Γιάννης Χατζής, πρόεδρος ΠΟΞ: «Ο ελληνικός τουρισμός έχει αφεθεί στον αυτόματο πιλότο»

Κύριε Χατζή, θα ήθελα να ξεκι­νή­σουμε ζητώ­ντας από εσάς ένα σχόλιο για τις συνε­χείς επι­βα­ρύν­σεις στις ξενο­δο­χεια­κές – του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις. Από τη μία το τέλος ανθε­κτι­κό­τη­τας, από την άλλη ο αυξη­μέ­νος ΦΠΑ, η ακρί­βεια, ο πλη­θω­ρι­σμός κ.λπ. Τελικά, μπο­ρούμε να πούμε ότι το του­ρι­στικό προϊόν και η αντα­γω­νι­στι­κό­τητά του έχουν περι­θώ­ρια ενί­σχυ­σης, τη στιγμή που οι επι­χει­ρή­σεις αντι­με­τω­πί­ζουν κύμα φορο­λο­γίας και ανα­τι­μή­σεων;

Ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός έχει αφεθεί στον αυτό­ματο πιλότο. Στη ζήτηση παρα­μέ­νουμε στα­θε­ροί, όμως στις έμμεσες επι­βα­ρύν­σεις έχουμε ξεπε­ρά­σει τα όρια αντοχής των επι­χει­ρή­σεων και, κυρίως, των επι­σκε­πτών που επι­μέ­νουν στο value for money. Το κρίσιμο δεν είναι μόνο το ύψος των τελών και των φόρων, αλλά και η εσφαλ­μένη φιλο­σο­φία που αντι­με­τω­πί­ζει τη φιλο­ξε­νία σαν ανε­ξά­ντλητη πηγή εσόδων, χωρίς μάλιστα να επι­στρέ­φει ούτε ένα μέρος για την ουσια­στική βελ­τί­ωση των τόπων που παρά­γουν αυτόν τον πλούτο. Συνεπώς, υπάρχει τερά­στιο περι­θώ­ριο ενί­σχυ­σης της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας. Χρειά­ζε­ται λογική στους έμμε­σους φόρους, ring-fencing των εσόδων υπέρ έργων στον προ­ο­ρι­σμό και επέν­δυση στην εμπει­ρία: καθα­ριό­τητα, ύδρευση, δια­χεί­ριση ροών, προ­σβα­σι­μό­τητα. Εκεί κρί­νε­ται τελικά και η τιμή και η φήμη.

Σύμφωνα με την πρό­σφατη μελέτη του Ινστι­τού­του του ΣΕΤΕ και της PwC, που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε με πρω­το­βου­λία της ΠΟΞ, η εικόνα των αριθμών είναι ξεκά­θαρη: η Ελλάδα έχει περάσει στην τελευ­ταία θέση μεταξύ των βασικών μεσο­γεια­κών αντα­γω­νι­στών της. Τι σημαί­νει αυτό στην πράξη;

Η συγκε­κρι­μένη μελέτη απο­τε­λεί μία από τις πιο εκτε­νείς και τεκ­μη­ριω­μέ­νες έρευνες του είδους που έχουν διε­ξα­χθεί μέχρι σήμερα για τον ελλη­νικό ξενο­δο­χειακό κλάδο. Απο­τυ­πώ­νει με ακρί­βεια το συγκρι­τικό φορο­λο­γικό και λει­τουρ­γικό προφίλ των ελλη­νι­κών ξενο­δο­χείων έναντι των βασικών αντα­γω­νι­στριών χωρών της Μεσο­γείου, προ­σφέ­ρο­ντας στη δημόσια συζή­τηση συγκε­κρι­μένα, μετρή­σιμα δεδο­μένα και όχι απλώς εντυ­πώ­σεις ή εκτι­μή­σεις. Η μελέτη ανα­δει­κνύει, με τρόπο κατα­νοητό, τις δυσκο­λίες που αντι­με­τω­πί­ζουν οι ξενο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις, επεν­δύ­σεις εντά­σεως κεφα­λαίου, στο να αντα­πο­κρι­θούν στις υπο­χρε­ώ­σεις τους. Σε ένα ξενο­δο­χείο τεσ­σά­ρων αστέρων, από κάθε 150 € που πλη­ρώ­νει ο πελάτης, μένουν στην επι­χεί­ρηση (πριν από φόρους, τόκους και απο­σβέ­σεις) μόλις 25,4 €, για να πλη­ρω­θούν κατόπιν οι δανεια­κές υπο­χρε­ώ­σεις και ο φόρος εισο­δή­μα­τος. Δηλαδή περι­θώ­ριο 38,4% χαμη­λό­τερο από ένα ξενο­δο­χείο στην Κύπρο. Για να βρε­θούμε στο ίδιο σημείο, θα έπρεπε το ανωτέρω δωμάτιο να δια­τί­θε­ται προς 220 €, δηλαδή 70 € περισ­σό­τερα την ημέρα.

