τα φοι­τη­τικά μου χρόνια, από… προ Χριστού, όπως λέω στους φοι­τη­τές μου, εξαι­τίας της φιλίας μου με την κόρη του ιδιο­κτήτη του πρώτου κάμπινγκ του νησιού. Πολλοί γνώ­ρι­σαν ως φοι­τη­τές τη δεκα­ε­τία του ’80 το νησί και επέ­στρε­ψαν, αγό­ρα­σαν ένα σπίτι ή το επι­σκέ­πτο­νται σταθερά. Από εκείνη την εποχή η Αστυ­πά­λαια έχει αλλάξει, αλλά ευτυχώς δεν έχει γίνει καρι­κα­τούρα όπως άλλα νησιά. Υπάρχει όμως μια σαφής αντι­πα­ρά­θεση στην τοπική κοι­νω­νία, ανάμεσα στους κατοί­κους του Κάστρου που θέλουν το νησί να μείνει ως έχει και τον μέσο κάτοικο που θέλει να ενι­σχυ­θεί ο του­ρι­σμός, να απο­κτή­σει η γη μεγα­λύ­τερη αξία. Του­ρι­στικά το νησί εξα­κο­λου­θεί να έχει ένα μέτρο, με μικρές μονάδες, με λίγα δωμάτια και μια ανθρώ­πινη κλίμακα». Ερω­τώ­μενη για τη δρο­μο­λο­γού­μενη επέν­δυση, η κ. Λεκ­κά­κου δεν είναι αρνη­τική. «Δεν είμαι ειδική στον του­ρι­σμό, ακού­γε­ται πάντως σαν να δημιουρ­γεί­ται μια νέα κοι­νό­τητα σε ένα μέρος του νησιού, κάτι που δεν είναι απα­ραί­τητα αρνη­τικό, αν γίνει με μέτρο και σεβα­στεί τον χώρο».

«Προς το χει­ρό­τερο»

«Αλλά­ζουν όλα πολύ γρήγορα προς το χει­ρό­τερο», εκτιμά η Μαρία Μαυ­ρουδή, επι­χει­ρη­μα­τίας στο νησί. «Το νησί μου το πονάω. Μπήκα στον του­ρι­σμό ως οικο­νο­μο­λό­γος και πιστεύω ότι το καλύ­τερο που έχουμε να κάνουμε είναι να πηγαί­νουμε σταθερά προς τα πίσω και αυτό να το πουλάμε ακριβά. Τη στιγμή που οι άλλοι θα γίνο­νται ένα τεχνητό, του­ρι­στικό σκηνικό, εμείς να δια­τη­ρή­σουμε ένα παρθένο μέρος χωρίς του­ρι­στική αλλο­τρί­ωση, το οποίο θα συν­δυά­ζει στοι­χεία παρά­δο­σης με το σήμερα. Αυτή τη στιγμή βρι­σκό­μα­στε σε ένα κομβικό σημείο. Eγινε η έκρηξη με το πρό­γραμμα ηλε­κτρο­κί­νη­σης, το οποίο σήμερα παρα­μέ­νει κάθε άλλο παρά βιώσιμο. Πήραμε ηλε­κτρο­κί­νητα οχήματα και τα φορ­τί­ζουμε με τις ντι­ζε­λο­μη­χα­νές της ΔΕΗ, αφού δεν υπάρ­χουν ανα­νε­ώ­σι­μες πηγές ενέρ­γειας. Ετσι από τη μια έχουμε ένα ωραίο αφήγημα –που αν ίσχυε πλήρως θα συμ­φω­νούσα– και από την άλλη τους ντό­πιους, οι οποίοι εκεί που είχαν 30 ημέρες σεζόν τη διπλα­σί­α­σαν, έχουν γλυ­κα­θεί από το χρήμα και δεν έχουν την ωρι­μό­τητα να κατα­λά­βουν ότι όλο αυτό είναι ευκαι­ριακό. Η πρώτη συζή­τηση σήμερα στο νησί είναι αν θα επι­τρα­πούν εστια­τό­ρια και μπαρ μέσα στη Χώρα – αν αλλο­τριω­θεί και αυτή, χαθή­καμε. Στον περι­φε­ρειακό έχει σήμερα του­λά­χι­στον 15 οικο­δο­μές σε εξέλιξη. Ανησυχώ γιατί η Αστυ­πά­λαια ανέ­κα­θεν μάζευε ποιο­τικό κόσμο και αυτή τη στιγμή έχει μια τάση απλώς να αυξήσει τις δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις».

