Βαληνάκης: Με τον Μπάιντεν αποφεύγουμε τα χειροτέρα, δεν θα δούμε όμως θεαματική στροφή

Εκτιμά, ωστόσο, ότι «τελικά δεν θα δούμε θεα­μα­τι­κές στροφές στην αμε­ρι­κα­νική πολι­τική αλλά περισ­σό­τερο διορ­θω­τι­κές κινή­σεις στις άτσαλες υπερ­βο­λές του Τραμπ».

Στα εξω­τε­ρικά αναμένω λογικά μια κάπως ενερ­γό­τερη παρου­σία από ένα πρόεδρο έμπειρο περί τα διεθνή. Όμως το γνωστό αρι­στερό σύνθημα η “Αμερική-παγκόσμιος χωρο­φύ­λα­κας” έχει προ πολλού τελειώ­σει και πρέπει κι εμείς επι­τέ­λους να συνει­δη­το­ποι­ή­σουμε τι αυτό πρα­κτικά συνε­πά­γε­ται για εμάς στη γει­το­νιά μας» τονίζει.

Ανα­φο­ρικά με τα ελλη­νο­τουρ­κικά, ο κ. Βαλη­νά­κης πιστεύει ότι δεν πρό­κει­ται να αντι­στρα­φεί δρα­μα­τικά η αμε­ρι­κα­νική στάση «ίσων απο­στά­σεων».

«Ας μην τρέ­φουμε αυτα­πά­τες: η νέα κυβέρ­νηση θα προ­σπα­θή­σει πολύ να ξανα­φέ­ρει την Τουρκία κοντύ­τερα στην ίδια και στο ΝΑΤΟ» τονίζει και προει­δο­ποιεί: «Δεν θα παρα­τή­σει εύκολα την προ­σπά­θεια να μη χαθεί η Τουρκία για τη Δύση και θα δώσει πολλά στον στόχο αυτόν».

Σε κάθε περί­πτωση πάντως θεωρεί ότι ο Ντό­ναλντ Τραμπ ακο­λού­θησε δια­χρο­νικά την αρνη­τι­κό­τερη στάση που ακο­λού­θησε ποτέ Αμε­ρι­κα­νός πρό­ε­δρος απέ­να­ντι στα ελλη­νο­τουρ­κικά και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο. «Η αλλο­πρό­σαλλη προ­ε­δρία Τραμπ ενθάρ­ρυνε αντί να απο­τρέ­ψει την επι­θε­τι­κό­τητα του Ερντο­γάν και μάλιστα σε πολλές κρί­σι­μες στιγμές», τονίζει, επι­ση­μαί­νο­ντας τη στενή του σχέση με τον Τούρκο πρόεδρο.

Eρωτηθείς αν ο Ερντο­γάν θα εκμε­ταλ­λευ­τεί το λεγό­μενο παρά­θυρο ευκαι­ρίας μέχρι τον Ιανουά­ριο, ο κ. Βλη­νά­κης θεωρεί πιθα­νό­τερη εξέλιξη τη συνέ­χιση και αύξηση των τουρ­κι­κών προ­κλή­σεων στην περιοχή μας.

Για το εσω­τε­ρικό των Ηνω­μέ­νων Πολι­τειών, προ­βλέ­πει ότι ο Μπάι­ντεν, ως νέος «πρό­ε­δρος όλων των Αμε­ρι­κα­νών», όπως ο ίδιος τόνισε, θα πρέπει να κάνει σοβαρά ανοίγ­ματα προς τους ψηφο­φό­ρους αλλά και ορι­σμέ­νες από τις ιδέες του Τραμπ. Επι­ση­μαί­νει ακόμη το γεγονός ότι ο Τραμπ δεν εννοεί να παρα­δώ­σει την εξουσία αμαχητί.

Ανα­λυ­τικά η συνέ­ντευξη του καθη­γητή Γιάννη Βαλη­νάκη στο CNN Greece

– Πώς είδατε το απο­τέ­λε­σμα των αμε­ρι­κα­νι­κών εκλογών;

Απλο­ποιώ­ντας τα μηνύ­ματα, ένας σοβαρός και αξιο­πρε­πής πολι­τι­κός νίκησε έναν απρό­βλε­πτο λαϊ­κι­στή, ή αν θέλετε, η κανο­νι­κό­τητα το αλλο­πρό­σαλλο. Φυσικά τα πράγ­ματα είναι πολύ πιο περί­πλοκα και η Αμερική, εν μέσω αυξα­νό­με­νης εσω­στρέ­φειας, διχά­στηκε, διευ­ρύ­νο­ντας ακόμη περισ­σό­τερο το χάσμα ανάμεσα στις φυλε­τι­κές, κοι­νω­νι­κές και άλλες διαι­ρέ­σεις.

