Ο Ερντογάν εφ’ όλης της ύλης για Αιγαίο, ενέργεια και παράτυπη μετανάστευση

Μπο­ρού­με να συ­ζη­τή­σου­με τα θέ­μα­τα (κυ­ριαρ­χί­ας) με μια προ­ο­πτι­κή που απέ­χει από τε­τε­λε­σμέ­να – Υπο­στη­ρί­ζου­με ότι τα προ­βλή­μα­τα πρέ­πει να επι­λύ­ο­νται ως πα­κέ­το – Ολοι πρέ­πει να γνω­ρί­ζουν ότι είναι δύ­σκο­λο για μια ενερ­γεια­κή πλατ­φόρ­μα που δεν πε­ρι­λαμ­βά­νει την Τουρ­κία να επι­τύ­χει στην πε­ριο­χή, ει­δι­κά στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο

Λίγες ώρες προ­τού υπο­δε­χθεί στην Αγκυ­ρα τον Κυ­ριά­κο Μη­τσο­τά­κη, ο Ρε­τζέπ Ταγίπ Ερ­ντο­γάν μι­λά­ει στην «Κ» για όλα: Τόσο για τις πα­λαιές δια­φο­ρές, όπως η υφα­λο­κρη­πί­δα και το τουρ­κο­λι­βυ­κό μνη­μό­νιο, όσο και για τις νέες που ανέ­κυ­ψαν το τε­λευ­ταίο διά­στη­μα, όπως τα θα­λάσ­σια πάρκα στο Αι­γαίο, με αφορ­μή τα οποία η Τουρ­κία ήγει­ρε πάλι ζή­τη­μα κυ­ριαρ­χί­ας επί των μι­κρών, ακα­τοί­κη­των νη­σιών. Ο Τούρ­κος πρό­ε­δρος απά­ντη­σε γρα­πτώς στις ερω­τή­σεις της «Κ», που είχαν υπο­βλη­θεί προ­τού ανα­κύ­ψει η εφαρ­μο­γή της από­φα­σης για τη με­τα­τρο­πή της Μονής της Χώρας σε τζαμί.

– Κύριε Πρό­ε­δρε, στη δή­λω­σή σας σχε­τι­κά με την επί­σκε­ψη του Κυ­ριά­κου Μη­τσο­τά­κη στην Αγκυ­ρα, ανα­φέ­ρα­τε ότι θα συ­νο­μι­λή­σε­τε μαζί του «για το πώς μπο­ρούν να βελ­τιω­θούν οι σχέ­σεις των δύο χωρών». Είστε ικα­νο­ποι­η­μέ­νος από το επί­πε­δο των σχέ­σε­ων; Ποιος είναι ο στό­χος και πώς μπο­ρεί να επι­τευ­χθεί;

– Ο στό­χος είναι απλός: λύ­νο­ντας τα προ­βλή­μα­τα να εδραιώ­σου­με τη φιλία μας και να ανε­βά­σου­με το επί­πε­δο των δι­με­ρών μας σχέ­σε­ων σε ένα πρω­το­φα­νές για την ιστο­ρία επί­πε­δο. Για τον σκοπό αυτό, ως Τουρ­κία, κά­να­με το τε­λευ­ταίο διά­στη­μα ει­λι­κρι­νή και απο­τε­λε­σμα­τι­κά βή­μα­τα και αυτό σκο­πεύ­ου­με να συ­νε­χί­σου­με. Εμείς, η Τουρ­κία και η Ελ­λά­δα, μοι­ρα­ζό­μα­στε όχι μόνο την ίδια γε­ω­γρα­φία αλλά και πολλά κοινά στοι­χεία με ιστο­ρι­κή διά­στα­ση. Φυ­σι­κά, υπάρ­χουν θέ­μα­τα στα οποία δια­φω­νού­με, αλλά ο αριθ­μός των θε­μά­των στα οποία μπο­ρού­με να συμ­φω­νή­σου­με δεν είναι μι­κρός. Μι­λώ­ντας ανοι­χτά και με θάρ­ρος για όλα τα θέ­μα­τα συ­νο­λι­κά μπο­ρού­με να κά­νου­με βή­μα­τα προς την κα­τεύ­θυν­ση της λύσης. Η ανα­βο­λή δεν λύνει τα προ­βλή­μα­τα. Είναι απα­ραί­τη­το να τα υπερ­βού­με με θάρ­ρος και να επι­δεί­ξου­με βού­λη­ση για επί­λυ­ση. Ακρι­βώς όπως προ­σπα­θού­με, με τον κόσμο να πα­ρα­κο­λου­θεί με θαυ­μα­σμό, να εδραιω­θεί η ει­ρή­νη τόσο στην πε­ριο­χή μας όσο και σε δια­φο­ρε­τι­κές γε­ω­γρα­φι­κές το­πο­θε­σί­ες του κό­σμου, έτσι θα κά­νου­με ό,τι περ­νά­ει από το χέρι μας για να δια­σφα­λί­σου­με ότι η ει­ρή­νη και η ηρε­μία θα επι­κρα­τούν για πάντα και στις δύο πλευ­ρές του Αι­γαί­ου Πε­λά­γους. Είναι εύ­κο­λο να κα­τα­στρέ­ψεις κάτι. Το δύ­σκο­λο είναι να οι­κο­δο­μή­σεις και να επι­λύ­σεις τα προ­βλή­μα­τα με επι­δε­ξιό­τη­τα. Ως εκ τού­του, ενα­πό­κει­ται σε εμάς να χα­λα­ρώ­σου­με τις σχέ­σεις με­τα­ξύ των δύο χωρών, που προ­σπα­θούν να στρι­μω­χτούν ανά­με­σα σε δύο τείχη, και να γκρε­μί­σου­με τα τείχη αυτά που είναι γε­μά­τα με προ­κα­τα­λή­ψεις. Το μόνο που χρεια­ζό­μα­στε είναι προ­σα­να­το­λι­σμέ­να στη λύση και ει­λι­κρι­νή ιστο­ρι­κά βή­μα­τα.

