Ο τουρισμός των εξωσωματικών στην Ελλάδα

Η Σόφι Ισλίπ ήξερε ότι δεν θα κατά­φερνε να μείνει έγκυος από τον πρώτο κύκλο εξω­σω­μα­τι­κής γονι­μο­ποί­η­σης. Είναι Βρε­τα­νίδα, αλλά εδώ και χρόνια κατοι­κεί στη Γιούτα. Στις Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες όμως ο κάθε κύκλος θα κόστιζε περίπου 20.000-25.000 δολάρια. Ετσι απο­φά­σισε να ξεκι­νή­σει το ταξίδι της γονι­μο­ποί­η­σης στο εξω­τε­ρικό. Πήγε αρχικά στην Κοπεγ­χάγη για να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει το σπέρμα Δανού δότη. Αλλά δεν της άρεσε η κλινική, κι έτσι συνέ­χισε την έρευνά της. Σε ποια χώρα θα είχε τις περισ­σό­τε­ρες πιθα­νό­τη­τες να μείνει έγκυος; Δεν ήθελε να πάει στη γενέ­τειρά της, τη Μεγάλη Βρε­τα­νία. Ολες οι Αγγλί­δες φίλες της, άλλωστε, είχαν ανα­ζη­τή­σει αλλού, εκτός της χώρας τους, το όνειρο ενός παιδιού. «Τότε άκουσα πολύ καλά πράγ­ματα για την Ελλάδα», λέει στην «Κ».

Μετά από επτά ταξίδια – «Η ιατρική περί­θαλψη στην Ελλάδα ήταν καλύ­τερη από ό,τι είχα βιώσει ποτέ στις ΗΠΑ», ανα­φέ­ρει η Σόφι Ισλίπ. Μαζί με τα φάρμακα, κάθε κύκλος τής κόστισε περίπου 5.000 δολάρια. Υστερα από επτά ταξίδια στη χώρα μας, έγινε μητέρα τον Ιανουά­ριο.

Είχε επι­σκε­φθεί τη χώρα μας στο παρελ­θόν, αλλά ποτέ δεν την είχε σκεφτεί ως ιατρικό προ­ο­ρι­σμό. Εκανε τον πρώτο κύκλο εξω­σω­μα­τι­κής στην Αθήνα τον Φεβρουά­ριο του 2023, αλλά δεν ήταν επι­τυ­χής. Παρ’ όλα αυτά, η κ. Ισλίπ είχε μείνει πολύ ευχα­ρι­στη­μένη από τις ιατρι­κές υπη­ρε­σίες. «Η ιατρική περί­θαλψη στην Ελλάδα ήταν καλύ­τερη από ό,τι είχα βιώσει ποτέ στις ΗΠΑ», ανα­φέ­ρει. Μαζί με τα φάρμακα, κάθε κύκλος τής κόστισε περίπου 5.000 δολάρια, συμπλη­ρώ­νει. Χρειά­στη­καν επτά ταξίδια στην Ελλάδα και πέντε κύκλοι εξω­σω­μα­τι­κής εδώ για να μείνει έγκυος η, 42χρονη πλέον, κ. Ισλίπ. Τον περα­σμένο Ιανουά­ριο έγινε μητέρα ενός υγιούς κορι­τσιού.

Μιλώ­ντας στην «Κ», ένας γυναι­κο­λό­γος δηλώνει ότι η Ελλάδα «βρί­σκε­ται στο Champions League των χωρών που απο­τε­λούν προ­ο­ρι­σμό γονι­μό­τη­τας στον παγκό­σμιο χάρτη». «Η ανα­πα­ρα­γωγή, και η ιατρι­κώς υπο­βοη­θού­μενη γονι­μό­τητα, είναι η πηγή του ιατρι­κού του­ρι­σμού στην Ελλάδα», τονίζει από την πλευρά του ο Μιχαήλ Κου­τσι­λιέ­ρης, ομό­τι­μος καθη­γη­τής Ιατρι­κής ΕΚΠΑ και πρό­ε­δρος του Δ.Σ. της Ελλη­νι­κής Εται­ρείας Ανα­πα­ρα­γω­γι­κής Ιατρι­κής. «Η Ελλάδα έχει μετα­τρα­πεί σε μια χώρα όπου έρχο­νται υπο­γό­νιμα άτομα από πέντε ηπεί­ρους για να κάνουν παιδιά», λέει η Ισμήνη Κριάρη, πρό­ε­δρος της Εθνικής Αρχής Ιατρι­κώς Υπο­βοη­θού­με­νης Ανα­πα­ρα­γω­γής.