Πράγμα που σημαί­νει ότι ο Μπάι­ντεν, ως νέος «πρό­ε­δρος όλων των Αμε­ρι­κα­νών», όπως τόνισε, θα πρέπει στα εσω­τε­ρικά θέματα να κάνει σοβαρά ανοίγ­ματα προς τους ψηφο­φό­ρους αλλά και ορι­σμέ­νες από τις ιδέες του Τραμπ. Επίσης, με το νέο Κογκρέσο θα έχει σοβαρές δυσκο­λίες να περάσει πραγ­μα­τικά δομικές αλλαγές που θέλει να φέρει. Συνερ­γά­τες του μιλούν για την πολι­τική προ­τε­ραιό­τητα των τριών C (Covid, Clima, China) και νομίζω ότι με αυτά θα ξεκι­νή­σει.

Στα εξω­τε­ρικά αναμένω λογικά μια κάπως ενερ­γό­τερη παρου­σία από ένα πρόεδρο έμπειρο περί τα διεθνή. Όμως το γνωστό αρι­στερό σύνθημα η «Αμερική-παγκόσμιος χωρο­φύ­λα­κας» έχει προ πολλού τελειώ­σει και πρέπει κι εμείς επι­τέ­λους να συνει­δη­το­ποι­ή­σουμε τι αυτό πρα­κτικά συνε­πά­γε­ται για εμάς στη γει­το­νιά μας.

– Οι θέσεις του Τζο Μπάι­ντεν φαί­νο­νται πιο φιλικές προς την Ελλάδα, σε αντί­θεση με τον Ντό­ναλντ Τραμπ που δεν έκρυβε την προ­σω­πική συμπά­θεια του προς τον Τούρκο πρόεδρο, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν. Πώς αξιο­λο­γείτε την προ­ε­δρία Τραμπ;

Θα έλεγα συνο­πτικά, καλά νέα το εκλο­γικό απο­τέ­λε­σμα για εμάς, λιγό­τερο καλά για τον Ερντο­γάν. Εμείς ιδρώ­σαμε πιστεύω ως χώρα μετά τα πρώτα απο­τε­λέ­σματα, αλλά σίγουρα ανα­κου­φι­στή­καμε που η προ­ε­δρία του επι­τέ­λους θα λήξει.

Επι­τρέψτε μου να επι­κε­ντρώσω την αξιο­λό­γησή μου για τον Τραμπ σε όσα κυρίως ενδια­φέ­ρουν την Ελλάδα: Nομίζω ήταν δια­χρο­νικά η αρνη­τι­κό­τερη στάση που ακο­λού­θησε ποτέ Αμε­ρι­κα­νός πρό­ε­δρος απέ­να­ντι στα ελλη­νο­τουρ­κικά και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Παρά την προ­σπά­θεια του Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ να κρα­τή­σει κάποιες απο­στά­σεις, η αλλο­πρό­σαλλη προ­ε­δρία Τραμπ ενθάρ­ρυνε αντί να απο­τρέ­ψει την επι­θε­τι­κό­τητα του Ερντο­γάν και μάλιστα σε πολλές κρί­σι­μες στιγμές.

Ανέ­πτυξε ο ίδιος μια πολύ στενή προ­σω­πική σχέση με τον Τούρκο ομόλογό του, σε σημείο που οι τηλε­φω­νι­κές τους επαφές να δια­δέ­χο­νται η μία την άλλη. Δεν δίστασε να πει ότι τον εκτι­μούσε (!) ως «σκληρό » ηγέτη και τον κατέ­τασσε ανάμεσα στους σημα­ντι­κό­τε­ρους διε­θνείς παρά­γο­ντες.

Η σχέση τους έγινε ακόμη πιο στενή λόγω των προ­σω­πι­κών επι­χει­ρη­μα­τι­κών συμ­φε­ρό­ντων του Τραμπ για τις οποίες θα μάθουμε στο μέλλον ακόμη περισ­σό­τερα.

Ο Αμε­ρι­κα­νός πρό­ε­δρος δεν δίστασε επι­πλέον να παρέμ­βει ωμά στην αμε­ρι­κα­νική Δικαιο­σύνη υπέρ ανθρώ­πων του Ερντο­γάν, όπως των κατη­γο­ρού­με­νων για το σκάν­δαλο ξεπλύ­μα­τος της τουρ­κι­κής τρά­πε­ζας Halkbank.

