«Η συμφωνία με τη Γαλλία θα αναπτύξει μία στρατηγική – ορόσημο και για τις δύο χώρες»

Ο Σωτήρης Σέρμπος είναι επί­κου­ρος καθη­γη­τής Διε­θνούς Πολι­τι­κής στο Δημο­κρί­τειο Πανε­πι­στή­μιο Θράκης και ερευ­νη­τι­κός εταίρος στο Jean Monnet European Centre of Excellence, ΕΚΠΑ.

Στην συνέ­ντευξη που ακο­λου­θεί μιλάει για τη συμ­φω­νία της Ελλάδας με τη Γαλλία και σχο­λιά­ζει την διεθνή επι­και­ρό­τητα.

• Κύριε Σέρμπο να ξεκι­νή­σουμε από την πρό­σφατη συμ­φω­νία της Ελλάδας με τη Γαλλία. Τι σημαί­νει αυτό για την χώρα μας και κατ’ επέ­κταση για τις προ­ο­πτι­κές στο ευρω­παϊκό περι­βάλ­λον;

Νομίζω πως υπάρ­χουν επι­μέ­ρους συμ­φέ­ρο­ντα για τις δύο χώρες, ώστε να ανα­πτυ­χθεί μία στρα­τη­γική – ορόσημο. Ξεκι­νώ­ντας από την Ελλάδα, νομίζω ότι συμ­βάλ­λει ωφέλιμα σε μια εθνική στρα­τη­γική εσω­τε­ρι­κής και εξω­τε­ρι­κής εξι­σορ­ρό­πη­σης των σχέσεων με την Τουρκία.

Η εσω­τε­ρική εξι­σορ­ρό­πηση, αφορά στις Ένοπλες Δυνά­μεις και ειδικά μια απα­ραί­τητη επέν­δυση στη θάλασσα και στον αέρα (γιατί εκεί θα αυξηθεί ο αντα­γω­νι­σμός μεταξύ Ελλάδας και Τουρ­κίας -και ειδικά στην παρούσα φάση όπου η δημο­σιο­νο­μική κρίση είχε αφήσει το απο­τύ­πωμά της και στις Ένοπλες Δυνά­μεις). Στόχος είναι να δια­τη­ρη­θεί και να μην εκτρο­χια­στεί η ισορ­ρο­πία δυνά­μεων στο Αιγαίο. Ειδικά η περί­πτωση των φρε­γα­τών, από τη στιγμή κιόλας που θα συνο­δευ­τούν και με κορ­βέ­τες, θα αυξή­σουν ιδιαί­τερα τα επι­χει­ρη­σιακά χαρα­κτη­ρι­στικά με όρους του 21ου αιώνα –όχι μόνο για το Αιγαίο αλλά και για την ανα­το­λική Μεσό­γειο, όπου η Ελλάδα (ανε­ξάρ­τητα από την περί­πτωση της Τουρ­κίας) θέλει να έχει θέση και ρόλο την ‘επόμενη μέρα’ στην περι­φε­ρειακή αρχι­τε­κτο­νική της ασφά­λειας. Όσον αφορά στο σκέλος της εξω­τε­ρι­κής εξι­σορ­ρό­πη­σης, ουσια­στικά, συνά­πτο­ντας μια διμερή σχέση με καθαρά συμ­μα­χικά χαρα­κτη­ρι­στικά, θα ενι­σχύ­σει το μήνυμα απο­τρο­πής προς την Τουρκία -και φυσικά όλα τα παρα­πάνω είναι σημα­ντικά προ­κει­μέ­νου να μην ανα­λω­θούμε σε μια ‘κούρσα’ εξο­πλι­σμών όπως είχαμε δει στο παρελ­θόν και μάλιστα σε αρκετά πιο ευνοϊ­κές συν­θή­κες για την Ελλάδα, όπως π.χ. την δεκα­ε­τία του ’90.

