Ο Δημήτρης Τσοποτός: 33 χρόνια προσφοράς στην Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων

Συ­νέ­ντευ­ξη

στη Μαίρη Φώτη

O κ. Δη­μή­τρης Τσο­πο­τός, που έχει ταυ­τι­στεί με την Υπη­ρε­σία Επι­με­λη­τών Ανη­λί­κων της Ρόδου, μιλά σή­με­ρα στην «δη­μο­κρα­τι­κή» σε μια πολύ εν­δια­φέ­ρου­σα συ­νέ­ντευ­ξη, έπει­τα από την συ­ντα­ξιο­δό­τη­σή του, για όλα όσα απο­κό­μι­σε στα 33 χρό­νια ενα­σχό­λη­σής του με τον ευαί­σθη­το τομέα των ανη­λί­κων που ανα­πτύσ­σουν πα­ρα­βα­τι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά.

Ανα­φέ­ρε­ται στις εμπει­ρί­ες που απο­κό­μι­σε ως επι­με­λη­τής ανη­λί­κων, συμ­βου­λεύ­ει τους γο­νείς και τους εκ­παι­δευ­τι­κούς με δε­δο­μέ­νο ότι η δια­τα­ρα­χή δια­γω­γής με χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά πα­ρα­βα­τι­κό­τη­τας εντο­πί­ζε­ται στις ηλι­κί­ες 14 με 17, υπερ­το­νί­ζει τη σπου­δαιό­τη­τα της δια­παι­δα­γώ­γη­σης και τον κα­τα­λυ­τι­κό ρόλο του οι­κο­γε­νεια­κού πε­ρι­βάλ­λο­ντος και εκ­φρά­ζει την αγω­νία του για το μέλ­λον της υπη­ρε­σί­ας

• Κύριε Τσο­πο­τέ, πρό­σφα­τα πή­ρα­τε την από­φα­ση να συ­ντα­ξιο­δο­τη­θεί­τε. Τι είναι αυτό που κρα­τά­τε, έπει­τα από τόσα χρό­νια ενα­σχό­λη­σής σας με έναν τόσο ευαί­σθη­το τομέα;

Αυτά που πραγ­μα­τι­κά αξί­ζουν και έχω κρα­τή­σει είναι η εμπι­στο­σύ­νη, η συ­νεν­νό­η­ση και η απο­δο­χή που έδει­ξαν προς την υπη­ρε­σία, οι ανή­λι­κοι που ήρθαν σε σύ­γκρου­ση με τον νόμο καθώς και το οι­κο­γε­νεια­κό τους πε­ρι­βάλ­λον. Επί­σης κρατώ την συ­νερ­γα­σία με τους φο­ρείς της εκ­παί­δευ­σης, της αυ­το­διοί­κη­σης και ιδιαί­τε­ρα με τον Δήμο Ρόδου, τον Δι­κη­γο­ρι­κό Σύλ­λο­γο Ρόδου και τους συ­να­δέλ­φους δι­κη­γό­ρους καθώς και τα μέλη της επι­τρο­πής δι­καιω­μά­των του ΔΣΡ, τα στε­λέ­χη του κέ­ντρου πρό­λη­ψης ΔΙΟ­ΔΟΣ και του συμ­βου­λευ­τι­κού σταθ­μού του ΚΕΘΕΑ, το κοι­νω­φε­λές ίδρυ­μα Εμμ. και Μα­ρί­ας Στα­μα­τί­ου καθώς και τα το­πι­κά ΜΜΕ. Ξε­χω­ρι­στή επί­σης θέση, έχουν και επι­στή­μο­νες επαγ­γελ­μα­τί­ες της ψυ­χι­κής υγεί­ας για την ιδιαί­τε­ρη στή­ρι­ξη που έδω­σαν στο έργο της υπη­ρε­σί­ας. Και ακόμη ο Συ­νή­γο­ρος του Παι­διού για την εμπι­στο­σύ­νη και την στή­ρι­ξη που έδει­ξε στην υπη­ρε­σία, όποτε αυτό χρειά­στη­κε. Κρατώ όμως και την από­μα­κρη και αμή­χα­νη πολ­λές φορές στάση, απέ­να­ντι στην νε­α­νι­κή πα­ρα­βα­τι­κό­τη­τα, της πλειο­νό­τη­τας των λει­τουρ­γών της δι­καιο­σύ­νης όλα αυτά τα χρό­νια.