Επι­πρό­σθετα, απο­κα­λύ­φθη­καν μεταξύ άλλων και χρη­μα­τι­σμοί από την Τουρκία του­λά­χι­στον του πρώτου συμ­βού­λου Εθνικής Ασφά­λειας του Τραμπ που λει­τουρ­γούσε (μαζί με άλλους) ως λομπί­στας της Τουρ­κίας. Δεν βρήκε πάντως ο ίδιος ποτέ δύο σοβαρά λόγια να πει ενα­ντίον του τουρ­κι­κού μιλι­τα­ρι­σμού στη Μεσό­γειο και αρνή­θηκε να εφαρ­μό­σει και τους αμε­ρι­κα­νι­κούς νόμους επι­βά­λο­ντας κυρώ­σεις για τους S-400. Μπο­ρούμε νομίζω να φαντα­στούμε την απο­θρά­συνση του Σουλ­τά­νου αν ήταν άλλο το απο­τέ­λε­σμα των εκλογών.

– Θεω­ρείτε ότι ο Ερντο­γάν θα εκμε­ταλ­λευ­τεί το λεγό­μενο παρά­θυρο ευκαι­ρίας μέχρι τον Ιανουά­ριο;

Ο Τραμπ δεν εννοεί να παρα­δώ­σει την εξουσία αμαχητί και πράγ­ματι η περί­ο­δος μέχρι το τέλος Ιανουα­ρίου κρύβει πολλούς κιν­δύ­νους, ενώ παράλ­ληλα ο Ερντο­γάν ρίχνει παρα­σκη­νιακά δελε­α­στι­κές γέφυρες και προς τον Μπάι­ντεν. Η συνέ­χιση και αύξηση των τουρ­κι­κών προ­κλή­σεων στην περιοχή μας τις προ­σε­χείς εβδο­μά­δες είναι πάντως η πιθα­νό­τερη εξέλιξη. Πχ. ήδη εξαγ­γέλ­θη­καν ξανά νέες -και για να μην ξεχνιό­μα­στε παρά­νο­μες, ένοπλες αλλά και ανεμπόδιστες- έρευνες της τουρ­κι­κής αρμάδας, κάθε μέρα και πιό βαθειά μέσα στις ελλη­νι­κές θαλάσ­σιες ζώνες. Το ίδιο και με το προ­κλη­τικό «πικ-νικ» Ερντογάν-Τατάρ στην Αμμό­χω­στο.

Δεν μπορεί βέβαια να απο­κλει­σθεί και ένας υπο­κρι­τι­κός ελιγμός προς ηπιό­τε­ρους τόνους και υπέρ του δια­λό­γου («α-λα-τουρκικά» βέβαια) για να διευ­κο­λύ­νει ξανά την τουρ­κό­στροφη ομάδα εντός της ΕΕ, αλλά και της νέας αμε­ρι­κα­νι­κής ηγεσίας, να απο­τρέ­ψουν ή να «ξεδο­ντιά­σουν» τις κυρώ­σεις που κανο­νικά θα έπρεπε να είχαν επι­βά­λει κατά της Τουρ­κίας.

– Ποιά θα είναι η στάση του προ­έ­δρου Μπάι­ντεν;Πολλές προσ­δο­κίες είχαν επεν­δυ­θεί, ωστόσο, και στο παρελ­θόν σε άλλους Δημο­κρα­τι­κούς προ­έ­δρους των Ηνω­μέ­νων Πολι­τειών, χωρίς όμως να υπάρ­ξουν θεα­μα­τικά απο­τε­λέ­σματα.

Σίγουρα απο­φύ­γαμε με τη νίκη του τα χει­ρό­τερα. Σίγουρα μας ευνοεί και η δια­χρο­νικά στενή του σχέση με την ελλη­νο­α­με­ρι­κα­νική κοι­νό­τητα και η μεγάλη εμπει­ρία και «κανο­νι­κό­τητά» του ως πολι­τι­κού που δεν λει­τουρ­γεί έξω από τις βασικές παρα­μέ­τρους της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής της Αμε­ρι­κής.

