ΟΟΣΑ: Η μεσαία τάξη στην Ελλάδα χάνει 6% του εισοδήματός της ανά έτος

«Η μεσαία τάξη μοιάζει σήμερα όλο και περισ­σό­τερο με μία βάρκα σε επι­κίν­δυνα νερά», ανα­φέ­ρει έκθεση του ΟΟΣΑ (Οργα­νι­σμού Οικο­νο­μι­κής Συνερ­γα­σίας και Ανά­πτυ­ξης), που δόθηκε απόψε στη δημο­σιό­τητα, με τίτλο: «Υπό πίεση: Η συν­θλιμ­μένη μεσαία τάξη» και παρου­σιά­ζει την κατά­σταση στις χώρες – μέλη του Οργα­νι­σμού. «Τα μεσαία εισο­δή­ματα αυξή­θη­καν ελά­χι­στα, τόσο σχετικά όσο και σε από­λυ­τους όρους στις περισ­σό­τε­ρες χώρες του ΟΟΣΑ. Συνο­λικά, τα τελευ­ταία 30 χρόνια, το διάμεσο εισό­δημα αυξή­θηκε κατά ένα τρίτο λιγό­τερο από το μέσο εισό­δημα του πλου­σιό­τε­ρου 10%.

Παράλ­ληλα, το κόστος σημα­ντι­κών στοι­χείων του τρόπου ζωής της μεσαίας τάξης αυξή­θηκε ταχύ­τερα από τον πλη­θω­ρι­σμό», σημειώ­νει η έκθεση, προ­σθέ­το­ντας ότι αυτό συνέβη σε ένα πλαίσιο αύξησης της εργα­σια­κής ανα­σφά­λειας, με τη μία στις έξι θέσεις απα­σχό­λη­σης μεσαίου εισο­δή­μα­τος να αντι­με­τω­πί­ζουν υψηλό κίνδυνο από την αυτο­μα­το­ποί­ηση.

«Περισ­σό­τερα από ένα στα πέντε νοι­κο­κυ­ριά με μεσαίο εισό­δημα δαπα­νούν περισ­σό­τερα από όσα κερ­δί­ζουν. Η υπερ­χρέ­ωση είναι μεγα­λύ­τερη για τα μεσαία εισο­δή­ματα από ότι για τα νοι­κο­κυ­ριά με χαμηλό και υψηλό εισό­δημα».

Ο ΟΟΣΑ τονίζει ότι «μία ισχυρή και ευη­με­ρούσα μεσαία τάξη είναι καθο­ρι­στι­κής σημα­σίας για κάθε επι­τυ­χη­μένη οικο­νο­μία και κοι­νω­νία συνοχής». Η μεσαία τάξη «συντη­ρεί την κατα­νά­λωση, οδηγεί μεγάλο μέρος των επεν­δύ­σεων στην εκπαί­δευση, την υγεία και τον στε­γα­στικό τομέα και παίζει έναν ρόλο – κλειδί στη στήριξη των συστη­μά­των κοι­νω­νι­κής προ­στα­σίας μέσω των εισφο­ρών της στη φορο­λο­γία. Οι κοι­νω­νίες με ισχυρή μεσαία τάξη έχουν χαμη­λό­τερα ποσοστά εγκλη­μα­τι­κό­τη­τας, απο­λαμ­βά­νουν υψη­λό­τερα επίπεδα εμπι­στο­σύ­νης και ικα­νο­ποί­η­σης από τη ζωή, καθώς και μεγα­λύ­τερη πολι­τική στα­θε­ρό­τητα και καλή δια­κυ­βέρ­νηση», σημειώ­νει ο ΟΟΣΑ. Ωστόσο, τα τρέ­χο­ντα στοι­χεία δεί­χνουν ότι το 10% με τα υψη­λό­τερα εισο­δή­ματα κατέχει σχεδόν το μισό του συνο­λι­κού πλούτου, ενώ το 40% με τα χαμη­λό­τερα εισο­δή­ματα κατέχει μόνο το 3%.

Στο τελευ­ταίο κεφά­λαιο της έκθεσης, ο ΟΟΣΑ παρου­σιά­ζει μέτρα και πρω­το­βου­λίες πολι­τι­κής για τη βελ­τί­ωση των προ­ο­πτι­κών και των ευκαι­ριών της μεσαίας τάξης που αφορούν στη βελ­τί­ωση της δικαιο­σύ­νης του φορο­λο­γι­κού συστή­μα­τος, την αντι­με­τώ­πιση του αυξα­νό­με­νου κόστους δια­βί­ω­σης τόσο στη στε­γα­στική όσο και στην εκπαι­δευ­τική αγορά, τη συγκρό­τηση δεξιο­τή­των των νοι­κο­κυ­ριών της μεσαίας τάξης, τη μείωση των κιν­δύ­νων υπερ­χρέ­ω­σης και τη βελ­τί­ωση της πρό­σβα­σης σε επι­χει­ρη­μα­τι­κές ευκαι­ρίες.