• Πόσο δύ­σκο­λο ήταν να κλεί­σε­τε την πόρτα την τε­λευ­ταία ημέρα; Γιατί φα­ντά­ζο­μαι δεν κλεί­σα­τε απλώς την πόρτα ενός γρα­φεί­ου αλλά αφή­σα­τε πίσω σας και αν­θρώ­πους, ενή­λι­κες και ανή­λι­κους με τους οποί­ους ήσα­σταν σε επαφή.

Πρα­κτι­κά το «κλεί­σι­μο της πόρ­τας» δεν ήταν τόσο δύ­σκο­λο γιατί δυ­στυ­χώς από τον Ιού­λιο του 2016 το γρα­φείο της υπη­ρε­σί­ας έχει απο­μα­κρυν­θεί από τον φυ­σι­κό του χώρο, που είναι το Δι­κα­στι­κό Μέ­γα­ρο, παρά τις προ­βλέ­ψεις του ΠΔ 49/79 που ανα­φέ­ρε­ται στην λει­τουρ­γία της υπη­ρε­σί­ας και παρά το εν­δια­φέ­ρον της ει­σαγ­γε­λέ­ως του Αρεί­ου Πάγου κ. Ξένης Δη­μη­τρί­ου. Οφεί­λω να το­νί­σω ότι ο χώρος αυτός ο οποί­ος είναι μι­σθω­μέ­νος, είναι ακα­τάλ­λη­λος όχι μόνον για την υπη­ρε­σία αλλά και για κάθε δη­μό­σια υπη­ρε­σία. Επί της ου­σί­ας τώρα, πράγ­μα­τι υπάρ­χουν εκ­κρε­μείς υπο­θέ­σεις, ανη­λί­κων που πρό­κει­ται να δι­κα­σθούν, ανή­λι­κοι που βρί­σκο­νται σε επι­μέ­λεια και επι­τή­ρη­ση, γο­νείς που αγω­νιούν, εκ­παι­δευ­τι­κοί που αντι­με­τω­πί­ζουν προ­βλή­μα­τα πα­ρα­βα­τι­κό­τη­τας στα σχο­λεία τους κλπ… Κάθε πε­ρί­πτω­ση και μια αν­θρώ­πι­νη, προ­σω­πι­κή και οι­κο­γε­νεια­κή ιστο­ρία.

• Όλα αυτά τα χρό­νια, ποιες υπο­θέ­σεις ήταν αυτές που ξε­χω­ρί­ζε­τε; Που σας απα­σχό­λη­σαν πε­ρισ­σό­τε­ρο;

Κοι­τάξ­τε, κάθε πε­ρί­πτω­ση ανή­λι­κου πα­ρα­βά­τη έχει τα δικά της προ­σω­πι­κά και οι­κο­γε­νεια­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά. Το σύ­στη­μα της ποι­νι­κής δι­καιο­σύ­νης για ανη­λί­κους έχει ορ­γα­νω­θεί γύρω από την ει­δι­κή πρό­λη­ψη με επί­κε­ντρο τον ανή­λι­κο και την οι­κο­γέ­νειά του. Γι­΄αυ­τό η εξα­το­μί­κευ­ση με βάση αυτά τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά είναι απα­ραί­τη­τη. Ωστό­σο, ομα­δο­ποιώ­νας τις πε­ρι­πτώ­σεις που όλα αυτά τα χρό­νια πέ­ρα­σαν από την υπη­ρε­σία, νο­μί­ζω πως μπο­ρού­με να ξε­χω­ρί­σου­με τρεις κα­τη­γο­ρί­ες ανη­λί­κων που είναι πε­ρισ­σό­τε­ρο εκτε­θει­μέ­νες σε πα­ρά­γο­ντες που ευ­νο­ούν την πα­ρα­βα­τι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά. Είναι οι ανή­λι­κοι Ρομά, οι ανή­λι­κοι χρή­στες ναρ­κω­τι­κών και οι ανή­λι­κοι με­τα­νά­στες. Είναι ακρι­βώς αυτές οι κα­τη­γο­ρί­ες των ανη­λί­κων που οι οι­κο­γέ­νειές τους έχουν στην με­γά­λη τους πλειο­νό­τη­τα πε­ριο­ρι­σμέ­νη κοι­νω­νι­κή ικα­νό­τη­τα ή ευ­και­ρί­ες, για λό­γους οι­κο­νο­μι­κούς και κοι­νω­νι­κούς. Οι πε­ρι­πτώ­σεις αυτές που υφί­στα­νται μα­κρο­χρό­νιο και πο­λύ­πλευ­ρο απο­κλει­σμό, δεν αντι­με­τω­πί­ζο­νται με δια­χει­ρι­στι­κές λο­γι­κές ούτε τε­χνο­κρα­τι­κές αντι­λή­ψεις που φαί­νε­ται να επι­κρα­τούν τε­λευ­ταία και στον χώρο της δι­καιο­σύ­νης. Χρεια­ζό­μα­στε ασφα­λώς και εκ­συγ­χρο­νι­σμό και με­ταρ­ρυθ­μί­σεις και επι­στη­μο­νι­κή γνώση αλλά και νο­μι­κή σκέψη και αντί­λη­ψη και συ­ναί­σθη­μα για την επαρ­κή κα­τα­νό­η­ση του ανή­λι­κου πα­ρα­βά­τη. Και δεν πρέ­πει η πα­ρέμ­βα­ση να εξα­ντλεί­ται στον ποι­νι­κό χα­ρα­κτη­ρι­σμό μιας πρά­ξης και στην τυ­πι­κή επι­βο­λή ενός ανα­μορ­φω­τι­κού μέ­τρου. Προ­κει­μέ­νου ο λει­τουρ­γός της ποι­νι­κής δι­καιο­σύ­νης να έχει μία ει­λι­κρι­νή στάση απέ­να­ντι στον ανή­λι­κο πα­ρα­βά­τη, οφεί­λει να έχει κατα νού την κα­τά­στα­ση π.χ. του εκ­παι­δευ­τι­κού συ­στή­μα­τος, τις ερ­γα­σια­κές συν­θή­κες, την κοι­νω­νι­κή και την οι­κο­γε­νεια­κή θέση του συ­γκε­κρι­μέ­νου ανη­λί­κου ακόμα και την αντί­λη­ψη που έχει δια­μορ­φώ­σει ο ανή­λι­κος για τους θε­σμούς.