– Πώς ήταν η επαφή σας με τον κ. Μη­τσο­τά­κη στην Αθήνα; Είναι η επι­κοι­νω­νία σας μαζί του στο επί­πε­δο που επι­θυ­μεί­τε;

– Πι­στεύω ότι πε­τύ­χα­με ένα κλίμα αρ­μο­νί­ας με τον κ. Μη­τσο­τά­κη το τε­λευ­ταίο διά­στη­μα. Επέ­δει­ξαν μια φι­λο­ξε­νία που μας ικα­νο­ποί­η­σε στην Αθήνα. Φυ­σι­κά, όταν φι­λο­ξε­νή­σου­με τον κ. Μη­τσο­τά­κη στην Αγκυ­ρα, θα επι­δεί­ξου­με ένα από τα πιο σπά­νια δείγ­μα­τα τουρ­κι­κής φι­λο­ξε­νί­ας. Το κλίμα το οποίο ανέ­φε­ρα έχει αρ­χί­σει να απο­δί­δει συ­γκε­κρι­μέ­νους καρ­πούς. Η Δια­κή­ρυ­ξη των Αθη­νών, οι συμ­φω­νί­ες και τα πρω­τό­κολ­λα που υπο­γρά­ψα­με είναι μόνο με­ρι­κοί από αυ­τούς. Δεν υπάρ­χει κα­νέ­να εμπό­διο για την προ­σθή­κη νέων. Μπορώ να πω ότι έχουν δη­μιουρ­γη­θεί πολύ καλές σχέ­σεις όχι μόνο με­τα­ξύ μας, αλλά και σε επί­πε­δο υπουρ­γών και γρα­φειο­κρα­τών. Συ­μπε­ρα­σμα­τι­κά, η επι­κοι­νω­νία μας είναι ικα­νο­ποι­η­τι­κή σε πολλά επί­πε­δα και είναι πολύ πι­θα­νό να προ­χω­ρή­σου­με με θε­τι­κό τρόπο.

ΓΙΑ ΤΑ ΘΑ­ΛΑΣ­ΣΙΑ ΠΑΡΚΑ: Να μη δούμε το πε­ρι­βάλ­λον ως ένα εύ­χρη­στο κά­λυμ­μα και να προ­σπα­θή­σου­με να κρύ­ψου­με πίσω του άλλες αμ­φι­λε­γό­με­νες κα­τα­στά­σεις.

– Πρό­σφα­τα, η Αγκυ­ρα αντέ­δρα­σε στα βή­μα­τα που ήθελε να κάνει η Ελ­λά­δα σχε­τι­κά με τα θα­λάσ­σια πάρκα στο Αι­γαίο. Ενώ η Αθήνα κάνει λόγο για «πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κό» ζή­τη­μα, το υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών της Τουρ­κί­ας έθεσε ζή­τη­μα «κυ­ριαρ­χί­ας των νη­σιών». Ο κ. Μη­τσο­τά­κης δή­λω­σε ότι η Ελ­λά­δα θα προ­κη­ρύ­ξει τα θα­λάσ­σια πάρκα. Μπο­ρεί ο διά­λο­γος να προ­χω­ρή­σει όταν τί­θε­νται ζη­τή­μα­τα όχι μόνο των δι­καιω­μά­των εκ­με­τάλ­λευ­σης στη θά­λασ­σα αλλά και της κυ­ριαρ­χί­ας στο έδα­φος;

– Η έγερ­ση ζη­τη­μά­των κυ­ριαρ­χί­ας δεν είναι μια κα­τά­στα­ση που βλά­πτει το έδα­φος του δια­λό­γου και εμπο­δί­ζει την πρό­ο­δό του. Μπο­ρού­με να προ­στα­τεύ­σου­με αυτό το έδα­φος υπό οποιεσ­δή­πο­τε συν­θή­κες και να δια­σφα­λί­σου­με την πρό­ο­δο. Τα θέ­μα­τα αυτά έχουν ήδη μια ιδιαί­τε­ρη θέση στον κα­τά­λο­γο των θε­μά­των που πρέ­πει να αντι­με­τω­πί­σου­με. Μπο­ρού­με να συ­ζη­τή­σου­με τα ζη­τή­μα­τα αυτά με μια προ­ο­πτι­κή που απέ­χει από τε­τε­λε­σμέ­να και υιο­θε­τώ­ντας μια προ­σέγ­γι­ση που πι­στεύ­ει στη λύση. Ολοι γνω­ρί­ζουν πόσο ευαί­σθη­τοι εί­μα­στε, ως Τουρ­κία, για το πε­ρι­βάλ­λον. Ωστό­σο, δεν θα ήταν σωστό να το δούμε αυτό ως ένα εύ­χρη­στο κά­λυμ­μα και να προ­σπα­θή­σου­με να κρύ­ψου­με πίσω του άλλες αμ­φι­λε­γό­με­νες κα­τα­στά­σεις. Κάθε ζή­τη­μα πρέ­πει να αντι­με­τω­πί­ζε­ται στο δικό του πλαί­σιο. Πράγ­μα­τι, το Διε­θνές Δί­καιο της Θά­λασ­σας εν­θαρ­ρύ­νει τη συ­νερ­γα­σία, με­τα­ξύ των πα­ρά­κτιων κρα­τών σε κλει­στές ή ημί­κλει­στες θά­λασ­σες όπως το Αι­γαίο, με­τα­ξύ άλλων και σε πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κά θέ­μα­τα. Από την άλλη πλευ­ρά, όλοι γνω­ρί­ζουν ότι η Τουρ­κία δεν θα δε­χθεί de facto κα­τα­στά­σεις σε αυτή τη γε­ω­γρα­φία.