Ο ΟΟΣΑ αναλύει διά­φο­ρους δείκτες στην περίοδο από την κρίση του 2008 έως το 2016 ή τα μέσα της τρέ­χου­σας δεκα­ε­τίας, όπως την εξέλιξη των εισο­δη­μά­των της μεσαίας τάξης, τη δυνα­τό­τητά της να αντε­πε­ξέρ­χε­ται σε απρό­βλε­πτες δαπάνες ή να τα βγάζει πέρα, την υπερ­χρέ­ωσή της και άλλους. Ως μεσαία τάξη θεωρεί τα νοι­κο­κυ­ριά με μεσαία εισο­δή­ματα, τα οποία κυμαί­νο­νται από το 75% έως το 200% του διά­με­σου εισο­δή­μα­τος. Τα νοι­κο­κυ­ριά με εισό­δημα από το 75% έως το 100% του διά­με­σου εισο­δή­μα­τος χαρα­κτη­ρί­ζο­νται ότι έχουν χαμη­λό­τερα μεσαία εισο­δή­ματα, όσα έχουν από 100% έως 150% ότι έχουν μεσαία – μεσαία εισο­δή­ματα και όσα έχουν από 150% έως 200% ότι έχουν υψη­λό­τερα μεσαία εισο­δή­ματα.

Εισό­δημα

Τα εισο­δη­μα­τικά επίπεδα των νοι­κο­κυ­ριών της μεσαίας τάξης δια­φέ­ρον βέβαια από χώρα σε χώρα, καθώς υπο­λο­γί­ζο­νται με βάση το διάμεσο εισό­δημα κάθε χώρας. Για να ανήκει στη μεσαία τάξη, ένα πρόσωπο που ζει μόνο του θα έπρεπε να έχει ετήσιο εισό­δημα από 3.757 έως 10.019 δολάρια στο Μεξικό και από 26.482 δολάρια έως 70.620 δολάρια στο Λου­ξεμ­βούργο (τα ποσά υπο­λο­γί­ζο­νται λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τις δια­φο­ρές στην αγο­ρα­στική δύναμη το 2010). Στην Ελλάδα, τα εισο­δή­ματα της μεσαίας τάξης για ένα μονο­πρό­σωπο νοι­κο­κυ­ριό κυμαί­νο­νται από 7.894 έως 21.050 δολάρια και είναι τα χαμη­λό­τερα μεταξύ των ευρω­παϊ­κών χωρών του ΟΟΣΑ.

Το διάμεσο εισό­δημα μειώ­θηκε ή αυξή­θηκε με ετήσιο ρυθμό χαμη­λό­τερο από 1% σε 21 από τις 36 χώρες του ΟΟΣΑ μετά το 2008. Στην Ελλάδα, την Ιταλία, την Ιαπωνία, το Μεξικό, τη Σλο­βε­νία και την Ισπανία, τα διάμεσα εισο­δή­ματα στα μέσα της δεκα­ε­τίας του 2010 ήταν σημα­ντικά χαμη­λό­τερα από ότι το 2008, αφού ληφθεί υπόψη ο πλη­θω­ρι­σμός. Στην περί­πτωση της Ελλάδας, η μείωση ανερ­χό­ταν σε σχεδόν 6% ανά έτος. Μόνο σε έξι χώρες του ΟΟΣΑ η αύξηση του διά­με­σου εισο­δή­μα­τος ξεπέ­ρασε κατά μέσο όρο το 2% ανά έτος.

Τα νοι­κο­κυ­ριά με μεσαίο εισό­δημα είναι σχεδόν το ίδιο άτρωτα όπως αυτά με υψηλό εισό­δημα στη μετά­πτωσή τους σε κατά­σταση σχε­τι­κής φτώ­χειας, δηλαδή κάτω από το 50% του εθνικού διά­με­σου εισο­δή­μα­τος Από το 2007 έως το 2015, το ποσοστό των νοι­κο­κυ­ριών που έπεσαν σε φτώχεια μέσα σε ένα έτος ήταν 2,1% κατά μέσο όρο, με τα ποσοστά να κυμαί­νο­νται από λιγό­τερο από 1% στη Δανία, την Ολλαν­δία και τη Σλο­βε­νία έως το 4% στην Αυστρα­λία, την Ελλάδα και τη Λετονία. Ωστόσο, τα νοι­κο­κυ­ριά με χαμη­λό­τερο μεσαίο εισό­δημα είναι σημα­ντικά πιο εκτε­θει­μένα στον κίνδυνο της φτώ­χειας.