• Υπάρ­χουν παι­διά που εί­χα­τε υπό την επο­πτεία σας για συ­γκε­κρι­μέ­νο χρο­νι­κό διά­στη­μα αλλά δια­τη­ρή­σα­τε επαφή και με­τέ­πει­τα;

Ναι, πολ­λές φορές και για διά­φο­ρα θέ­μα­τα, ιδίως οι­κο­γε­νεια­κού δι­καί­ου. Συχνά ζη­τή­θη­κε η συν­δρο­μή ή ακόμη και η πα­ρέμ­βα­ση της υπη­ρε­σί­ας, για θέ­μα­τα που τους απα­σχο­λούν είτε από οι­κο­γέ­νειες ανη­λί­κων είτε από νέους, ενη­λί­κους πλέον, με πα­ρα­βα­τι­κό πα­ρελ­θόν.

• Μετά από τόσα χρό­νια εμπει­ρί­ας, τι θε­ω­ρεί­τε ότι οδη­γεί ένα παιδί να ανα­πτύ­ξει πα­ρα­βα­τι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά;

Είναι πράγ­μα­τα που όλοι γνω­ρί­ζου­με καλά αλλά όταν έρ­χε­ται η στιγ­μή να πά­ρου­με απο­φά­σεις και να ενερ­γή­σου­με προς το συμ­φέ­ρον των παι­διών, τα αγνο­ού­με. Γνω­ρί­ζου­με λοι­πόν ότι η πα­ρα­βα­τι­κό­τη­τα των ανη­λί­κων είναι φαι­νό­με­νο πο­λυ­ε­πί­πε­δο. Οτι οι ανή­λι­κοι ζουν και ανα­πτύσ­σο­νται σε ένα πε­ρι­βάλ­λον ήδη δια­μορ­φω­μέ­νο από αρχές, αξίες και συ­μπε­ρι­φο­ρές ενη­λί­κων. Οτι ο νέος άν­θρω­πος θέλει να αντι­δρά σε όσα συμ­βαί­νουν γύρω του, στην οι­κο­γέ­νεια, στο σχο­λείο, στην κοι­νω­νία με τον δικό του, συχνά απρό­βλε­πτο τρόπο. Οτι ο νέος άν­θρω­πος δο­κι­μά­ζει τα όριά του και πολ­λές φορές έχει την τάση να τα ξε­περ­νά­ει, αγνο­ώ­ντας τους κιν­δύ­νους. Οτι τα παι­διά δεν είναι μι­κροί ενή­λι­κες. Είναι ξε­χω­ρι­στές προ­σω­πι­κό­τη­τες υπό δια­μόρ­φω­ση. Γι­΄αυ­τό το 1989 δια­μορ­φώ­θη­καν από την unicef οι κα­νό­νες των δι­καιω­μά­των του παι­διού, με βα­σι­κή ιδέα ότι τα παι­διά δεν είναι απλώς υπο­κεί­με­να προ­στα­σί­ας αλλά είναι φο­ρείς δι­καιω­μά­των. Αυτό το κεί­με­νο εν­σω­μα­τώ­θη­κε στο ελ­λη­νι­κό δί­καιο με τον νόμο 2101/1991 στον οποίο όλοι οφεί­λου­με να ανα­τρέ­χου­με για να προ­σαρ­μό­ζου­με τις πα­ρεμ­βά­σεις μας και τις απο­φά­σεις μας, για ζη­τή­μα­τα που αφο­ρούν στην ζωή των ανη­λί­κων.