Λογικά θα δείξει μεγα­λύ­τερο ενδια­φέ­ρον για την Ευρώπη, την Ανα­το­λική Μεσό­γειο και Μέση Ανατολή. Όμως όπως έδειξε και το απο­τέ­λε­σμα των εκλογών ο αμε­ρι­κα­νι­κός λαός δεν πολυ-ενδιαφέρεται πλέον για μια παντα­χού παρούσα στον κόσμο Αμερική σε βάρος των εσω­τε­ρι­κών προ­βλη­μά­των και οι κύριες εξαι­ρέ­σεις στις απο­μο­νω­τι­κές τάσεις θα αφορούν ιδίως τα θέματα Κίνας και Ρωσίας.

Άρα νομίζω ότι τελικά δεν θα δούμε θεα­μα­τι­κές στροφές στην αμε­ρι­κα­νική πολι­τική, αλλά περισ­σό­τερο διορ­θω­τι­κές κινή­σεις στις άτσαλες υπερ­βο­λές του Τραμπ.

Ας μην τρέ­φουμε αυτα­πά­τες: η νέα κυβέρ­νηση θα προ­σπα­θή­σει πολύ να ξανα­φέ­ρει την Τουρκία κοντύ­τερα στην ίδια και στο ΝΑΤΟ, ίσως μάλιστα να την αντα­μεί­ψει και με Patriot αντί για τους S-400. Δεν θα παρα­τή­σει εύκολα την προ­σπά­θεια «να μη χαθεί η Τουρκία για τη Δύση» και θα δώσει πολλά στον στόχο αυτόν. Τα μεγέθη μετράνε στη διεθνή πολι­τική και κανείς δεν θέλει να χάσει την Τουρκία, παρά μόνο αν το απο­φα­σί­σει ο ίδιος ο Ερντο­γάν τρα­βώ­ντας τα πράγ­ματα στα άκρα.

– Ανα­μέ­νετε αμε­ρι­κα­νική παρέμ­βαση στα ελλη­νο­τουρ­κικά;

Απο­φύ­γαμε μεν να μετα­κι­νη­θούν οι ΗΠΑ ακόμη πιο πέρα από τις παρα­δο­σια­κές ίσες απο­στά­σεις υπέρ της γεί­το­νος.

Αλλά δεν πρό­κει­ται δυστυ­χώς και να αντι­στρα­φεί δρα­μα­τικά η αμε­ρι­κα­νική στάση «ίσων απο­στά­σεων» στα ελλη­νο­τουρ­κικά.

Στην αντι­πα­ρά­θεσή μας με την Τουρκία η Ουά­σινγ­κτον παρε­νέ­βαινε βέβαια δια­χρο­νικά ως υπερ­δύ­ναμη και ηγέτιδα δύναμη του ΝΑΤΟ, για να απο­τρέ­ψει τη σύγκρουση δύο σημα­ντι­κών συμ­μά­χων της και αν αυτή ξέφευγε σε θερμό επει­σό­διο, να την περιο­ρί­σει. Η παρέμ­βαση, όμως, των ΗΠΑ δεν λει­τουρ­γούσε ως δικα­στής για το ποιός έχει δίκιο και ποιός άδικο, αλλά των ίσων απο­στά­σεων ανάμεσα στις κατά περί­πτωση θέσεις των δύο συμ­μά­χων τους (θύτη και θύματος).

Αυτό συνι­στούσε ήδη από μόνο του ένα κέρδος για τον επι­θε­τικό γείτονα που διό­γκωνε κάθε φορά τις διεκ­δι­κή­σεις του και ανά­γκαζε την Ελλάδα (συνήθως και με συμ­μα­χική προ­τροπή) να φερθεί «λογικά και ψύχραιμα». Οι όποιες λοιπόν αμε­ρι­κα­νι­κές παρεμ­βά­σεις επί της ουσίας προ­σπα­θούν συνήθως να βρουν τη μέση λύση. Π.χ. όταν η Τουρκία διεκ­δι­κεί τα ελλη­νικά Ίμια, παρεμ­βαί­νουν εκτο­νω­τικά, αλλά με τη «γκρίζα λύση» που ουσια­στικά έγιναν «νεκρή ζώνη».

– Θεω­ρείτε ότι οι ΗΠΑ θα μεσο­λα­βή­σουν και στη σημε­ρινή ανοιχτή κρίση;Πρέπει η Ελλάδα να επι­διώ­ξει μία τέτοια μεσο­λά­βηση;

Λογικά θα το προ­σπα­θή­σουν και ουσια­στικά τους το ζητάμε. Όμως ας μην αυτα­πα­τώ­μεθα: κάθε προ­σκα­λού­με­νος ή αυτό­κλη­τος μεσο­λα­βη­τής, είτε Γερ­μα­νός, είτε Αμε­ρι­κα­νός, εξ ορισμού ψάχνει τη μέση λύση ανάμεσα στις απόψεις που οι δύο πλευρές έχουν δια­κη­ρύ­ξει. Αυτή είναι η απο­στολή του.