Επίσης, τα νοι­κο­κυ­ριά με μεσαία εισο­δή­ματα δια­τρέ­χουν μεγάλο κίνδυνο να διο­λι­σθή­σουν στην κατώ­τερη εισο­δη­μα­τική τάξη σε μεγα­λύ­τερα του έτους χρονικά δια­στή­ματα. Ένα στα δέκα από τα νοι­κο­κυ­ριά και ένα στα επτά από τα νοι­κο­κυ­ριά με χαμη­λό­τερο μεσαίο εισό­δημα υπο­χώ­ρη­σαν στην κατώ­τερη εισο­δη­μα­τική τάξη (κάτω από το 75% του διά­με­σου εισο­δή­μα­τος), κατά μέσο όρο μεταξύ του 2007 και του 2015. Ο κίν­δυ­νος αυτός ήταν μεγα­λύ­τε­ρος στη Λετονία, την Εσθονία, τις ΗΠΑ, την Πορ­το­γα­λία, την Ισπανία και την Ελλάδα, όπου αφο­ρούσε σε περισ­σό­τερα από το 20% των νοι­κο­κυ­ριών με χαμη­λό­τερο μεσαίο εισό­δημα.

Τα νοι­κο­κυ­ριά με μεσαία εισο­δή­ματα συνει­σφέ­ρουν τα περισ­σό­τερα έσοδα από τη φορο­λο­γία εισο­δή­μα­τος – κατά μέσο όρο σχεδόν τα δύο τρίτα των εσόδων άμεσους προ­σω­πι­κούς φόρους, ένα ποσοστό αντί­στοιχο με αυτό του εισο­δή­μα­τός τους. Σε όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ, τα μεσαία εισο­δή­ματα συνει­σφέ­ρουν του­λά­χι­στον τα μισά φορο­λο­γικά έσοδα και περισ­σό­τερο από τα τρία τέταρτα συνει­σφέ­ρουν στο Βέλγιο, την Ισλαν­δία, τη Νορ­βη­γία και τη Σλο­βε­νία. Τα νοι­κο­κυ­ριά με τα χαμη­λό­τερα εισο­δή­ματα πλη­ρώ­νουν μικρό ποσοστό των φόρων. Κατά μέσο όρο, το ποσοστό αυτό είναι 7% των άμεσων προ­σω­πι­κών φόρων, ενώ κυμαί­νε­ται από 2% στην Ιρλαν­δία και τη Βρε­τα­νία έως το 14% στην Ελλάδα και την Ελβετία. Σε ορι­σμέ­νες χώρες – ιδιαί­τερα την Ελλάδα, το Λου­ξεμ­βούργο και την Πολωνία – η τάξη με τα μεσαία εισο­δή­ματα λαμ­βά­νει ποσοστό των παροχών που είναι ανα­λο­γικά πολύ υψη­λό­τερο από το ποσοστό της στον πλη­θυ­σμό. Στην Ελλάδα, τα νοι­κο­κυ­ριά με μεσαία εισο­δή­ματα αντι­στοι­χούν στο 59% του πλη­θυ­σμού και λαμ­βά­νουν το 70% των παροχών, ενώ τα νοι­κο­κυ­ριά με τα χαμη­λό­τερα εισο­δή­ματα αντι­στοι­χούν στο 32% του πλη­θυ­σμού και λαμ­βά­νουν το 15% των παροχών.

Δαπάνες

Όσον αφορά τις δαπάνες των νοι­κο­κυ­ριών, τα ενοίκια απο­τε­λούν, κατά μέσο όρο, σχεδόν το 20% του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τος των νοι­κο­κυ­ριών με μεσαίο εισό­δημα που νοι­κιά­ζουν σπίτι. Το βάρος αυτό κυμαί­νε­ται από το 4% στη Λετονία σε περισ­σό­τερο από το 25% στη Χιλή, την Τσεχία και την Ελλάδα. Μόνο στην Ελλάδα, την Ουγ­γα­ρία, τη Λιθουα­νία και την Πολωνία, τα νοι­κο­κυ­ριά με μεσαία εισο­δή­ματα δαπα­νούν λιγό­τερο από το 10% του συνο­λι­κού εισο­δή­μα­τός τους για μετα­φο­ρές. Ο πλη­θυ­σμός που καλύ­πτε­ται από ιδιω­τική ασφά­λιση υγείας αυξή­θηκε σε ορι­σμέ­νες χώρες του ΟΟΣΑ την περα­σμένη δεκα­ε­τία – ιδιαί­τερα στη Δανία, την Κορέα, τη Σλο­βε­νία και το Βέλγιο – και μειώ­θηκε σε άλλες, ιδιαί­τερα στην Ελλάδα, την Ιρλαν­δία, τη Νέα Ζηλαν­δία και τις ΗΠΑ.