• Και τι είναι εκεί­νο που θα το βοη­θή­σει να επα­νέλ­θει και να βάλει σε τάξη τη ζωή του;

Αλ­λα­γές. Πρω­τ΄α­π΄ό­λα αλ­λα­γές στην συ­μπε­ρι­φο­ρά του οι­κο­γε­νεια­κού πε­ρι­βάλ­λο­ντος και του ίδου. Αλ­λα­γές που να επα­να­προσ­διο­ρί­ζουν την στάση απέ­να­ντι στο πρό­βλη­μα και να δί­νουν νόημα στη ζωή του. Πα­ρεμ­βά­σεις και απο­φά­σεις από το σχο­λείο, την δι­καιο­σύ­νη κλπ, που να ευ­νο­ούν και να στη­ρί­ζουν αυτήν κα­τεύ­θυν­ση. Φα­ντά­ζε­στε πόσο τρα­γι­κό είναι ένας νέος άν­θρω­πος 14, 15, 16, 17χρό­νων να μην βρί­σκει νόημα στην κα­θη­με­ρι­νή του ζωή και να μην του δί­νε­ται η ευ­και­ρία και η στή­ρι­ξη να επα­να­προσ­διο­ρί­σει πράγ­μα­τα που τον αφο­ρούν; Γι­΄αυ­τό όταν βρι­σκό­μα­στε μπρο­στά σε έναν ανή­λι­κο πα­ρα­βά­τη, σε όποιο στά­διο της δια­δι­κα­σί­ας, είναι απα­ραί­τη­το να κα­τα­νο­ού­με τη φύση των προ­βλη­μά­των και των ανα­γκών του. Το δί­καιο των ανη­λί­κων ανα­γνω­ρί­ζει αυτή την ανά­γκη, γι’ αυτό ο νο­μο­θέ­της έχει προ­νο­ή­σει έναν ση­μα­ντι­κό αριθ­μό ανα­μορ­φω­τι­κών μέ­τρων και όχι ποι­νές. Οι απο­φά­σεις του Δι­κα­στη­ρί­ου Ανη­λί­κων έχουν χα­ρα­κτή­ρα δευ­τε­ρο­γε­νούς πρό­λη­ψης. Πρέ­πει να γνω­ρί­ζου­με ότι για τους πε­ρισ­σό­τε­ρους νέους αν­θρώ­πους που βρί­σκο­νται σε σύ­γκρου­ση με τον νόμο, η πα­ρα­βα­τι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά είναι ένα με­μο­νω­μέ­νο πε­ρι­στα­τι­κό και όχι τρό­πος ζωής. Το πι­θα­νό­τε­ρο είναι ότι οι νέοι αυτοί, θα ξε­πε­ρά­σουν την πα­ρα­βα­τι­κό­τη­τα και δεν θα πα­ρου­σιά­σουν ξανά σο­βα­ρές δια­τα­ρα­χές συ­μπε­ρι­φο­ράς. Η αντι­με­τώ­πι­ση των ανη­λί­κων πα­ρα­βα­τών δεν χρειά­ζε­ται ηθο­κο­λο­γί­ες και δι­δα­κτι­σμούς.