Το μείζον είναι πώς μπορείς να συν­δυά­σεις την έξυπνη ισχύ ώστε όλο αυτό, να μπο­λια­στεί και με μια στρα­τη­γική προ­ο­πτι­κής κανο­νι­κο­ποί­η­σης των σχέσεων των δύο χωρών και επί­λυ­σης των προ­βλη­μά­των, πάντα με βάση τον πυρήνα του εθνικού παρα­δείγ­μα­τος. Δηλαδή το πλαίσιο αρχών και αξιών που συνο­δεύ­ουν το δυτικό παρά­δειγμα από τον Β’ Παγκό­σμιο Πόλεμο -κι αυτό είναι, ο σεβα­σμός στο Διεθνές Δίκαιο προ­κει­μέ­νου αυτές οι συμ­μα­χίες να απο­κτή­σουν και πιο μόνιμα χαρα­κτη­ρι­στικά. Σε δια­φο­ρε­τική περί­πτωση ενδέ­χε­ται να είναι εύθραυ­στες και να μην μπορούν να δια­σφα­λί­σουν ειρήνη και στα­θε­ρό­τητα σε βάθος χρόνου.

Από τη σκοπιά της Γαλλίας, να μην υπο­τι­μούμε την χρηματο-οικονομική διά­σταση ειδικά μετά το πλήγμα που δέχτηκε (με όρους πρεστίζ και πολι­τι­κής παρά­δο­σης αλλά και όσον αφορά στην αμυ­ντική της βιο­μη­χα­νία καθώς είναι η τρίτη μεγα­λύ­τερη στον κόσμο μετά την αμε­ρι­κα­νική και την ρωσική).

Γι αυτό και είχε ανάγκη το συμ­βό­λαιο με την Ελλάδα. Υπάρχει ωστόσο και μια ευρύ­τερη ανάγκη για τη Γαλλία, να ευθυ­γραμ­μί­σει τα συμ­φέ­ρο­ντά της ανα­ζη­τώ­ντας κι εκείνη συμ­μά­χους σε συμ­φω­νίες που ενδε­χο­μέ­νως θα την δεσμεύ­σουν και αργό­τερα.

Τα αναφέρω όλα αυτά, γιατί θέλω να τονίσω πως η Γαλλία επι­θυ­μεί αυτή την στιγμή να έχει πρω­τα­γω­νι­στικό ρόλο και θέση σε όλο αυτό το σύστημα που περι­λαμ­βά­νει τη Μεσό­γειο και τη βόρεια Αφρική.

Από εκεί και πέρα, υπάρχει και ο ευρω­παϊ­κός αντί­κτυ­πος. Είναι ξεκά­θαρο, στον πυρήνα του ζητή­μα­τος, ότι η Γαλλία –ειδικά μετά την κρίση χρέους στην Ευρω­ζώνη, όπου ο γαλ­λο­γερ­μα­νι­κός άξονας έγινε τελείως ετεροβαρής- επι­θυ­μεί να εξι­σορ­ρο­πή­σει αυτόν τον άξονα, παί­ζο­ντας το χαρτί της άμυνας, της ασφά­λειας και της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής ειδικά και για λόγους γεω­πο­λι­τι­κής ανα­γκαιό­τη­τας αλλά και αλλαγής στρα­τη­γι­κής εκ μέρους των ΗΠΑ. Εδώ, είναι κάτι που θα το δούμε να συνε­χί­ζε­ται σε ευρω­παϊκό επίπεδο.

Να υπεν­θυ­μί­σουμε ότι η Γαλλία ανα­λαμ­βά­νει την Προ­ε­δρία του Συμ­βου­λίου της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης από την 1η Ιανουα­ρίου 2022 και για ένα εξάμηνο, οπότε έχει πολύ μεγάλο ενδια­φέ­ρον η προ­ο­πτική στις σχέσεις της με τις ΗΠΑ και τη Γερ­μα­νία: θα δούμε δηλαδή, πού θα βρεθούν τελικά ο κοινός τόπος και η σύγκλιση καθώς υπάρ­χουν και χώρες (της κεντρι­κής και ανα­το­λι­κής Ευρώπης, Βαλ­τι­κές Δημο­κρα­τίες, Ολλαν­δία, Δανία ίσως και Σουηδία) που καλύ­πτο­νται από την αμε­ρι­κα­νική ομπρέλα προ­στα­σίας και του ΝΑΤΟ και ενδια­φέ­ρο­νται για το κομμάτι του ‘Ευρωστρατού’ και την αυτο­νό­μηση της Ευρώπης σε τέτοια ζητή­ματα.