Αυτό δεν σημαί­νει απα­ραί­τητα μια λύση τύπου 50-50. Μπορεί να είναι και 70-30, ή και 90-10. Εξαρ­τά­ται πρώτα-πρώτα από τους εκα­τέ­ρω­θεν χει­ρι­σμούς και τον συσχε­τι­σμό στρα­τιω­τι­κής ισχύος επί του πεδίου: το πιό αδύναμο μέρος καλεί­ται συνήθως να δώσει πολύ περισ­σό­τερα προ­κει­μέ­νου να υπάρξει απο­κλι­μά­κωση και να απο­φύ­γει τα χει­ρό­τερα.

Επι­πλέον εξαρ­τά­ται και από το ποιό από τα δύο μέρη είναι πιο σημα­ντικό για τα συμ­φέ­ρο­ντα του μεσο­λα­βητή. Το είδαμε με τη Γερ­μα­νία και πολύ σωστά την «κάρφωσε» πρό­σφατα ο κ. Δένδιας. Όπως, ορθό­τατα απά­ντησε και στο τηλε­φώ­νημα του Τσα­βού­σο­γλου για διάλογο βάζο­ντας, επι­τέ­λους, ως προ­κα­τα­βο­λική προ­ϋ­πό­θεση την άρση των απειλών και των προ­κλή­σεων.

Γι αυτό και επιμένω να υπο­γραμ­μίζω ότι όταν η Ελλάδα απο­δέ­χε­ται μεσο­λά­βηση ή διάλογο με την Τουρκία, αυτό που έχει μεγάλη σημασία είναι:

α) το πλαίσιο των βασικών αρχών Διε­θνούς Δικαίου και καλής γει­το­νίας που μπορεί να δεχθεί μια χώρα-μέλος της ΕΕ και

β) από ποιές θέσεις εκκι­νείς, τι απαι­τή­σεις κατα­θέ­τεις και πώς τις νομι­μο­ποιείς καλύ­τερα (ιδίως στα μάτια ενός μεσο­λα­βητή).

Συνήθως, μετράνε εδώ δυστυ­χώς περισ­σό­τερο τα τετε­λε­σμένα (ακόμη και παρά­τυπα) και λιγό­τερο τα «δυνάμει» δικαιώ­ματα.

Τις συνεχώς διευ­ρυ­νό­με­νες τουρ­κι­κές θέσεις τις ξέρουμε καλά. Όμως για τις ελλη­νι­κές θαλάσ­σιες ζώνες ξέρουμε με σαφή­νεια μόνο την κόκκινη γραμμή παγω­μένη στε­ρε­ό­τυπα στα 6 ναυτικά μίλια, με μόνη σημα­ντική πρόοδο την τμη­μα­τική οριο­θέ­τηση με την Αίγυπτο και την κυο­φο­ρού­μενη άκρως απα­ραί­τητη επέ­κταση στα 12 ναυτικά μίλια νότια της Κρήτης.

Με τέτοιο λοιπόν χάσμα απόψεων, ακόμη κι αν ο μεσο­λα­βη­τής ψάξει με ειλι­κρί­νεια για μια μέση γραμμή ανάμεσα στις εκα­τέ­ρω­θεν θέσεις, το απο­τέ­λε­σμα δεν δια­φαί­νε­ται ευνοϊκό. Εξ ου και η άμεση και επι­τα­κτική ανάγκη να ξεκα­θα­ρί­σουμε πριν από οποια­δή­ποτε κίνηση αν -υπό απειλή και υπό τις υπό­λοι­πες περιστάσεις- είναι εθνικά χρήσιμο και συμ­φέ­ρον να συζη­τή­σουμε με μια έξαλλα μαξι­μα­λι­στική Τουρκία (ή να απο­δε­χθούμε μεσο­λά­βηση), χωρίς σαφές πλαίσιο προ­ϋ­πο­θέ­σεων και εκκι­νώ­ντας από πεπα­λαιω­μέ­νες και μινι­μα­λι­στι­κές θέσεις.

Πηγή: cnn.gr

Γιάννης Μαν­δα­λί­δης