– Η Ελ­λά­δα θε­ω­ρεί άκυ­ρες τις συμ­φω­νί­ες με­τα­ξύ Τουρ­κί­ας και Λι­βύ­ης και η Τουρ­κία θε­ω­ρεί άκυ­ρες τις συμ­φω­νί­ες Ελ­λά­δας – Αι­γύ­πτου, σχε­τι­κά με την οριο­θέ­τη­ση θα­λάσ­σιας δι­καιο­δο­σί­ας. Ομοί­ως, μια σειρά από συμ­φω­νί­ες με­τα­ξύ Κύ­πρου και Ισ­ρα­ήλ θε­ω­ρού­νται άκυ­ρες από την Τουρ­κία. Σε ένα τέ­τοιο πε­ρι­βάλ­λον, μπο­ρού­με να μι­λή­σου­με για οποια­δή­πο­τε συ­νερ­γα­σία Ελ­λά­δας – Τουρ­κί­ας για τους υδρο­γο­νάν­θρα­κες;

– Ας ξε­κι­νή­σου­με κά­νο­ντας μια διόρ­θω­ση. Στην ερώ­τη­σή σας ανα­φέ­ρα­τε μια συμ­φω­νία με­τα­ξύ Κύ­πρου και Ισ­ρα­ήλ. Πρό­κει­ται για μια υπό­θε­ση ότι ολό­κλη­ρο το νησί της Κύ­πρου έχει υπο­γρά­ψει συμ­φω­νία οριο­θέ­τη­σης της Απο­κλει­στι­κής Οι­κο­νο­μι­κής Ζώνης με το Ισ­ρα­ήλ. Η συμ­φω­νία, την οποία δεν ανα­γνω­ρί­ζου­με, έγινε με­τα­ξύ της Ελ­λη­νι­κής Διοί­κη­σης στη Νότια Κύπρο και του Ισ­ρα­ήλ και τα δι­καιώ­μα­τα και τα συμ­φέ­ρο­ντα των Τουρ­κο­κυ­πρί­ων, που απο­τε­λούν ου­σια­στι­κό στοι­χείο του νη­σιού, δη­λα­δή της Τουρ­κι­κής Δη­μο­κρα­τί­ας της Βό­ρειας Κύ­πρου, έχουν αγνοη­θεί. Από την άλλη, για εμάς, η ενέρ­γεια δεν είναι ένας το­μέ­ας σύ­γκρου­σης, αλλά ένας το­μέ­ας συ­νερ­γα­σί­ας. Για αυτό, η προ­σέγ­γι­ση του θέ­μα­τος από θε­τι­κή οπτι­κή γωνία είναι υπε­ραρ­κε­τή. Η Τουρ­κία υπε­ρα­σπί­στη­κε συ­νε­χώς τη δί­καιη και πε­ριε­κτι­κή κα­τα­νο­μή των πόρων υδρο­γο­ναν­θρά­κων και τη ζη­τού­σε συ­νε­χώς. Οπως σε κάθε θέμα, θέ­λου­με και εδώ να γί­νο­νται σε­βα­στά τα κυ­ριαρ­χι­κά μας δι­καιώ­μα­τα και εξου­σί­ες, καθώς σε­βό­μα­στε επί­σης τα δι­καιώ­μα­τα και τις αρχές των πα­ρά­κτιων χωρών. Ωστό­σο, πάντα εί­χα­με την απα­ραί­τη­τη αντί­δρα­ση σε από­πει­ρες αγνό­η­σης της Τουρ­κί­ας. Επι­πλέ­ον, κά­να­με ανοι­χτό κά­λε­σμα και δη­λώ­σα­με ότι πρέ­πει να δη­μιουρ­γη­θεί μια βάση για μια ενερ­γεια­κή συ­νερ­γα­σία χωρίς απο­κλει­σμούς και ότι θα υπο­στη­ρί­ξου­με τα βή­μα­τα που πρέ­πει να γί­νουν για αυτή. Ολοι πρέ­πει να γνω­ρί­ζουν ότι είναι δύ­σκο­λο για μια ενερ­γεια­κή πλατ­φόρ­μα που δεν πε­ρι­λαμ­βά­νει την Τουρ­κία να επι­τύ­χει στην πε­ριο­χή, ει­δι­κά στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Με τη σύ­γκλη­ση της διά­σκε­ψης για την Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο για την οποία μι­λά­με χρό­νια, είναι δυ­να­τόν να δη­μιουρ­γη­θεί μια βάση λύσης με προ­σέγ­γι­ση «win-win». Δυ­στυ­χώς, οι εκ­κλή­σεις μας για αυτό το θέμα έμει­ναν μέχρι σή­με­ρα ανα­πά­ντη­τες. Εχω το­νί­σει με κάθε ευ­και­ρία ότι αυτή η πρό­τα­ση, η οποία έχει ση­μα­ντι­κές δυ­να­τό­τη­τες για τη δια­σφά­λι­ση ενός υγιούς δια­λό­γου στην πε­ριο­χή, θα πρέ­πει να υιο­θε­τη­θεί και από άλ­λους πα­ρά­γο­ντες. Νο­μί­ζω ότι ένα τέ­τοιο βήμα θα διευ­κο­λύ­νει τη συ­νερ­γα­σία, θα συμ­βά­λει στην ποι­κι­λο­μορ­φία και στην ασφά­λεια των πόρων. Δυ­στυ­χώς, βή­μα­τα που αγνο­ούν τα δι­καιώ­μα­τα της Τουρ­κί­ας και της Τουρ­κι­κής Δη­μο­κρα­τί­ας της Βό­ρειας Κύ­πρου έχουν δη­λη­τη­ριά­σει την ατμό­σφαι­ρα σχε­τι­κά με αυτό το θέμα μέχρι στιγ­μής. Εάν το εγκα­τα­λεί­ψου­με αυτό και δη­μιουρ­γη­θεί το έδα­φος δια­λό­γου που επι­θυ­μού­με, εί­μα­στε έτοι­μοι να ανα­λά­βου­με την ευ­θύ­νη για μια μό­νι­μη λύση. Δεν μπο­ρείς να φτά­σεις που­θε­νά με έντα­ση. Πρέ­πει να γίνει κα­τα­νοη­τό ότι το να πα­ρα­συ­ρό­μα­στε σε προ­κλή­σεις δεν ωφε­λεί κα­νέ­ναν και θα πρέ­πει να ανα­ζη­τη­θούν τρό­ποι για να φτά­σου­με σε ένα λο­γι­κό ση­μείο.