Ευάλωτα νοι­κο­κυ­ριά 

Σχεδόν το 40% των νοι­κο­κυ­ριών με μεσαία εισο­δή­ματα σε 18 χώρες του ΟΟΣΑ είναι οικο­νο­μικά ευάλωτα , δηλαδή έχουν ληξι­πρό­θε­σμα χρέη ή δεν είναι σε θέση να αντι­με­τω­πί­σουν απροσ­δό­κη­τες δαπάνες ή ξαφ­νι­κές μειώ­σεις εισο­δή­μα­τος. Τα ποσοστά παρου­σιά­ζουν μεγάλες δια­φο­ρές, από 12% στη Νορ­βη­γία έως 70% στην Ελλάδα. Τα ποσοστά των ελλη­νι­κών και ουγ­γρι­κών νοι­κο­κυ­ριών με μεσαία εισο­δή­ματα που είναι οικο­νο­μικά ευάλωτα είναι πολύ πιο κοντά στα αντί­στοιχα ποσοστά των νοι­κο­κυ­ριών με χαμη­λό­τερα εισο­δή­ματα.

Περισ­σό­τερα από ένα στα πέντε των νοι­κο­κυ­ριών με μεσαίο εισό­δημα δαπα­νούν περισ­σό­τερα από όσα εισπράτ­τουν, κάτι που ενέχει τον κίνδυνο της υπερ­χρέ­ω­σης. Το σχετικό ποσοστό κυμαί­νε­ται από λιγό­τερο από 10% στην Εσθονία, Λιθουα­νία και Πολωνία έως πάνω από το 50% στη Χιλή και την Ελλάδα. Πρό­σφατα στοι­χεία δεί­χνουν ότι, κατά μέσο όρο στον ΟΟΣΑ, ένα στα οκτώ νοι­κο­κυ­ριά με μεσαία εισο­δή­ματα είναι υπερ­χρε­ω­μένα. Η υπερ­χρέ­ωση είναι ιδιαί­τερα φανερή στη Χιλή, την Ολλαν­δία και τη Νορ­βη­γία, όπου επη­ρε­ά­ζει του­λά­χι­στον ένα στα τέσσερα νοι­κο­κυ­ριά. Αντί­θετα, το ποσοστό είναι χαμη­λό­τερο από το 5% στην Αυστρία, την Εσθονία, τη Γερ­μα­νία, την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Λετονία, την Πολωνία και τη Σλο­βε­νία.

Υγειο­νο­μική περί­θαλψη

Σε ορι­σμέ­νες χώρες, το κόστος υγειο­νο­μι­κής περί­θαλ­ψης έχει γίνει πηγή μεγάλης ανη­συ­χίας. Κατά μέσο όρο, τα νοι­κο­κυ­ριά με μεσαία εισο­δή­ματα στις χώρες του ΟΟΣΑ που ανήκουν στην ΕΕ δαπα­νού­σαν ένα κατά 28% υψη­λό­τερο ποσοστό του εισο­δή­μα­τός τους για υγειο­νο­μική περί­θαλψη το 2015 από ότι μία δεκα­ε­τία νωρί­τερα. Η δαπάνη αυτή ήταν ιδιαί­τερα υψηλή στην Ελλάδα και τη Λετονία με ποσοστά 6,8% και 7,2%, αντί­στοιχα, των προ­ϋ­πο­λο­γι­σμών των μεσαίων εισο­δη­μά­των.

Κατά μέσο όρο, σχεδόν το 9% των ιδιο­κτη­τών ακι­νή­των που έχουν πάρει στε­γα­στικά δάνεια ορί­ζο­νται ως υπερ­βο­λικά επι­βα­ρυ­μέ­νοι από το κόστος κατοί­κη­σης, καθώς δαπα­νούν του­λά­χι­στον το 40% του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τός του για την απο­πλη­ρωμή του στε­γα­στι­κού δανείου. Το 2016, το ποσοστό αυτό έφθασε το 20% στην Ιρλαν­δία, την Ελλάδα και τη Σουηδία.

_{Πηγή: ΑΠΕ-}