Αυτή τη στιγμή ο κοινός παρο­νο­μα­στής που δια­φαί­νε­ται, είναι να ανα­λά­βει το ΝΑΤΟ στην πορεία, έναν περισ­σό­τερο αυτό­νομο ευρω­παϊκό πυλώνα, εντός των δομών της Συμ­μα­χίας προ­κει­μέ­νου να έχει τη δυνα­τό­τητα να ενερ­γο­ποιεί­ται –ειδικά σε γεω­γρα­φι­κές ζώνες που πλέον δεν απο­τε­λούν στρα­τη­γική προ­τε­ραιό­τητα των ΗΠΑ καθώς σε δια­φο­ρε­τική περί­πτωση το κενό αυτό που δημιουρ­γεί­ται καλύ­πτε­ται από ανα­θε­ω­ρη­τι­κές δυνά­μεις, οι οποίες δεν ασπά­ζο­νται τις δικές μας αξίες και στο τέλος της μέρας θέλουν αν ανα­θε­ω­ρή­σουν τους κανόνες του παι­χνι­διού. Θα έχει ενδια­φέ­ρον αλλά πρέπει να είμαστε ρεα­λι­στές στο μέλλον αφού κύριο εμπόδιο παρα­μέ­νει η ευρω­παϊκή ολο­κλή­ρωση.

Είναι γεγονός πως η ευρω­παϊκή ολο­κλή­ρωση βρί­σκε­ται αυτή τη στιγμή σε ένα ιδιαί­τερα κρίσιμο σταυ­ρο­δρόμι και σαφέ­στατα επειδή όλες αυτές οι κινή­σεις, περι­λαμ­βά­νουν μεγάλες επεν­δύ­σεις εκ μέρους της εθνικής κυριαρ­χίας των κρατών – μελών, βρί­σκουν αντί­θε­τες κάποιες χώρες όπως π.χ. η Γερ­μα­νία που υπο­λο­γί­ζει το δημο­σιο­νο­μικό κόστος και την επι­βά­ρυνση. Είναι ένα ζήτημα που θα το δούμε στο μέλλον κι εκεί θα κληθεί η Ελλάδα ενδε­χο­μέ­νως να κρα­τή­σει λεπτές ισορ­ρο­πίες μεταξύ των χωρών μέσα κι έξω από την Ευρώπη.

• Η αλήθεια είναι ότι εκδη­λώ­θηκε μια δυσα­ρέ­σκεια από την πλευρά των ευρω­παϊ­κών χωρών, για την κίνηση Μπάι­ντεν να προ­χω­ρή­σει στη συμ­φω­νία AUKUS και να ‘αδειάσει’ την Ευρώπη. Εδώ θα πρέπει να κρα­τή­σει η Ελλάδα ισορ­ρο­πίες και με μεγάλη προσοχή;

Πράγ­ματι, και υπεν­θυ­μίζω πως στο προη­γού­μενο διά­στημα, άνοιξαν ‘ρήγματα’ εντός της Ατλα­ντι­κής Συμ­μα­χίας όσον αφορά στις αντα­γω­νι­στι­κές σφαίρες επιρ­ροής. Ειδικά από τη στιγμή που τα ζητή­ματα του πολι­τι­κού Ισλάμ (και ειδικά το σκέλος της τζι­χα­ντι­στι­στι­κής τρο­μο­κρα­τίας) απα­σχο­λούν έντονα τη Γαλλία και την φέρνουν σε αντί­θεση με την Τουρκία. Αντι­λαμ­βά­νε­στε ότι κι άλλες χώρες μπαί­νουν ‘σφήνα’ σε σφαίρα επιρ­ροής που επι­θυ­μούν να ελι­χθούν. Στο ρήγμα εντός του ΝΑΤΟ, οι ευρω­παίοι εταίροι μας δεν στή­ρι­ξαν τις γαλ­λι­κές θέσεις (ούτε οι ΗΠΑ) κι αυτό οδήγησε στο να κλο­νι­στούν οι σχέσεις της Γαλλίας με τις ΗΠΑ.