Χωρίς κατα­γραφή

Δεν είναι ξεκά­θαρο πόσες εξω­σω­μα­τι­κές πραγ­μα­το­ποιού­νται κάθε χρόνο στη χώρα μας σε αλλο­δα­πές γυναί­κες – δεν κατα­γρά­φο­νται σε καμία πανελ­λα­δική βάση δεδο­μέ­νων πόσα περι­στα­τικά αφορούν «ιατρι­κούς του­ρί­στες». «Αυτό που ξέρουμε είναι ότι έρχο­νται ζευ­γά­ρια, ή και μόνες γυναί­κες, από πάρα πολλές χώρες του εξω­τε­ρι­κού όπου το νομικό καθε­στώς είναι περισ­σό­τερο περιο­ρι­στικό, ή δεν αισθά­νο­νται τόση εμπι­στο­σύνη για τις ιατρι­κές υπο­δο­μές εκεί, ή θεωρούν ότι στην Ελλάδα ο συν­δυα­σμός κόστους-οφέλους θα είναι καλύ­τε­ρος. Ομως, αριθ­μούς δεν έχουμε», δηλώνει η κ. Κριάρη.

Από την Ιταλία στην Ελλάδα για εξω­σω­μα­τική

Τα τελευ­ταία δια­θέ­σιμα στοι­χεία είναι αναρ­τη­μένα στην ιστο­σε­λίδα της Αρχής, η οποία απο­τε­λεί τον αρμόδιο φορέα για τη συλλογή και την αρχειο­θέ­τηση των κλι­νι­κών και ερευ­νη­τι­κών απο­τε­λε­σμά­των της δρα­στη­ριό­τη­τας των Μονάδων Ιατρι­κώς Υπο­βοη­θού­με­νης Ανα­πα­ρα­γω­γής και των Τρα­πε­ζών Κρυο­συ­ντή­ρη­σης. Το 2022, στην Ελλάδα πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν 42.558 κύκλοι εξω­σω­μα­τι­κής και 7.216 γεν­νή­σεις. Αλλά δεν γνω­ρί­ζουμε πόσοι εξ αυτών ήταν απο­τέ­λε­σμα ιατρι­κού του­ρι­σμού.

Σύμφωνα με τον μαιευτήρα-γυναικολόγο και επι­στη­μο­νικό διευ­θυ­ντή της «Γένεσις Αθηνών», Κων­στα­ντίνο Πάντο, περίπου 800-1.000 γυναί­κες έρχο­νται από το εξω­τε­ρικό κάθε χρόνο στην κλινική του. «Εχουν έρθει περι­στα­τικά από 69 χώρες», δηλώνει στην «Κ». «Τις έχω μετρή­σει».

Χωρίς στοι­χεία – «Ξέρουμε ότι έρχο­νται πολλά ζευ­γά­ρια και γυναί­κες μόνες από πολλές χώρες, όμως αριθ­μούς δεν έχουμε», λέει η Ισμήνη Κριάρη, πρό­ε­δρος της

Εθνικής Αρχής Υπο­βοη­θού­με­νης Ανα­πα­ρα­γω­γής.

«Το 50% με 60% στην κλινική είναι ξένοι», ανα­φέ­ρει ο Ηλίας Τσάκος, μαιευτήρας-χειρουργός γυναι­κο­λό­γος και ιδρυτής της μονάδας υπο­βοη­θού­με­νης ανα­πα­ρα­γω­γής EmbryoClinic στη Θεσ­σα­λο­νίκη. Πέρα από χώρες της Κεντρι­κής Ευρώπης, των Βαλ­κα­νίων, και τη Μεγάλη Βρε­τα­νία, είχε περι­στα­τικά μέχρι και από την Κίνα, την Ιαπωνία, ακόμα και από την Ακτή Ελε­φα­ντο­στού.