• Με πόσες υπο­θέ­σεις ασχο­λη­θή­κα­τε συ­νο­λι­κά όλα αυτά τα χρό­νια;

Ξέ­ρε­τε, οι αριθ­μοί δεν λένε πάντα την αλή­θεια. Γι­΄αυ­τό πρέ­πει να διευ­κρι­νι­στεί ότι από τον συ­νο­λι­κό αριθ­μό των υπο­θέ­σε­ων και των δι­κα­σί­μων, μόνον ένα πο­σο­στό πε­ρί­που 20% έχει πραγ­μα­τι­κό ποι­νι­κό εν­δια­φέ­ρον. Για την στάθ­μι­ση και αξιο­λό­γη­ση της πα­ρα­βα­τι­κής συ­μπε­ρι­φο­ράς των ανη­λί­κων στο πλαί­σιο της δι­κα­στι­κής πα­ρέμ­βα­σης λαμ­βά­νο­νται υπ΄ό­ψιν τα εξής: η βα­ρύ­τη­τα της πρά­ξης, η φύση της πρά­ξης, οι συν­θή­κες διά­πρα­ξης του αδι­κή­μα­τος και το πι­θα­νό πα­ρα­βα­τι­κό πα­ρελ­θόν του ανη­λί­κου. Μόνον έτσι μπο­ρού­με να προ­σεγ­γί­σου­με με ασφά­λεια τις πα­ρα­μέ­τρους της νε­α­νι­κής πα­ρα­βα­τι­κό­τη­τας. Πρέ­πει να ση­μειώ­σου­με ότι μέχρι το 2011 η υπη­ρε­σία ήταν στε­λε­χω­μέ­νη από δύο άτομα. Σε ό,τι λοι­πόν με αφορά στα 33 χρό­νια της δικής μου συ­νο­λι­κής υπη­ρε­σί­ας, μπο­ρού­με να υπο­λο­γί­σου­με 32 ανή­λι­κους πα­ρα­βά­τες τον χρόνο κατά προ­σέγ­γι­ση, με πρά­ξεις κυ­ρί­ως κατά της ιδιο­κτη­σί­ας, της βί­αι­ης και επι­θε­τι­κής συ­μπε­ρι­φο­ράς και χρή­σης ναρ­κω­τι­κών. Σε αυτό τον αριθ­μό πρέ­πει να συ­νυ­πο­λο­γι­στούν πε­ρί­που και 40 πε­ρι­πτώ­σεις τον χρόνο που εντάσ­σο­νταν στους το­μείς της πρό­λη­ψης, της εν­δο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας και της εν­δο­σχο­λι­κής βίας για τις οποί­ες δεν είχε ασκη­θεί ποι­νι­κή δίωξη.

• Συ­νή­θως σε ποια ηλι­κία μπο­ρεί να δια­φα­νεί ότι ένα παιδί εν­δέ­χε­ται να ανα­πτύ­ξει πα­ρα­βα­τι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά;

Μια σχε­τι­κά ασφα­λής πρό­γνω­ση για πα­ρα­βα­τι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά ή έστω για δια­τα­ρα­χή δια­γω­γής με χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά πα­ρα­βα­τι­κό­τη­τας, εντο­πί­ζε­ται στις ηλι­κί­ες 14 με 17, δη­λα­δή με την έναρ­ξη της εφη­βεί­ας και την αρχή της ολο­κλή­ρω­σής της.

• Ισχύ­ει αυτό που λένε όλοι σχε­δόν οι γο­νείς, ότι οι «κακές πα­ρέ­ες» είναι εκεί­νες που ευ­θύ­νο­νται, αν όχι απο­κλει­στι­κά κατά ένα με­γά­λο πο­σο­στό, για να πα­ρεκ­κλί­νει ένα παιδί;

Οι «κακές πα­ρέ­ες», ό,τι ση­μαί­νει αυτό, βρί­σκο­νται πα­ντού στην ζωή. Ποιους θα επι­λέ­ξει ένας έφη­βος να κάνει παρέα και κατά πόσο θα επη­ρε­α­στεί από αυ­τούς, είναι δευ­τε­ρεύ­ον ζή­τη­μα. Το πραγ­μα­τι­κό ζή­τη­μα βρί­σκε­ται στο γιατί θα κάνει την συ­γκε­κρι­μέ­νη επι­λο­γή. Ολα εξαρ­τώ­νται από την δια­παι­δα­γώ­γη­ση, την αντί­λη­ψη για το τι επι­τρέ­πε­ται και τι όχι, τον αυ­το­σε­βα­σμό, τον έλεγ­χο του θυμού, την αυ­το­γνω­σία και τα όρια. Γι’ αυτό στον ποι­νι­κό χα­ρα­κτη­ρι­σμό των πρά­ξε­ων των ανη­λί­κων, μικρή ση­μα­σία πρέ­πει να έχει ο χα­ρα­κτη­ρι­σμός «από κοι­νού» ως επι­βα­ρυ­ντι­κό στοι­χείο. Αλ­λω­στε ο ανή­λι­κος θέλει να ανή­κει στην ομάδα, έχει ανά­γκη την απο­δο­χή και την έντα­ξη στην παρέα. Σχε­δόν πάντα τα αδι­κή­μα­τα των ανη­λί­κων δια­πράτ­το­νται από πα­ρέ­ες. Αρα είναι σκό­πι­μο να εστιά­σου­με την προ­σο­χή μας στα αρ­νη­τι­κά πρό­τυ­πα και στις δυ­σλει­τουρ­γι­κές συ­μπε­ρι­φο­ρές που πι­θα­νό­τα­τα να βρί­σκο­νται στο πε­ρι­βάλ­λον που ζει και ανα­πτύσ­σε­ται ένα παιδί.