Ενώ η χώρα βελ­τιώ­θηκε θεα­μα­τικά ως προς το γενικό εται­ρικό φορο­λο­γικό καθε­στώς την τελευ­ταία δεκα­ε­τία, ο ξενο­δο­χεια­κός κλάδος υπο­βαθ­μί­στηκε αντα­γω­νι­στικά λόγω των έμμεσων επι­βα­ρύν­σεων. Στη μελέτη του Ινστι­τού­του του ΣΕΤΕ απο­τυ­πώ­νε­ται ξεκά­θαρα πως το ύψος των έμμεσων φόρων έχει εκτο­ξευ­θεί πολύ πάνω από τον μέσο όρο των μεσο­γεια­κών αντα­γω­νι­στών, εξαι­τίας των σωρευ­τι­κών επι­βα­ρύν­σεων από τον υψηλό ΦΠΑ, το τέλος ανθε­κτι­κό­τη­τας στην κλι­μα­τική κρίση και το τέλος δια­μο­νής παρε­πι­δη­μού­ντων. Δεν είναι φυσιο­λο­γικό σε εξα­γω­γι­κούς κλάδους να επι­βάλ­λουμε ΦΠΑ δια­μο­νής 13% και ΦΠΑ εστί­α­σης 24%, όταν οι βασικοί – Ευρω­παίοι και μη – μεσο­γεια­κοί αντα­γω­νι­στές κινού­νται μεταξύ 9% και 10%. Το ελλη­νικό ξενο­δο­χείο ξεκινά την εμπο­ρική του πολι­τική με έως και 40% υψη­λό­τερη έμμεση επι­βά­ρυνση στο πακέτο του. Αυτό το χάσμα δεν περιο­ρί­ζει μόνο τα περι­θώ­ρια, αλλά και τη δυνα­τό­τητα των επι­χει­ρή­σεων να δια­τη­ρούν αντα­γω­νι­στι­κές τιμές και να επεν­δύ­ουν στην ποιό­τητα του προ­ϊ­ό­ντος. Δεν είναι «γκρίνια», είναι τεκ­μη­ριω­μένη διά­γνωση που απαιτεί πολι­τι­κές: εξορ­θο­λο­γι­σμό έμμεσων φόρων, δια­φά­νεια στη χρήση τελών και κίνητρα για παρα­γω­γι­κές επεν­δύ­σεις.

Η Ελλάδα εξα­κο­λου­θεί να είναι δυνατός παίκτης στον του­ρι­σμό; Βλέ­πουμε ρεκόρ αφίξεων στα αερο­δρό­μια τα τελευ­ταία τρία χρόνια.

Ναι. Στην WTM την περα­σμένη Τρίτη ήταν ξεκά­θαρο ότι παρα­μέ­νουμε ισχυροί στις προ­τι­μή­σεις. Η κίνηση στα αερο­δρό­μια είναι θετική, με αστι­κούς προ­ο­ρι­σμούς να λει­τουρ­γούν ως «μηχανές» επι­μή­κυν­σης της σεζόν μέσω city break. Όμως η επι­τυ­χία δεν είναι ομοιό­μορφη: κάποια νησιά πιέ­ζο­νται, άλλα ανα­κάμ­πτουν, και η χώρα εμφα­νί­ζει μεγα­λύ­τερη εξάρ­τηση από λιγό­τε­ρες αγορές. Αυτό απο­δυ­να­μώ­νει τη δια­σπορά κιν­δύ­νου: μια δια­τα­ραχή στη Γερ­μα­νία ή στο Ηνωμένο Βασί­λειο, μια μετα­βολή στις αερο­πο­ρι­κές χωρη­τι­κό­τη­τες, μπορούν να επη­ρε­ά­σουν δυσα­νά­λογα τα απο­τε­λέ­σματα. Η απά­ντηση είναι διεύ­ρυνση πηγών ζήτησης (μακρι­νές αγορές υψηλής δαπάνης, θεμα­τι­κές εμπει­ρίες), προϊόν υψηλής προ­στι­θέ­με­νης αξίας και ουσια­στική βελ­τί­ωση στις δημό­σιες υπο­δο­μές του προ­ο­ρι­σμού.