Πράγ­ματι, κοι­τά­ζο­ντας τις αξιο­λο­γή­σεις στις περισ­σό­τε­ρες ελλη­νι­κές ιδιω­τι­κές κλι­νι­κές, τα σχόλια είναι ως επί το πλεί­στον από ξένους πελάτες. Σε μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης όπως το Facebook και το Reddit υπάρ­χουν σελίδες και κλει­στές ομάδες που αφορούν συγκε­κρι­μένα την υπο­βοη­θού­μενη ανα­πα­ρα­γωγή στην Ελλάδα, στις οποίες ενδια­φε­ρό­με­νες γυναί­κες από το εξω­τε­ρικό ανταλ­λάσ­σουν απόψεις για τις κλι­νι­κές και τις υπη­ρε­σίες τους.

Οι λόγοι

Μέσω μιας τέτοιας σελίδας βρήκε και η 34χρονη Βικτώ­ρια Κρούγκερσεν-Κλαρκ τη δεύτερη κλινική που επι­σκέ­φθηκε στην Ελλάδα. Με τον σύζυγό της αρχικά είχαν πάει στο Λονδίνο, αλλά, πέραν του ότι ήταν ανε­πι­τυ­χείς και οι τέσ­σε­ρις κύκλοι της εκεί, δεν έμειναν ευχα­ρι­στη­μέ­νοι από τις υπη­ρε­σίες. Επίσης, για τον προ­εμ­φυ­τευ­τικό γενε­τικό έλεγχο κάθε εμβρύου ζητού­σαν 3.000 λίρες. «Που είναι τρελό», ανα­φέ­ρει στην «Κ».

Παιδί και στα 54 με τη μέθοδο της εξω­σω­μα­τι­κής

Εξέ­τα­σαν τις επι­λο­γές τους ανάμεσα στις Τσεχία, Ισπανία, Τουρκία και Ελλάδα. Αλλά στις περισ­σό­τε­ρες λίστες που έβρι­σκαν δια­δι­κτυακά, μια ελλη­νική κλινική φαι­νό­ταν να είναι η καλύ­τερη. Πέταξαν γρήγορα στην Αθήνα και στην αρχή εντυ­πω­σιά­στη­καν τόσο από την ελλη­νική επι­στη­μο­σύνη όσο και από τα απο­τε­λέ­σματα, σημειώ­νει. «Στο Λονδίνο, είχαν συλ­λέ­ξει 33 ωάρια, αλλά κατέ­ληξα με τρία έμβρυα. Στην Ελλάδα, τα ωάρια ήταν 18, αλλά τα έμβρυα 10».

Εκανε δύο κύκλους στην ελλη­νική κλινική, κανένας εκ των οποίων δεν πέτυχε. Αλλά απο­γοη­τεύ­θηκε τελικά και από την ιατρική περί­θαλψη. Δεν έβλεπε ποτέ τον «σταρ-γιατρό» της κλι­νι­κής. Οι ανα­μο­νές ήταν μεγάλες. Βρήκε το προ­σω­πικό αγενές. Και, το πιο σημα­ντικό, δεν υπήρχε δια­φά­νεια σχετικά με το κόστος. «Ενιωσα ότι με έβλεπαν σαν τρα­πε­ζικό λογα­ρια­σμό», λέει. Μετά τη δεύτερη απο­τυ­χη­μένη προ­σπά­θεια και καθώς είχε ακόμα μερικά έμβρυα στην Αθήνα, απο­φά­σισε να αλλάξει κλινική. «Θα έρθω στην Ελλάδα για τον πρώτο κύκλο μαζί τους τον επόμενο μήνα», δηλώνει.