– Οι θέ­σεις των δύο χωρών για το θέμα της υφα­λο­κρη­πί­δας του Αι­γαί­ου είναι γνω­στές. Δεν ανα­μέ­νε­ται αλ­λα­γή στη στάση των δύο χωρών. Θα δε­χό­σα­σταν τη με­σο­λά­βη­ση ενός θε­σμού όπως το Διε­θνές Δι­κα­στή­ριο της Χάγης για την επί­λυ­ση της χρο­νί­ζου­σας δια­φο­ράς;

– Η λύση εδώ είναι ξε­κά­θα­ρη, η λύση είναι να συμ­μορ­φω­θού­με με το διε­θνές δί­καιο και να το κά­νου­με βιώ­σι­μο. Εφό­σον δεν το απο­φεύ­γου­με, δεν πρέ­πει να υπάρ­χουν εμπό­δια που δεν μπο­ρού­με να ξε­πε­ρά­σου­με μαζί. Οπως γνω­ρί­ζε­τε, υπο­στη­ρί­ζου­με ότι τα προ­βλή­μα­τα πρέ­πει να επι­λύ­ο­νται ως πα­κέ­το. Δεν πρέ­πει να αγνο­ού­με άλλα αμ­φι­λε­γό­με­να ση­μεία εστιά­ζο­ντας σε μία και μόνο δια­φο­ρά. Οταν λέμε ότι κα­τα­λή­ξα­με σε μια συ­νο­λι­κή λύση, δεν πρέ­πει να με­τα­φέ­ρου­με προ­στρι­βές στις μελ­λο­ντι­κές γε­νιές. Η προ­τε­ραιό­τη­τά μας είναι ξε­κά­θα­ρη. Η προ­σέγ­γι­σή μας στην εξεύ­ρε­ση λύ­σε­ων μέσω ει­ρη­νι­κών με­θό­δων σύμ­φω­να με το διε­θνές δί­καιο είναι το κλει­δί για την εξά­λει­ψη των προ­βλη­μά­των. Δεν απο­κλεί­ου­με λύ­σεις που είναι εγ­γε­γραμ­μέ­νες στον Κα­τα­στα­τι­κό Χάρτη του ΟΗΕ εφό­σον είναι απα­ραί­τη­το. Το εκ­φρά­ζου­με ξε­κά­θα­ρα σε κάθε πε­ρί­στα­ση. Αρκεί να μη λέμε «να λύ­σου­με αυτό το πρό­βλη­μα κι ας μεί­νουν άλυτα τα άλλα» και ας αντι­με­τω­πί­σου­με τα προ­βλή­μα­τα μαζί.

Ση­μα­ντι­κή η συ­νερ­γα­σία για τη με­τα­νά­στευ­ση

Κα­λύ­τε­ρη στιγ­μή της ει­κο­σα­ε­τί­ας η Δια­κή­ρυ­ξη των Αθη­νών, χει­ρό­τε­ρη η «προ­στα­σία των πρα­ξι­κο­πη­μα­τιών» από την Ελ­λά­δα

– Εχει πε­ρά­σει πάνω από ένας χρό­νος χωρίς έντα­ση στον θα­λάσ­σιο και στον ενα­έ­ριο χώρο του Αι­γαί­ου. Συμ­φω­νεί­τε ότι η αποχή από στρα­τιω­τι­κή δράση μπο­ρεί και πρέ­πει να δια­τη­ρη­θεί, ανε­ξαρ­τή­τως οποιασ­δή­πο­τε προ­ό­δου στις δι­με­ρείς δια­φο­ρές;

– Οπως λέμε, πάντα είναι ση­μα­ντι­κό να δια­τη­ρη­θεί η βάση δια­λό­γου και συ­νερ­γα­σί­ας. Εμείς δεν εί­μα­στε υπέρ της έντα­σης. Οπως εμείς δεν έχου­με βλέ­ψεις στα δι­καιώ­μα­τα άλλων, δεν θέ­λου­με κα­νείς να δεί­χνει ασέ­βεια στα δι­καιώ­μα­τά μας. Tο να συ­νε­χι­στεί μια συ­μπε­ρι­φο­ρά που σέ­βε­ται τις ευαι­σθη­σί­ες εξα­σφα­λί­ζει το να επι­κρα­τή­σει μια ατμό­σφαι­ρα δίχως έντα­ση· αυτό βιώ­σα­με μαζί.

Αυτή η ηρε­μία είναι ένα ση­μά­δι για το πόσο απα­ραί­τη­το είναι οι σχέ­σεις να ανα­πτυ­χθούν σε δί­καιη βάση. Εμείς δεν δι­στά­ζου­με να τεί­νου­με χείρα φι­λί­ας όσο υπάρ­χει αντα­πό­κρι­ση. Δί­νου­με ση­μα­σία στη φιλία και στις σχέ­σεις καλής γει­το­νί­ας. Οσο δεν γί­νο­νται βή­μα­τα τα οποία μπο­ρούν να μας βλά­ψουν, αυτή η στάση μας θα συ­νε­χι­στεί.