• Τι γί­νε­ται σή­με­ρα με την Υπη­ρε­σία Ανη­λί­κων στη Ρόδο μετά τη συ­ντα­ξιο­δό­τη­σή σας; Οι πλη­ρο­φο­ρί­ες μας ανα­φέ­ρουν ότι έπει­τα από 39 χρό­νια πα­ρα­μέ­νει κλει­στή.

Δεν είμαι σε θέση να γνω­ρί­ζω. Υπο­θέ­τω ότι τυ­πι­κά κά­ποια λύση θα βρε­θεί. Πα­ρό­μοιες κα­τα­στά­σεις και προ­βλή­μα­τα υπάρ­χουν σε πολ­λές υπη­ρε­σί­ες επι­με­λη­τών στα Δι­κα­στή­ρια Ανη­λί­κων της χώρας μετά την διοι­κη­τι­κή συγ­χώ­νευ­ση της υπη­ρε­σί­ας με την υπη­ρε­σία κοι­νω­νι­κής αρω­γής, η οποία βέ­βαια δεν έχει καμία σχέση με τους ανη­λί­κους. Πα­ρα­τη­ρεί­ται δυ­στυ­χώς μία αργή μεν αλλά στα­θε­ρή συρ­ρί­κνω­ση των υπη­ρε­σιών με την έλ­λει­ψη προ­σω­πι­κού και την στα­δια­κή πε­ρι­θω­ριο­ποί­η­σή της. Μια πραγ­μα­τι­κή τομή και με­ταρ­ρύθ­μι­ση στο δί­καιο των ανη­λί­κων αλλά και στο οι­κο­γε­νεια­κό δί­καιο γε­νι­κό­τε­ρα, θα ήταν η δη­μιουρ­γία οι­κο­γε­νεια­κού δι­κα­στη­ρί­ου σε κάθε πρω­το­δι­κείο πράγ­μα το οποίο επι­χει­ρή­θη­κε με τον νόμο 2447/96 στα άρθρα 48-54, δίχως ποτέ να ισχύ­σει.

• Κλεί­νο­ντας την συ­νέ­ντευ­ξη κ. Τσο­πο­τέ, τι συμ­βου­λή θα δί­να­τε στους γο­νείς αλλά και στους εκ­παι­δευ­τι­κούς;

Πρω­τ΄απ’ όλα να ακούν τα παι­διά και να συ­νερ­γά­ζο­νται μαζί τους. Να μά­θουν να εμπι­στεύ­ο­νται οι μεν τους δε. Τα παι­διά το έχουν ανά­γκη. Γι’ αυτό χρειά­ζε­ται κα­τα­νό­η­ση και υπο­μο­νή. Φαι­νό­με­να δυ­σλει­τουρ­γί­ας στην οι­κο­γέ­νεια, η εν­δο­οι­κο­γε­νεια­κή βία αλλά και η εν­δο­σχο­λι­κή βία, δεν αντι­με­τω­πί­ζο­νται σε συν­θή­κες πα­νι­κού. Να μά­θουν να βλέ­πουν πίσω από αυτές τις συ­μπε­ρι­φο­ρές. Να εμπι­στευ­θούν τους ρό­λους που τους δίνει η ζωή, η κοι­νω­νία και η πο­λι­τεία. Να ζη­τούν την βο­ή­θεια των αρχών αλλά με πε­ρί­σκε­ψη και φειδώ, γιατί η αντι­με­τώ­πι­ση των προ­βλη­μά­των βρί­σκε­ται στην ίδια την οι­κο­γέ­νεια ή στο σχο­λείο.