Με σχετική επι­στολή σας ζητή­σατε μείωση των συντε­λε­στών για τις παρα­λίες, καθώς επι­βα­ρύ­νο­νται υπέρ­με­τρα οι επι­χει­ρή­σεις. Τι ακριβώς συμ­βαί­νει;

Ο συντε­λε­στής που σχε­τί­ζε­ται με την ανά­πτυξη ομπρε­λο­κα­θι­σμά­των εφαρ­μό­ζε­ται ενιαία για όλες τις επι­χει­ρή­σεις, ανε­ξάρ­τητα από το αν αυτές εισπράτ­τουν ή όχι αντί­τιμο. Αυτό όμως δημιουρ­γεί μια ουσια­στική στρέ­βλωση, ειδικά στην περί­πτωση των ξενο­δο­χείων, όπου η χρήση των ομπρε­λο­κα­θι­σμά­των παρέ­χε­ται χωρίς επι­πλέον χρέωση στους δια­μέ­νο­ντες πελάτες.

Για τον λόγο αυτό θεω­ρούμε εύλογο να προ­βλε­φθεί ειδικός, μειω­μέ­νος συντε­λε­στής για τις περι­πτώ­σεις όπου δεν εισπράτ­τε­ται αντί­τιμο. Με αυτόν τον τρόπο θα απο­τυ­πώ­νε­ται πιο δίκαια η πραγ­μα­τική οικο­νο­μική αξία της δρα­στη­ριό­τη­τας. Πέρα από το ζήτημα της ανα­λο­γι­κό­τη­τας, μια τέτοια ρύθμιση θα συμ­βά­λει στη δια­τή­ρηση της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας των ελλη­νι­κών ξενο­δο­χείων.

Με αφορμή τη συγκε­κρι­μένη ερώτηση, θα ήθελα να ανα­φερθώ και σε ένα σημα­ντικό πρό­βλημα που αντι­με­τω­πί­ζουν πολλές επι­χει­ρή­σεις. Οι αλλαγές που εισή­γαγε ο ν. 5092/2024 στη δια­δι­κα­σία παρα­χώ­ρη­σης της απλής χρήσης του αιγια­λού προ­κά­λε­σαν σημα­ντι­κές διοι­κη­τι­κές καθυ­στε­ρή­σεις. Ως απο­τέ­λε­σμα, αρκετές επι­χει­ρή­σεις, πιε­σμέ­νες από συμ­βα­τι­κές υπο­χρε­ώ­σεις απέ­να­ντι σε tour operators και πελάτες, προ­χώ­ρη­σαν στη χρήση του αιγια­λού μπροστά από τις εγκα­τα­στά­σεις τους πριν από την τυπική ολο­κλή­ρωση της δια­δι­κα­σίας παρα­χώ­ρη­σης, όχι από πρόθεση παρα­νο­μίας, αλλά προ­κει­μέ­νου να μη χαθεί η του­ρι­στική σεζόν. Δυστυ­χώς, σε πολλές περι­πτώ­σεις επι­βλή­θη­καν οι προ­βλε­πό­με­νες κυρώ­σεις, μεταξύ των οποίων και ο πεντα­ε­τής απο­κλει­σμός από το δικαί­ωμα παρα­χώ­ρη­σης απλής χρήσης αιγια­λού, μια κύρωση που μπορεί να απει­λή­σει άμεσα τη βιω­σι­μό­τητα μιας επι­χεί­ρη­σης. Δεδο­μέ­νου ότι οι καθυ­στε­ρή­σεις στις δια­δι­κα­σίες παρα­χώ­ρη­σης, ιδίως μετά την εμπλοκή της Αρχαιο­λο­γι­κής Υπη­ρε­σίας, είναι γνωστές σε όλους, αλλά και πλήρως αντι­λη­πτή η ανάγκη των επι­χει­ρή­σεων να ξεκι­νή­σουν έγκαιρα τη λει­τουρ­γία τους, ζητούμε δύο πράγ­ματα: πρώτον, την ανα­στολή των κυρώ­σεων του πεντα­ε­τούς απο­κλει­σμού που έχουν ήδη επι­βλη­θεί (υπό σαφείς όρους και προ­ϋ­πο­θέ­σεις), και δεύ­τε­ρον, την καθιέ­ρωση συγκε­κρι­μέ­νου χρο­νο­δια­γράμ­μα­τος, ώστε η δια­δι­κα­σία παρα­χώ­ρη­σης της απλής χρήσης του αιγια­λού σε όμορες επι­χει­ρή­σεις να ολο­κλη­ρώ­νε­ται έως τα τέλη Νοεμ­βρίου κάθε έτους, για την επόμενη του­ρι­στική σεζόν.