Το δώρο της μητρό­τη­τας: Πέντε ιστο­ρίες εξω­σω­μα­τι­κής γονι­μο­ποί­η­σης

Παρότι κάθε φορά που ταξι­δεύ­ουν πλέον στην Αθήνα προ­σπα­θούν να το δουν κι ως ταξίδι ανα­ψυ­χής –«λατρεύω το ελλη­νικό φαγητό και πηγαί­νουμε πάντα σε ένα δια­φο­ρε­τικό μουσείο!»–, τονίζει ότι είναι πολύ κου­ρα­στικό μια ήδη αγχω­τική δια­δι­κα­σία να συνο­δεύ­ε­ται από πτήσεις, αερο­δρό­μια, έξοδα σε ξενο­δο­χεία κ.ά. Είναι μόνο η διαφορά κόστους που κάνει τόσους ξένους να επι­λέ­γουν την Ελλάδα για μια τόσο σημα­ντική απόφαση ζωής;

«Αν ήταν μόνο για την τιμή, δεν θα το είχαμε κάνει», λέει στην «Κ» η 37χρονη νοση­λεύ­τρια Μέγκαν Πατατόφ. Μετά έναν απο­τυ­χη­μένο κύκλο στον Καναδά, όπου ζει με τον σύζυγό της, απο­φά­σι­σαν να δοκι­μά­σουν την Ελλάδα, καθώς μια καλή της φίλη είχε μείνει έγκυος μετά μόλις έναν κύκλο στη χώρα. «Η επι­τυ­χία που είχε βιώσει η φίλη μου έπαιξε μεγάλο ρόλο, όπως και το ότι θα πηγαί­ναμε σε ένα και­νούρ­γιο μέρος, που είναι γνωστό για τα τελευ­ταίας τεχνο­λο­γίας εργα­στή­ριά του και για την εμπει­ρία με δύσκο­λες περι­πτώ­σεις», εξηγεί.

Σκέ­φτη­καν επίσης ότι το συνο­λικό κόστος του ταξι­διού τους στην Ελλάδα –οι πτήσεις, η διαμονή για πέντε εβδο­μά­δες, το φαγητό και η ιατρική δια­δι­κα­σία– θα ήταν όσο ένας ακόμα κύκλος στον Καναδά. «Οπότε, ακόμα κι αν δεν έμενα έγκυος, θα είχαμε κερ­δί­σει μια εμπει­ρία μαζί στην Ελλάδα, σε αντί­θεση με έναν ακόμα απο­τυ­χη­μένο κύκλο στον Καναδά», σημειώ­νει. Ηρθαν τον περα­σμένο Σεπτέμ­βριο – τώρα η κ. Πατατόφ περι­μέ­νει το πρώτο τους παιδί.

Η κ. Ισλίπ είχε σκεφτεί σοβαρά και την Τουρκία. «Αλλά με φόβισε ότι δεν είναι στην Ευρω­παϊκή Ενωση, κι άρα μπορεί να μην ακο­λου­θούν τα ιατρικά στά­νταρντ της Ε.Ε.», δηλώνει, συμπλη­ρώ­νο­ντας πως ο γιατρός της κλι­νι­κής που επέλεξε εντέλει στην Αθήνα είχε εκπαι­δευ­τεί στη Μεγάλη Βρε­τα­νία, γεγονός που επίσης έπαιξε ρόλο στην απόφασή της.

Προ­ο­δευ­τική νομο­θε­σία, αλλά δίχως έλεγχο

Για άλλες ενδια­φε­ρό­με­νες, οι παρά­γο­ντες που τις ωθούν να επι­λέ­ξουν την Ελλάδα σχε­τί­ζο­νται με τις δυνα­τό­τη­τες που επι­τρέ­πει η ελλη­νική νομο­θε­σία. Παρα­δείγ­μα­τος χάριν, η Ελλάδα είναι μία από τις ελά­χι­στες ευρω­παϊ­κές χώρες που επι­τρέ­πουν, υπό προ­ϋ­πο­θέ­σεις, την παρέν­θετη μητρό­τητα. Ταυ­τό­χρονα, απο­τε­λεί έναν από τους πιο δημο­φι­λείς προ­ο­ρι­σμούς για εξω­σω­μα­τι­κές με δανεικά ωάρια, δια­δι­κα­σία κατά την οποία μια δότρια δωρίζει τα ωάριά της σε μια άλλη γυναίκα.