– Ποια είναι η γνώμη σας για το επί­πε­δο συ­νερ­γα­σί­ας με την Ελ­λά­δα στον έλεγ­χο των πα­ρά­νο­μων με­τα­να­στών;

– Σε αυτόν τον τομέα οι επα­φές και η ανταλ­λα­γή πλη­ρο­φο­ριών με­τα­ξύ των Αρχών μας έδω­σαν ση­μα­ντι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα και αυτό συ­νε­χί­ζε­ται.

Από την άλλη, όπως πάντα το­νί­ζου­με, στο ζή­τη­μα της πα­ρά­τυ­πης με­τα­νά­στευ­σης πρέ­πει να υπάρ­χει διε­θνής συ­νερ­γα­σία και ίση κα­τα­νο­μή των βαρών και ευ­θυ­νών. Για μό­νι­μες λύ­σεις, είναι προ­φα­νές πως πρέ­πει να συ­νε­χί­σου­με να ερ­γα­ζό­μα­στε με πο­λύ­πλευ­ρο σχήμα.

Η συ­νερ­γα­σία όλων των εμπλε­κο­μέ­νων στο θέμα θα ανοί­ξει τον δρόμο για να προ­χω­ρή­σου­με σε μια γρή­γο­ρη, απο­τε­λε­σμα­τι­κή και υγιή βάση.

ΓΙΑ ΤΑ «ΗΡΕΜΑ ΝΕΡΑ»: Εμείς δεν δι­στά­ζου­με να τεί­νου­με χείρα φι­λί­ας όσο υπάρ­χει αντα­πό­κρι­ση. Δί­νου­με ση­μα­σία στη φιλία και στις σχέ­σεις καλής γει­το­νί­ας. Οσο δεν γί­νο­νται βή­μα­τα τα οποία μπο­ρούν να μας βλά­ψουν, αυτή η στάση μας θα συ­νε­χι­στεί.

– Η εφαρ­μο­γή της του­ρι­στι­κής βίζας απο­δί­δει ήδη εκ­πλη­κτι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα. Πι­στεύ­ε­τε ότι υπάρ­χουν άλλοι το­μείς οι­κο­νο­μι­κής συ­νερ­γα­σί­ας που μπο­ρούν να είναι αμοι­βαία επω­φε­λείς;

– Η βα­σι­κή μας προ­σέγ­γι­ση στη δι­πλω­μα­τία είναι η αρχή του «kazan-kazan» (win-win). Η Τουρ­κία και η Ελ­λά­δα είναι δύο ση­μα­ντι­κές χώρες του­ρι­σμού. Οι πο­λί­τες μας έχουν την ευ­και­ρία να τα­ξι­δέ­ψουν εύ­κο­λα στα ελ­λη­νι­κά νησιά με αί­τη­ση βίζας στην πύλη. Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, όλα αυτά δεν πρέ­πει να είναι απα­ραί­τη­τα και η Ευ­ρω­παϊ­κή Ενωση θα πρέ­πει να απε­λευ­θε­ρώ­σει το κα­θε­στώς της βίζας στην Τουρ­κία. Θέ­λου­με να ση­μειώ­σου­με πρό­ο­δο σε αυτό το θέμα.

Πι­στεύ­ου­με ότι υπάρ­χουν το­μείς όπου μπο­ρού­με να έχου­με αμοι­βαίο όφε­λος με την Ελ­λά­δα, όπως η βίζα στην πύλη (ει­σό­δου). Οταν προ­σεγ­γί­ζου­με με θε­τι­κή ατζέ­ντα, μπο­ρού­με να ση­μειώ­σου­με πρό­ο­δο σε πολ­λούς το­μείς, κυ­ρί­ως στις εμπο­ρι­κές σχέ­σεις μας, και να τις φέ­ρου­με ως όφε­λος στις χώρες μας. Για πα­ρά­δειγ­μα, η κα­τάρ­γη­ση των πο­σο­στώ­σε­ων που εφαρ­μό­ζο­νται στα οχή­μα­τα οδι­κών με­τα­φο­ρών και η απε­λευ­θέ­ρω­ση του κα­θε­στώ­τος διε­λεύ­σε­ων μπο­ρούν να μας επι­τρέ­ψουν να επι­τύ­χου­με ευ­κο­λό­τε­ρα τους στό­χους μας, αυ­ξά­νο­ντας πολύ γρή­γο­ρα τον όγκο των συ­ναλ­λα­γών μας.

Την αρχή του «καζάν-καζάν» δεν την ανα­φέ­ρου­με μόνο στα λόγια, εί­μα­στε ει­λι­κρι­νείς και έχου­με πε­ρά­σει δε­κά­δες φορές με επι­τυ­χία το τεστ ει­λι­κρί­νειας σε αυτό το θέμα. Οταν βλέ­που­με μια ει­λι­κρι­νή προ­σέγ­γι­ση μπρο­στά μας, θα είναι πολύ εύ­κο­λο να δη­μιουρ­γή­σου­με νέες ευ­και­ρί­ες αμοι­βαί­ου κέρ­δους.