Τι γίνεται με τη βρα­χυ­χρό­νια μίσθωση; Η ανε­ξέ­λεγ­κτη εξά­πλωσή της δημιουρ­γεί περι­βάλ­λον αθέ­μι­του αντα­γω­νι­σμού; Πώς πρέπει να αντι­με­τω­πι­στεί στη χώρα μας;

Η βρα­χυ­χρό­νια λει­τουρ­γεί ως παράλ­ληλο, άτυπο ξενο­δο­χειακό σύστημα. Ενώ ξεκί­νησε με τη λογική προ­στα­σίας των μικροϊ­διο­κτη­τών, σήμερα μεγάλο τμήμα της αγοράς λει­τουρ­γεί ως επαγ­γελ­μα­τικά χαρ­το­φυ­λά­κια πολλών ακι­νή­των, με ελά­χι­στες υπο­χρε­ώ­σεις σε ασφά­λεια, πυρα­σφά­λεια, υγιεινή, προ­σβα­σι­μό­τητα και φορο­λο­γία, προ­σφέ­ρο­ντας το ίδιο προϊόν με ασύμ­με­τρους κανόνες έναντι των ξενο­δο­χείων. Το πλη­ρώ­νει ο νόμιμος επι­χει­ρη­μα­τίας, το πλη­ρώ­νουν και οι γει­το­νιές. Οι επι­πτώ­σεις στην ύδρευση και τη στάθ­μευση, η αύξηση των απορ­ριμ­μά­των και η δυσκο­λία εύρεσης στέγης, που η ανε­ξέ­λεγ­κτη λει­τουρ­γία της συγκε­κρι­μέ­νης δρα­στη­ριό­τη­τας προ­κα­λεί, γίνο­νται πιστεύω αντι­λη­πτές από όλους.

Η λύση είναι η έξυπνη ρύθμιση και η σύγκλιση με την Ευρώπη. Δεν ανα­κα­λύ­πτουμε τον τροχό. Σαφής δια­χω­ρι­σμός ιδιώτη–επαγ­γελ­μα­τία. Για τον ιδιώτη, όριο ημερών ώστε η δρα­στη­ριό­τητα να παρα­μέ­νει συμπλη­ρω­μα­τική• για τον επαγ­γελ­μα­τία, του­λά­χι­στον ίδιες βασικές υπο­χρε­ώ­σεις με τα ξενο­δο­χεία. Η ευρω­παϊκή εμπει­ρία είναι ξεκά­θαρη. Το Άμστερ­νταμ περιο­ρί­ζει τη διάρ­κεια εκμί­σθω­σης στις 30 νύχτες, το Βερο­λίνο απαιτεί άδεια αλλαγής χρήσης, η Βαρ­κε­λώνη οδεύει προς την πλήρη κατάρ­γηση αδειών έως το 2028, η Πορ­το­γα­λία απαιτεί την εγγραφή στο μητρώο Alojamento Local, στο Παρίσι μειώ­θηκε το όριο δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων σε κύρια κατοι­κία στις 90, στην Ιταλία απαι­τεί­ται η εγγραφή των ακι­νή­των στη βάση δεδο­μέ­νων (BDSR) για την από­κτηση εθνικού κωδικού ταυ­το­ποί­η­σης, ενώ επι­βάλ­λο­νται επι­πλέον έλεγχοι και ανώτατα όρια σε περιο­χές με υψηλό αριθμό του­ρι­στών και η Δανία εφαρ­μό­ζει όρια ημερών (30–70, έως 100 για κατα­λύ­ματα που χρη­σι­μο­ποιούν συνερ­γα­ζό­με­νες πλατ­φόρ­μες). Ίδιο προϊόν, ίδιοι κανόνες.