«Νομίζω ότι το νησί αλλάζει προς το καλύ­τερο. Βέβαια, το βασικό μας πρό­βλημα παρα­μέ­νει η συγκοι­νω­νία», λέει η Φρόσω Χαρα­λά­μπη, επι­χει­ρη­μα­τίας. «Είναι αλήθεια ότι υπάρχει μεγάλη ώθηση στην οικο­δομή, οι περισ­σό­τε­ροι είναι ντόπιοι και φτιά­χνουν του­ρι­στικά κατα­λύ­ματα. Θεωρούν ότι το νησί “έχει πάρει τα πάνω του” και υπάρχει προ­ο­πτική. Oλο το βουνό μέχρι τη Χώρα έχει πλέον που­λη­θεί. Oσο για τη φημο­λο­γού­μενη επέν­δυση, προ­σω­πικά δεν μου ακού­γε­ται καλή. Τόσο απότομη ανά­πτυξη δεν κάνει καλό σε κανένα μέρος. Το πλε­ο­νέ­κτημα της Αστυ­πά­λαιας είναι ότι από τη μια πλευρά το νησί παρα­μέ­νει γραφικό και από την άλλη ότι δεν πάμε να “κατα­σπα­ρά­ξουμε” τον επι­σκέ­πτη. Με αυτή την έννοια, πρώτο μας μέλημα θα πρέπει να είναι να προ­στα­τεύ­σουμε το τοπίο μας. Αν θέλει αυτό το ανάπηρο κράτος να μας βοη­θή­σει, ας βελ­τιώ­σει τις συγκοι­νω­νίες».

Νέα fast track επέν­δυση στη Μύκονο με ειδικό σχέδιο

Και ενώ σε πολλά νησιά του Αιγαίου γεν­νιέ­ται ο προ­βλη­μα­τι­σμός για τη μελ­λο­ντική τους εξέλιξη και ταυ­τό­τητα, λόγω της πίεσης που ασκούν η κτη­μα­τα­γορά, η υπερ­δό­μηση και ο του­ρι­σμός, στη Μύκονο συνε­χί­ζε­ται ακά­θε­κτη η χωρο­θέ­τηση του­ρι­στι­κών χωριών. Ακόμη μία υπο­ψή­φια επέν­δυση δόθηκε πριν από λίγες ημέρες σε δια­βού­λευση – αυτή τη φορά στο Αγράρι, με ξενο­δο­χείο και βίλες. Πρό­κει­ται για την πέμπτη επέν­δυση του είδους που δρο­μο­λο­γεί­ται στο Νησί των Ανέμων μέσα σε λίγα χρόνια.

Το σχέδιο που έδωσε σε δια­βού­λευση το Invest In Greece αφορά ξενο­δο­χειακή μονάδα 82 κλινών, 12 του­ρι­στι­κές επι­πλω­μέ­νες κατοι­κίες, κέντρο ευεξίας (spa), πισίνες και κλειστό γυμνα­στή­ριο (δόμηση 15.781 τ.μ. σε έκταση 193 στρεμ­μά­των). Η εται­ρεία που το προωθεί (Southrock Property Company Eleven ΑΕ) ζητεί την υπαγωγή του σχεδίου της στις στρα­τη­γι­κές επεν­δύ­σεις ώστε να υλο­ποι­ή­σει την επέν­δυση ως ΕΣΧΑΣΕ (ειδικό χωρικό σχέδιο για στρα­τη­γι­κές επεν­δύ­σεις, μια πολε­ο­δο­μική ομπρέλα) και να λάβει ταχεία αδειο­δό­τηση (fast track).