– Στα πε­ρισ­σό­τε­ρα από 20 χρό­νια που βρί­σκε­στε στην εξου­σία, ποια θα επι­λέ­γα­τε ως την κα­λύ­τε­ρη και ποια ως τη χει­ρό­τε­ρη στιγ­μή στις σχέ­σεις Τουρ­κί­ας – Ελ­λά­δας;

– Εδώ θα ήθελα να ανα­φερ­θώ σε θε­τι­κά ζη­τή­μα­τα και να τα εκ­φρά­σω… Aλλά για να απα­ντή­σω στην ερώ­τη­σή σας, μετά την προ­δο­τι­κή εξέ­γερ­ση του FETO (σ.σ.: Το δί­κτυο του Φε­του­λάχ Γκιου­λέν) και την από­πει­ρα πρα­ξι­κο­πή­μα­τος που ση­μειώ­θη­κε στη χώρα μας στις 15 Ιου­λί­ου 2016, οι τρο­μο­κρά­τες κα­τέ­φυ­γαν στη γει­το­νι­κή μας Ελ­λά­δα και η Ελ­λά­δα προ­στά­τευε και φρου­ρού­σε τους λε­γό­με­νους στρα­τιω­τι­κούς πρα­ξι­κο­πη­μα­τί­ες, παρά τον δεσμό τόσο της γει­το­νί­ας όσο και τoν συμ­μα­χι­κό δεσμό που έχου­με με­τα­ξύ μας. Αυτό μπο­ρεί να θε­ω­ρη­θεί ένα από τα χα­μη­λό­τε­ρα ση­μεία των σχέ­σε­ών μας. Αυτό δεν πλή­γω­σε μόνον εμένα, πλη­γώ­θη­κε και ο λαός μας, που αντι­στά­θη­κε με τα ίδια του τα χέρια και απώ­θη­σε τους πρα­ξι­κο­πη­μα­τί­ες γρά­φο­ντας ένα έπος δη­μο­κρα­τί­ας. Απο­τέ­λε­σε βαθιά απο­γο­ή­τευ­ση ότι η ίδια η Ελ­λά­δα που γνω­ρί­ζει τι ση­μαί­νουν τα πρα­ξι­κο­πή­μα­τα μέσα από τις εμπει­ρί­ες που έχει απο­κτή­σει στην ιστο­ρι­κή της πο­ρεία, υιο­θέ­τη­σε μια τέ­τοια στάση.

Το κα­λύ­τε­ρο επί­πε­δο στις σχέ­σεις μας μπο­ρεί να είναι η Δια­κή­ρυ­ξη της Αθή­νας, που υπο­γρά­ψα­με τον πε­ρα­σμέ­νο Δε­κέμ­βριο. Αυτή η δή­λω­ση ση­μα­το­δό­τη­σε την αρχή μιας νέας φάσης στις σχέ­σεις μας. Φυ­σι­κά, αυτό δεν το θε­ω­ρού­με επαρ­κές και ερ­γα­ζό­μα­στε για να φτά­σου­με σε κα­λύ­τε­ρο επί­πε­δο. Πι­στεύω ότι αυτή η δια­κή­ρυ­ξη θα απο­τε­λέ­σει τη βάση των νέων ελ­λη­νο­τουρ­κι­κών σχέ­σε­ων και ελ­πί­ζω να φτά­σουν σε νέα επί­πε­δα – ρεκόρ.

– Εκ­φρά­ζο­νται από­ψεις πως η επα­να­λει­τουρ­γία της Θε­ο­λο­γι­κής Σχο­λής της Χάλ­κης θα απο­τε­λού­σε ένα θε­τι­κό βήμα για την Τουρ­κία στο θέμα των θρη­σκευ­τι­κών ελευ­θε­ριών. Η σχολή πα­ρα­μέ­νει κλει­στή εδώ και δε­κα­ε­τί­ες κι εσείς βρί­σκε­στε στην εξου­σία εδώ και 22 χρό­νια. Σχε­διά­ζε­τε να κά­νε­τε κά­ποιο θε­τι­κό βήμα στο συ­γκε­κρι­μέ­νο ζή­τη­μα;

– Η στάση μας σε αυτό το θέμα είναι σαφής. Σε­βό­μα­στε ιδιαί­τε­ρα τα δι­καιώ­μα­τα των μειο­νο­τή­των και η ευαι­σθη­σία μας σε αυτό το θέμα είναι υψηλή. Η ρω­μαί­ι­κη ορ­θό­δο­ξη μειο­νό­τη­τα στη χώρα μας επω­φε­λεί­ται και από δι­καιώ­μα­τα της ισό­τη­τας των πο­λι­τών και από τα μειο­νο­τι­κά δι­καιώ­μα­τα. Το ζή­τη­μα της Θε­ο­λο­γι­κής Σχο­λής της Χάλ­κης προ­έ­κυ­ψε το 1971, όταν όλα τα ιδιω­τι­κά ανώ­τα­τα σχο­λεία κρα­τι­κο­ποι­ή­θη­καν με από­φα­ση του Συ­νταγ­μα­τι­κού Δι­κα­στη­ρί­ου. Δε­δο­μέ­νου ότι δεν υπάρ­χει ίδρυ­μα τρι­το­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης στο οποίο μπο­ρεί να με­τα­φερ­θεί η Θε­ο­λο­γι­κή Σχολή, η νο­μι­κή βάση χά­θη­κε. Το Πα­τριαρ­χείο ενα­ντιώ­θη­κε στην πρό­τα­ση της έναρ­ξης λει­τουρ­γί­ας της σχο­λής εντός κρα­τι­κού πα­νε­πι­στη­μί­ου το οποίο θα υπά­γε­ται στη νο­μο­θε­σία του Ανω­τά­του Συμ­βου­λί­ου Εκ­παί­δευ­σης. Εμείς κά­νου­με ακόμη προ­σπά­θειες για να ανοί­ξου­με τη Θε­ο­λο­γι­κή Σχολή της Χάλ­κης. Ανα­μέ­νου­με από τη γεί­το­νά μας την ίδια εποι­κο­δο­μη­τι­κή προ­σέγ­γι­ση σχε­τι­κά με τα προ­βλή­μα­τα που αντι­με­τω­πί­ζει η τουρ­κι­κή μειο­νό­τη­τα στην Ελ­λά­δα στον τομέα της εκ­παί­δευ­σης.