Σε όλο αυτό το τοπίο, η Ελλάδα επι­θυ­μεί να δια­τη­ρή­σει αλλά και να ενι­σχύ­σει την παρου­σία του αμε­ρι­κανι

κού παρά­γο­ντα, στο πλαίσιο της νέας αμυ­ντι­κής συνερ­γα­σίας που θα υπο­γρα­φεί σε λίγο καιρό μεταξύ των δύο χωρών. Εδώ είναι ξεκά­θαρο ότι οι Αμε­ρι­κα­νοί θέλουν να έχουν τον τελικό λόγο στο πώς θα σχη­μα­τι­στούν περι­φε­ρεια­κές ισορ­ρο­πίες που θα είναι συμ­βα­τές και με το δικό τους γεω­πο­λι­τικό πρόσημο –και πώς θα λει­τουρ­γή­σουν οι ΗΠΑ ως εξι­σορ­ρο­πι­στής ανάμεσα σε αντι­κρουό­μενα συμ­φέ­ρο­ντα και πλευρές. Το καλό είναι ότι υπάρχει ‘παράθυρο’ ευκαι­ρίας για την Ελλάδα που θα έχει την ευκαι­ρία να κοι­τά­ξει σοβαρά το δικό της σχέδιο για την ευρύ­τερη περιοχή που θα περι­λαμ­βά­νει ανα­γκα­στικά και την Τουρκία.

• Θα ήθελα να σας ζητήσω ένα σχόλιο γι αυτό που δήλωσε ο πρω­θυ­πουρ­γός Κυριά­κος Μητσο­τά­κης, σχετικά με την στήριξη της ένταξης των χωρών των δυτικών Βαλ­κα­νίων, όπως η Βόρεια Μακε­δο­νία και η Αλβανία. Αυτά δεν είναι θέματα που θα προ­χω­ρή­σουν σύντομα, αλλά η Ελλάδα στη­ρί­ζει τέτοιες προ­ο­πτι­κές. Μας συμ­φέ­ρει αυτό;

Νομίζω πως η Ελλάδα αν έχει μια συνέ­πεια και συνέ­χεια όσον αφορά στη βαλ­κα­νική διά­σταση της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής είναι να στη­ρί­ξει την ευρω­παϊκή τους προ­ο­πτική, για μια σειρά από λόγους. Μεταξύ άλλων είναι να υπάρχει μια ζώνη ασφά­λειας, στα­θε­ρό­τη­τας και βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης, όπου η Ελλάδα θα μπο­ρέ­σει να παίξει ένα ρόλο από θέση ισχύος. Εκτιμώ πως δυστυ­χώς έχουμε περάσει μια παρα­τε­τα­μένη περίοδο, όπου η ΕΕ προ­σποιεί­ται ότι ‘μεταρρυθμίζεται’.

Θα σας έλεγα ότι η συμ­φω­νία Ελλάδας – Γαλλίας περι­λαμ­βά­νει μια κοινή γραμμή σε μια σειρά από ζητή­ματα, όπως τα Βαλ­κά­νια. Κι αυτό το λέω γιατί η Γαλλία δεν είναι θετική στη διεύ­ρυνση προς τέτοιες χώρες.

Όμως, αντι­λαμ­βά­νε­ται ότι για να απο­κτή­σει η Ευρώπη γεω­στρα­τη­γικό απο­τύ­πωμα, δεν μπορεί να αφή­σουμε ‘κενό’ σε περιο­χές, όπως τα δυτικά Βαλ­κά­νια, αφού εκεί δεν πρέπει να απο­τύ­χει η ευρω­παϊκή στρα­τη­γική. Ειδάλ­λως θα ανοίξει το… Κουτί της Παν­δώ­ρας και θα είναι ένα κρας τεστ από εδώ και πέρα.