Η υποδοχή πάντως του σχεδίου από το κοινό δεν ήταν ιδιαί­τερα θερμή. Σχεδόν το σύνολο των (68) σχολίων που κατα­τέ­θη­καν είναι όλα αρνη­τικά, με κατοί­κους του νησιού να επι­ση­μαί­νουν ότι το Αγράρι είναι μια από τις τελευ­ταίες παρ­θέ­νες περιο­χές ενός κορε­σμέ­νου του­ρι­στικά νησιού.

Η υπερ­συ­γκέ­ντρωση στρα­τη­γι­κών επεν­δυ­τι­κών σχεδίων στη Μύκονο δεν είναι μόνο απο­τέ­λε­σμα του­ρι­στι­κής επι­τυ­χίας του νησιού, αλλά και, με έναν παρά­ξενο τρόπο, συνέ­πεια της… προ­σπά­θειας συγκρά­τη­σης της δημιουρ­γίας νέων του­ρι­στι­κών μονάδων. Στην εκτός σχεδίου περιοχή του νησιού έχει από το 2021 επι­βλη­θεί απα­γό­ρευση ανέ­γερ­σης νέων του­ρι­στι­κών μονάδων, εξαι­ρώ­ντας όμως όσες προ­ω­θού­νται ως στρα­τη­γι­κές (ΕΣΧΑΣΕ) ή με ανάλογο ευνοϊκό πολε­ο­δο­μικό καθε­στώς (ειδικά πολε­ο­δο­μικά σχέδια). «Η ανα­στολή δόμησης που επι­βλή­θηκε στο νησί, εξαι­ρώ­ντας όμως τον συγκε­κρι­μένο τύπο του­ρι­στι­κών επεν­δύ­σεων, είχε αυτό το απο­τέ­λε­σμα: κάποιες από τις επεν­δύ­σεις αυτές να “μετα­κι­νη­θούν” στο μοντέλο της στρα­τη­γι­κής επέν­δυ­σης (που ούτως ή άλλως δεν είναι ιδιαί­τερα απαι­τη­τικό ως προς το ύψος της απαι­τού­με­νης επέν­δυ­σης) ως τρόπος παρά­καμ­ψης της ανα­στο­λής. Είναι βέβαια παρά­λογο να θεω­ρεί­ται “στρα­τη­γική” μια επέν­δυση στη Μύκονο», εκτιμά η Eφη Σαρα­ντά­κου, επί­κουρη καθη­γή­τρια Χωρικών Πολι­τι­κών στο Πανε­πι­στή­μιο Δυτικής Αττικής. «Οι στρα­τη­γι­κές επεν­δύ­σεις δεν είναι από μόνες τους προ­βλη­μα­τι­κές, είναι ένα εργα­λείο που χρη­σι­μο­ποιούν πολλά κράτη για να διευ­κο­λύ­νουν τις επεν­δύ­σεις. Δεν θα πρέπει όμως να γίνεται κατά­χρηση και να δίνο­νται πολε­ο­δο­μικά και οικο­νο­μικά κίνητρα σε υπε­ρα­νε­πτυγ­μέ­νες του­ρι­στικά περιο­χές. Αντί­θετα πρέπει να κατευ­θύ­νο­νται σε περιο­χές που έχουν χαμηλή του­ρι­στική ανά­πτυξη, λ.χ. τα νησιά του Βορείου Αιγαίου. Ή σε περιο­χές όπου προ­κύ­πτει ένα σημα­ντικό όφελος για την κοι­νω­νία, λ.χ. την ολική ανά­πλαση μιας περιο­χής υπο­βαθ­μι­σμέ­νης του­ρι­στικά ή ενός εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­νου οικι­σμού».

Πηγή kathimerini.gr

Γιώργος Λιάλιος