Να δια­τη­ρη­θεί η ισορ­ρο­πία στη σχέση των ΗΠΑ με Ελ­λά­δα και Τουρ­κία

– Γιατί ανα­βλή­θη­κε ξαφ­νι­κά η προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νη συ­νά­ντη­σή σας με τον κ. Μπάι­ντεν; Πι­στεύ­ε­τε ότι οι Ηνω­μέ­νες Πο­λι­τεί­ες πρέ­πει να δια­δρα­μα­τί­σουν δια­με­σο­λα­βη­τι­κό ρόλο στις τουρ­κο­ελ­λη­νι­κές σχέ­σεις;

– Η επί­σκε­ψή μας στις ΗΠΑ ανα­βλή­θη­κε λόγω ασυμ­βί­βα­στων προ­γραμ­μά­των και των δύο πλευ­ρών. Οπως γνω­ρί­ζε­τε, οι Ηνω­μέ­νες Πο­λι­τεί­ες βρί­σκο­νται πα­ρα­μο­νές εκλο­γών και το πρό­γραμ­μα του κ. Μπάι­ντεν έχει γίνει ακόμη πιο πυκνό. Τα προ­γράμ­μα­τά μας συ­νε­χί­ζο­νται εντα­τι­κά τόσο στο εσω­τε­ρι­κό όσο και στο εξω­τε­ρι­κό. Τέ­τοιου εί­δους επι­σκέ­ψεις πραγ­μα­το­ποιού­νται σε στιγ­μές που είναι κα­τάλ­λη­λες και για τα δύο μέρη. Οι φίλοι μας πραγ­μα­το­ποιούν συ­να­ντή­σεις με τους συ­νο­μι­λη­τές τους και συ­νε­χί­ζο­νται οι προ­σπά­θειες για τον κα­θο­ρι­σμό της κα­τάλ­λη­λης ημε­ρο­μη­νί­ας. Εί­μα­στε υπέρ της δια­τή­ρη­σης της πο­λι­τι­κής ισορ­ρο­πί­ας των Ηνω­μέ­νων Πο­λι­τειών στις σχέ­σεις με­τα­ξύ Τουρ­κί­ας και Ελ­λά­δας. Πι­στεύ­ου­με ότι οι προ­σεγ­γί­σεις που θα δια­τη­ρη­θούν σε από­στα­ση που αρ­μό­ζει στο δί­καιο της συμ­μα­χί­ας και που εν­θαρ­ρύ­νουν το έδα­φος για εποι­κο­δο­μη­τι­κό διά­λο­γο, θα είναι επω­φε­λείς. Επι­πλέ­ον, έχου­με άμεση επαφή με την Ελ­λά­δα χωρίς με­σά­ζο­ντες. Η δια­τή­ρη­ση και η ανά­πτυ­ξη αυτού θα συμ­βά­λει πιο θε­τι­κά στις σχέ­σεις μας.

– Κύριε Πρό­ε­δρε, θα θέ­λα­με να σας ρω­τή­σου­με για τις εξε­λί­ξεις στη Γάζα. Κα­τη­γο­ρεί­τε το Ισ­ρα­ήλ για τις πρά­ξεις του στη Γάζα και πα­ρο­μοιά­ζε­τε τον κ. Νε­τα­νιά­χου με τον «Χί­τλερ της επο­χής» και υπο­στη­ρί­ζε­τε τη Χαμάς, την οποία το Ισ­ρα­ήλ και οι δυ­τι­κές χώρες θε­ω­ρούν τρο­μο­κρά­τες, ως «απε­λευ­θε­ρω­τι­κό κί­νη­μα». Μπο­ρεί­τε να μας εξη­γή­σε­τε την άποψη της Τουρ­κί­ας;

