Σε κλοιό φτώχειας οι συνταξιούχοι για τα επόμενα σαράντα χρόνια

Σε ένα σπιράλ φτώ­χειας και κοι­νω­νι­κού απο­κλει­σμού εγκλω­βί­ζο­νται οι συντα­ξιού­χοι για τα επόμενα του­λά­χι­στον 40 χρόνια, καθώς, κυρίως λόγω του 3ου μνη­μο­νίου και των συνε­πειών του στο ύψος των συντά­ξεων, η Ελλάδα επι­τυγ­χά­νει να μειώσει τη συντα­ξιο­δο­τική δαπάνη ως ποσοστό του ΑΕΠ από 17,3% το 2016 στο 10,6% το 2070. Μάλιστα, αν και η στρα­τη­γική των περι­κο­πών στις συντά­ξεις χαρα­κτη­ρί­ζει και τα τρία μνη­μό­νια που εφαρ­μό­στη­καν στη χώρα από το 2010 μέχρι σήμερα, στο κοινωνικο-ασφαλιστικό μας σύστημα το 3ο μνη­μό­νιο που υπέ­γραψε η κυβέρ­νηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ φαί­νε­ται ότι έχει τις πλέον «κατα­στρο­φι­κές» συνέ­πειες στα εισο­δή­ματα των συντα­ξιού­χων.

Κάτι που παρα­δέ­χε­ται και η Εθνική Ανα­λο­γι­στική Αρχή, στη δική της μελέτη, απο­δει­κνύ­ο­ντας ότι ο… συντε­λε­στής βαρύ­τη­τας της ασφα­λι­στι­κής μεταρ­ρύθ­μι­σης που εφαρ­μό­στηκε στα­διακά από το 2015 (αύξηση των ορίων ηλικίας συντα­ξιο­δό­τη­σης) έως το 2017 (περι­κοπή των συντά­ξεων έως 18% από το 2019, μέσω της προ­σω­πι­κής δια­φο­ράς) ήταν καθο­ρι­στι­κός στον δρα­στικό περιο­ρι­σμό της σχε­τι­κής δαπάνης. Συγκε­κρι­μένα, συγκρί­νο­ντας τις συνέ­πειες των νέων μέτρων σε σχέση με αυτά που ίσχυαν το 2015 (νόμος 3863 που ψηφί­στηκε το 2012, έμεινε γνωστός ως νόμος Λοβέρδου-Κουτρουμάνη και θα εφαρ­μο­ζό­ταν πλήρως από το 2017), η ανε­ξάρ­τητη αρχή δια­πι­στώ­νει τα εξής: Με το παλαιό σύστημα (Ageing report 2015) η συντα­ξιο­δο­τική δαπάνη, από 15,6% το 2016, θα έπεφτε σε 14,4% το 2030 και θα δια­τη­ρού­νταν πέριξ του 14% έως το 2060. Με το νέο (Ageing report 2018) η δαπάνη,, από 17,3% που τελικά έφθασε το 2016, πέφτει στο 12% το 2030, φθάνει σε 11,5% το 2060, ενώ μειώ­νε­ται και έως το 10,6% δέκα χρόνια μετά.

Η βαρύ­τητα των μακρο­οι­κο­νο­μι­κών παρα­δο­χών στη «θεα­μα­τική» αυτή μείωση της δαπάνης είναι της τάξης του 30%, ενώ οι αλλαγές που θεσμο­θε­τή­θη­καν «βαραί­νουν» κατά 70% το τελικό απο­τέ­λε­σμα.

Το οποίο οδηγεί, όπως απο­δει­κνύ­ε­ται στην τελευ­ταία έκθεση της Ε.Ε. (Ageing report 2018), σε μια κάθετη και βίαιη μείωση της μέσης σύντα­ξης ως ποσοστό του μέσου μισθού. Μάλιστα, η μείωση αυτή είναι η μεγα­λύ­τερη που επι­τυγ­χά­νε­ται στους κόλπους της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης, η οποία επι­ση­μαί­νει ότι ο δείκτης των δημό­σιων συντα­ξιο­δο­τι­κών παροχών ανα­μέ­νε­ται να μειωθεί στη χώρα μας περισ­σό­τερο από 35 μονάδες μεταξύ 2016 και 2070, με απο­τέ­λε­σμα από περίπου 80% να προ­σεγ­γί­ζει το 45%. Η Ε.Ε., μάλιστα, χαρα­κτη­ρί­ζει αυτά τα μεταρ­ρυθ­μι­στικά μέτρα, που υιο­θε­τή­θη­καν πρω­τί­στως για την αντι­με­τώ­πιση της δημο­σιο­νο­μι­κής βιω­σι­μό­τη­τας των συντα­ξιο­δο­τι­κών συστη­μά­των, «πολι­τικά δύσκολα» και παρα­δέ­χε­ται ότι οι προ­βο­λές ισχύουν στο πλαίσιο της υπό­θε­σης «χωρίς αλλαγή πολι­τι­κής». Αφήνει μάλιστα ανοικτό ένα «παρα­θυ­ράκι», εάν υπάρχει ενδε­χό­μενο οι συντά­ξεις να θεω­ρη­θούν στο μέλλον «πολύ χαμηλές», να εφαρ­μο­στεί υψη­λό­τερη τιμα­ριθ­μική ανα­προ­σαρ­μογή…