Η Ελευ­θε­ρία Δημο­πού­λου, πρό­ε­δρος του μη κερ­δο­σκο­πι­κού σωμα­τείου για την προ­α­γωγή του φυσικού τοκετού «Ευτοκία», ξεκα­θα­ρί­ζει ότι υπο­στη­ρί­ζει όλες τις γυναί­κες, ό,τι κι αν επι­λέ­γουν. Κι ενώ δια­φω­νεί με την εξω­σω­μα­τική ως τρόπο σύλ­λη­ψης, την ανα­γνω­ρί­ζει ως «ανα­γκαίο κακό». «Αλλά δεν θα ευχό­μουν σε καμία γυναίκα να γίνει δότρια ωαρίων, σε κανέναν άνδρα δότης σπερ­μα­το­ζω­α­ρίων και σίγουρα σε καμία να γίνει παρέν­θετη μητέρα», σημειώ­νει. «Αν θέλουν τόσο ένα παιδί», λέει, «ας υιο­θε­τή­σουν».

Τονίζει εκ νέου ότι στη­ρί­ζει κάθε επιλογή μιας γυναί­κας. «Αρκεί να μη γίνεται εμπόριο – δεν είναι τίμιο να της δώσεις λεφτά για να πάρεις το παιδί ή το ωάριο· είναι τελείως δια­φο­ρε­τικό αν είναι προ­σφορά, και συνει­δητή απόφασή της».

Σύμφωνα με τον νομικό Τάκη Βιδάλη, ο οποίος από το 2005 είναι εμπει­ρο­γνώ­μων της Ε.Ε. σε θέματα δικαίου και ηθικής, μεταξύ άλλων ρόλων, στην Ελλάδα υπάρχει «πολύ καλή νομο­θε­σία, αλλά η εφαρ­μογή πάσχει». Στο παρελ­θόν, δηλώνει, στα­τι­στικά δεδο­μένα είχαν δείξει ότι περισ­σό­τε­ρες από τις μισές παρέν­θε­τες μητέρες προ­έρ­χο­νταν από τις ανα­το­λι­κές χώρες.

«Γνω­ρί­ζο­ντας ότι είναι αλτρουι­στική η παρέν­θετη μητρό­τητα στην Ελλάδα, απορεί κανείς πώς είναι δυνατόν να έχουμε τόσο αλτρουι­σμό από συγκε­κρι­μένη περιοχή της Ευρώπης – παλαιό­τερα είχαμε δεχθεί καταγ­γε­λίες από πρε­σβείες αντί­στοι­χων χωρών για δια­κί­νηση ωαρίων», λέει. Υπάρχει, φυσικά, η Εθνική Αρχή, αλλά κατά τον ίδιο χρειά­ζε­ται να υπο­στη­ρι­χθεί περαι­τέρω, για να ελέγ­χο­νται οι μονάδες καλύ­τερα. «Τι περι­στα­τικά έχουν, πώς τηρούν τα δεδο­μένα τους, αν κάθε δότρια δωρίζει ωάρια με τη θέλησή της κ.ά.», εξηγεί. Το ελλη­νικό δίκαιο είναι από τα πιο προ­ο­δευ­τικά του κόσμου, συμπλη­ρώ­νει, αλλά επι­βάλ­λε­ται να έχει και «έναν πολύ δυνατό μηχα­νι­σμό ελέγχου».

Οι εισα­γω­γές ωαρίων

Σύμφωνα με την κ. Κριάρη, μια γυναίκα επι­τρέ­πε­ται να γίνει παρέν­θετη μητέρα μόνο δύο φορές. «Τώρα συμπλη­ρώ­νουμε τη βάση δεδο­μέ­νων», τονίζει. Κατά τα άλλα, υπο­γραμ­μί­ζει πως η Αρχή ελέγχει όλες τις κλι­νι­κές – «υπο­χρε­ού­νται να μας στεί­λουν όλους τους αριθ­μούς πράξεων που κάνουν».

Κατά την ίδια, αυτό που επι­βάλ­λε­ται είναι να δημιουρ­γη­θεί ένας ευρω­παϊ­κός οργα­νι­σμός για να υπάρχει ροή πλη­ρο­φο­ριών «από τις χώρες που φεύγουν ωάρια και σπέρ­ματα, προς τις χώρες όπου πηγαί­νουν, ούτως ώστε να υπάρχει ευκρί­νεια ως προς το πόσα παιδιά έχουν γίνει από τον κάθε δότη – αυτό θα πρέπει να κατα­γρά­φε­ται».

Πηγή: kathimerini.gr