– Βλέ­πο­ντας τι έχει επι­φέ­ρει το Ισ­ρα­ήλ στον λαό της Γάζας εδώ και μήνες, είναι δυ­να­τόν να δούμε ως θε­μι­τό τους βομ­βαρ­δι­σμούς του Ισ­ρα­ήλ σε νο­σο­κο­μεία, να σκο­τώ­νουν παι­διά, να κα­τα­πιέ­ζουν αμά­χους και να κα­τα­δι­κά­ζουν αθώ­ους αν­θρώ­πους σε πείνα, δίψα και έλ­λει­ψη φαρ­μά­κων με διά­φο­ρες δι­καιο­λο­γί­ες; Τι έκανε ο Χί­τλερ στο πα­ρελ­θόν; Κα­τα­πί­ε­ζε και σκό­τω­νε αν­θρώ­πους στα στρα­τό­πε­δα συ­γκέ­ντρω­σης. Η Γάζα δεν με­τα­τρά­πη­κε σε υπαί­θρια φυ­λα­κή όχι μόνο μετά τις 7 Οκτω­βρί­ου, αλλά και πριν από χρό­νια; Δεν ήταν οι άν­θρω­ποι εκεί κα­τα­δι­κα­σμέ­νοι σε πε­ριο­ρι­σμέ­νους πό­ρους για χρό­νια, σχε­δόν σαν να είναι στρα­τό­πε­δο συ­γκέ­ντρω­σης; Ποιος ευ­θύ­νε­ται για τις πιο βά­ναυ­σες και συ­στη­μα­τι­κές μα­ζι­κές δο­λο­φο­νί­ες στη Γάζα μετά την 7η Οκτω­βρί­ου; Τι μπο­ρεί να ει­πω­θεί για το Ισ­ρα­ήλ, που λέει στους αν­θρώ­πους «να πάτε σε εκεί­νη την πε­ριο­χή» και ρί­χνουν εκεί βόμ­βες; Ο Νε­τα­νιά­χου έχει φτά­σει σε ένα επί­πε­δο που θα έκανε τον Χί­τλερ να ζη­λέ­ψει με τις με­θό­δους γε­νο­κτο­νί­ας. Μι­λά­με για το Ισ­ρα­ήλ, το οποίο στο­χεύ­ει ασθε­νο­φό­ρα, χτυ­πά­ει ση­μεία δια­νο­μής τρο­φί­μων και ανοί­γει πυρ σε νηο­πο­μπές βο­ή­θειας. Δε­κά­δες δι­καιώ­μα­τα και ελευ­θε­ρί­ες των αν­θρώ­πων στη Γάζα πα­ρα­βιά­ζο­νται, ιδιαί­τε­ρα το δι­καί­ω­μα στη ζωή. Υπε­ρα­σπι­ζό­μα­στε τα δι­καιώ­μα­τά τους. Εμείς υπε­ρα­σπι­ζό­μα­στε την ει­ρή­νη. Το Ισ­ρα­ήλ, από την άλλη, συ­νε­χί­ζει να πα­ρα­βιά­ζει απε­ρί­σκε­πτα τα ψη­φί­σμα­τα των Ηνω­μέ­νων Εθνών, το διε­θνές δί­καιο και τα αν­θρώ­πι­να δι­καιώ­μα­τα. Σκε­φτεί­τε το, ποια θα ήταν η στάση σας αν κά­ποιος ερ­χό­ταν στο σπίτι σας και έλεγε «αυτό το μέρος είναι δικό μου τώρα, φύγε»; Θα έλε­γες «έλα να ζή­σεις στο σπίτι μου και να μου το πά­ρεις» ή θα υπε­ρα­σπί­ζε­σαι το σπίτι σου; Φυ­σι­κά, ανα­μέ­νε­ται να υπε­ρα­σπι­στεί­τε το σπίτι σας και να αντι­στα­θεί­τε στην αδι­κία. Το Ισ­ρα­ήλ το έκανε αυτό όχι μόνο στη Γάζα, αλλά σε όλα τα πα­λαι­στι­νια­κά εδάφη. Αφαί­ρε­σε τα σπί­τια και τα εδάφη των Πα­λαι­στι­νί­ων για τους τρο­μο­κρά­τες που απο­κα­λού­σαν εποί­κους. Τους το­πο­θέ­τη­σε σε σπί­τια των Πα­λαι­στι­νί­ων. Φυ­σι­κά, ενά­ντια σε αυτή τη συ­στη­μα­τι­κή κα­τα­πί­ε­ση που εξα­πλώ­θη­κε σε πολλά χρό­νια, ορ­γα­νώ­θη­καν και οι Πα­λαι­στί­νιοι κά­ποια στιγ­μή και άρ­χι­σαν να αντι­στέ­κο­νται. Η Χαμάς και άλλες αντι­στα­σια­κές ομά­δες στην Πα­λαι­στί­νη, τις οποί­ες η Δύση προ­σπα­θεί να χα­ρα­κτη­ρί­σει τρο­μο­κρά­τες, προ­έ­κυ­ψαν ου­σια­στι­κά από την αντί­δρα­ση σε αυτή την κα­τα­πί­ε­ση. Η Χαμάς δεν είναι παρά άν­θρω­ποι που προ­στα­τεύ­ουν τα σπί­τια, τις επι­χει­ρή­σεις και τα εδάφη τους που κα­τέ­χο­νται από το Ισ­ρα­ήλ στην Πα­λαι­στί­νη. Τι θέλει η Χαμάς; Να πά­ρουν πίσω τα πα­λαι­στι­νια­κά εδάφη που κα­τέ­χο­νται από το Ισ­ρα­ήλ και να απο­κα­τα­στή­σουν το κρά­τος τους. Εάν ανα­γνω­ρι­στεί το κυ­ρί­αρ­χο, ανε­ξάρ­τη­το, γε­ω­γρα­φι­κά ενο­ποι­η­μέ­νο κρά­τος της Πα­λαι­στί­νης, εντός των συ­νό­ρων του 1967, με πρω­τεύ­ου­σα την Ανα­το­λι­κή Ιε­ρου­σα­λήμ, θα υπήρ­χε ανά­γκη αντί­στα­σης; Επι­πλέ­ον, η Χαμάς δή­λω­σε επί­σης ότι εάν συμ­βεί αυτό, θα δια­λύ­σει την ένο­πλη πτέ­ρυ­γά της και θα συ­νε­χί­σει ως πο­λι­τι­κό κόμμα. Μια λύση που βα­σί­ζε­ται σε δύο κράτη είναι ένας απο­τε­λε­σμα­τι­κός τρό­πος δια­σφά­λι­σης διαρ­κούς και βιώ­σι­μης ει­ρή­νης. Βλέ­πε­τε, με την τε­λευ­ταία της δή­λω­ση, η Χαμάς συμ­φώ­νη­σε σε κα­τά­παυ­ση του πυρός, αλλά το Ισ­ρα­ήλ δεν θέλει κα­τά­παυ­ση του πυρός, προ­βάλ­λο­ντας δι­καιο­λο­γί­ες λόγω της επι­θυ­μί­ας του να κα­τα­λά­βει ολό­κλη­ρη τη Γάζα. Η σκλη­ρό­τη­τα και η σφαγή συ­νε­χί­ζο­νται. Συ­νε­χί­ζου­με να προ­σπα­θού­με για μια λύση. Οσοι υπο­στη­ρί­ζουν το Ισ­ρα­ήλ πρέ­πει να ξα­να­σκε­φτούν όλα αυτά τα γε­γο­νό­τα και να είναι στο πλευ­ρό που υπε­ρα­σπί­ζε­ται την ει­ρή­νη και την ηρε­μία με αί­σθη­μα ιστο­ρι­κής ευ­θύ­νης.

Πηγή kathimerini.gr

Μα­νώ­λης Κω­στί­δης