Είναι χαρα­κτη­ρι­στική –και για κάποιους υπο­κρι­τική– η αναφορά της Ε.Ε., σε επίσης πρό­σφατη έκθεσή της για την επάρ­κεια των συντά­ξεων, ότι ειδικά στην Ελλάδα οι συντα­ξιού­χοι κιν­δυ­νεύ­ουν εξαι­τίας των μέτρων δημο­σιο­νο­μι­κής προ­σαρ­μο­γής πολύ περισ­σό­τερο να περά­σουν το κατώφλι της φτώ­χειας από τους συντα­ξιού­χους στις υπό­λοι­πες χώρες της Ε.Ε., καθώς παράλ­ληλα επι­ση­μαί­νουν ότι τα μέτρα που ελή­φθη­σαν (νόμος Κατρού­γκα­λου, μείωση των παλαιών συντά­ξεων έως 18%, κατάρ­γηση ΕΚΑΣ κ.ά.) είναι απόλυτα ανα­γκαία για την επί­τευξη των στόχων οικο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης και πρω­το­γε­νών πλε­ο­να­σμά­των.

Οι συνέ­πειες των «δυσβά­στα­κτων», πλην όμως «ανα­γκαίων» για τη διάσωση του ασφα­λι­στι­κού, μεταρ­ρυθ­μί­σεων θα φανούν άμεσα. Σε βρα­χυ­πρό­θε­σμο επίπεδο η προ­βλε­πό­μενη μείωση των συντά­ξεων μέχρι 18% από 1/1/2019 θα οδη­γή­σει σε ανη­συ­χη­τική μείωση του εισο­δή­μα­τος και της ζήτησης περίπου 3 εκατ. συντα­ξιού­χους. Η «φτω­χο­ποί­ηση» των συντα­ξιού­χων θα επι­τευ­χθεί μέσω της μείωσης της δαπάνης κατά 1,8 δισ. τον χρόνο. Στην πράξη η μέση μηνιαία σύνταξη, από 722 ευρώ σήμερα, θα δια­μορ­φω­θεί στο επίπεδο των 480 ευρώ. Παράλ­ληλα, η μείωση του αφο­ρο­λο­γή­του στο επίπεδο των 5.685 ευρώ (ετήσια μείωση του εισο­δή­μα­τος των φορο­λο­γου­μέ­νων κατά 1,8 δισ. ευρώ) από 1/1/2020 ισο­δυ­να­μεί με αύξηση του φόρου από 50 έως 650 ευρώ, γεγονός που θα μειώσει το επίπεδο της μέσης μηνιαίας σύντα­ξης στο επίπεδο των 450 ευρώ.

Σε μεγάλη υλική στέρηση το 15,2% των ηλι­κιω­μέ­νων το 2016

Σύμφωνα με την πρό­σφατη έκθεση της Κομι­σιόν για την επάρ­κεια των συντά­ξεων, ο ρυθμός της φτώ­χειας ή του κοι­νω­νι­κού απο­κλει­σμού των ατόμων ηλικίας 65 ετών μειώ­θηκε κατά 6,1 ποσο­στιαίες μονάδες εν μέσω της κρίσης, ήτοι από 28,1% το 2008 σε 22% το 2016 (έναντι 35,6% του συνο­λι­κού πλη­θυ­σμού 2016). Βέβαια, σε σοβαρή υλική στέρηση το 2016 βρι­σκό­ταν το 15,2% των ηλι­κιω­μέ­νων, ποσοστό ελαφρώς υψη­λό­τερο από το αντί­στοιχο ποσοστό των ατόμων ηλικίας 75+ (14,8%), όμως σημα­ντικά χαμη­λό­τερο από το σοβαρό ποσοστό υλικής υπο­βάθ­μι­σης του συνο­λι­κού πλη­θυ­σμού (22,4%). Να σημειω­θεί βέβαια ότι, την ίδια στιγμή, το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω που ανέ­φε­ραν ανεκ­πλή­ρω­τες ανάγκες για ιατρική περί­θαλψη αυξή­θηκε κατά 6,7 μονάδες βάσης, κατά την περίοδο 2008-2016 και από 9,9% το ποσοστό εκτι­νά­χθηκε στο 16,6%.

Οι άνδρες ηλικίας 65 ετών το 2015 εκτι­μά­ται ότι θα ζουν σε υγιή κατά­σταση για 7,9 έτη, ενώ οι γυναί­κες ηλικίας 65 ετών ανα­μέ­νε­ται να ζουν σε υγιή κατά­σταση για 7,5 χρόνια. Μάλιστα, οι συντά­κτες της έκθεσης της Κομι­σιόν επι­ση­μαί­νουν πως η χει­ρο­τέ­ρευση της κατά­στα­σης υγείας των ηλι­κιω­μέ­νων τα τελευ­ταία χρόνια είναι απο­τέ­λε­σμα μιας παρα­τε­τα­μέ­νης κρίσης, μαζί με τη μείωση των δημό­σιων δαπανών για την Υγεία και τις σημα­ντι­κές περι­κο­πές του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τος.