Η εφαρ­μογή της ψηφια­κής κάρτας βοήθησε τους εργο­δό­τες και τους εργα­ζο­μέ­νους, όπως ήταν ο σκοπός για τον οποίο δημιουρ­γή­θηκε; Και πώς συν­δέ­ε­ται με τη νέα ΕΚΣΣΕ;

Η ψηφιακή κάρτα εργα­σίας είναι ένα μέτρο που καταρ­χήν κινεί­ται στη σωστή κατεύ­θυνση, μπορεί δε να απο­τε­λέ­σει εργα­λείο εμπι­στο­σύ­νης, δια­σφα­λί­ζο­ντας δια­φά­νεια σε ωράρια, υπε­ρω­ρίες και ρεπό. Ωστόσο παρα­τη­ρούμε πως συγκε­κρι­μέ­νες ιδιαι­τε­ρό­τη­τες του ξενο­δο­χεια­κού κλάδου δεν ελή­φθη­σαν υπόψη κατά τον σχε­δια­σμό του μέτρου, με πλέον χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα τον χρόνο προ­σέ­λευ­σης και ανα­χώ­ρη­σης, ο οποίος ορί­ζε­ται σε 10 λεπτά, ενώ στη βιο­μη­χα­νία ορί­στηκε σε 30. Πρό­κει­ται για μια ρύθμιση που αγνοεί πλήρως τον πρό­σθετο χρόνο που απαι­τεί­ται για την προ­ε­τοι­μα­σία των εργα­ζο­μέ­νων, καθώς και τις σημα­ντι­κές απο­στά­σεις που υπάρ­χουν, ειδικά στα μεγάλα ξενο­δο­χειακά συγκρο­τή­ματα, μεταξύ των απο­δυ­τη­ρίων και των τμη­μά­των εργα­σίας. Επίσης κατά την άποψή μας πριν την εφαρ­μογή της ψηφια­κής κάρτας εργα­σίας θα έπρεπε να έχει προη­γη­θεί εκσυγ­χρο­νι­σμός συγκε­κρι­μέ­νων δια­τά­ξεων της εργα­τι­κής νομο­θε­σίας ώστε να αντα­πο­κρί­νο­νται στις σύγ­χρο­νες συν­θή­κες.

Στο σημείο αυτό θα ήθελα να κάνω ιδιαί­τερη αναφορά και στην τελευ­ταία Εθνική Κλαδική Συλ­λο­γική Σύμβαση Εργα­σίας για τους όρους αμοιβής και εργα­σίας των εργα­ζο­μέ­νων στις ξενο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις. Πρό­κει­ται για μια σύμβαση ορόσημο με μέση αύξηση 5% το 2025 και 3% το 2026, με βασικό μισθό 1.000 € στην κατη­γο­ρία Α’ και 950 € στη Δ’ (του­λά­χι­στον +14,5% έναντι του νομο­θε­τη­μέ­νου κατώ­τα­του). Επίσης, το Ταμείο Επαγ­γελ­μα­τι­κής Ασφά­λι­σης (ΤΕΑ) που ιδρύ­ε­ται από την Πανελ­λή­νια Ομο­σπον­δία Ξενο­δό­χων απο­τε­λεί μια τομή για τα εργα­σιακά δεδο­μένα του του­ρι­σμού και, ταυ­τό­χρονα, μια έμπρα­κτη από­δειξη κοι­νω­νι­κής ευθύνης του ξενο­δο­χεια­κού κλάδου. Πρό­κει­ται για το μεγα­λύ­τερο ιδιω­τικό ταμείο επαγ­γελ­μα­τι­κής ασφά­λι­σης που δημιουρ­γεί­ται στην Ελλάδα, με εργο­δο­τική εισφορά 2% επί του βασικού μισθού, προ­σφέ­ρο­ντας στους εργα­ζό­με­νους πρό­σθετη συντα­ξιο­δο­τική κάλυψη πέραν του υπο­χρε­ω­τι­κού συστή­μα­τος. Δεν είναι ένα ακόμα γρα­φειο­κρα­τικό σχήμα• είναι ένας πυλώνας ασφά­λειας και εμπι­στο­σύ­νης για τον άνθρωπο του του­ρι­σμού, που του δίνει τη δυνα­τό­τητα να βλέπει το επάγ­γελμα ως μακρο­πρό­θε­σμη προ­ο­πτική και όχι ως εποχική διέξοδο. Παράλ­ληλα, ενι­σχύει την ελκυ­στι­κό­τητα του κλάδου για νέους εργα­ζο­μέ­νους, δημιουρ­γώ­ντας ένα πιο δίκαιο, δια­φα­νές και σύγ­χρονο εργα­σιακό περι­βάλ­λον. Με το ΤΕΑ, οι ξενο­δό­χοι απο­δει­κνύ­ουν ότι δεν επεν­δύ­ουν μόνο σε υπο­δο­μές και κτήρια, αλλά επεν­δύ­ουν στο ανθρώ­πινο κεφά­λαιο — στη στα­θε­ρό­τητα, στην προ­ο­πτική και στην αξιο­πρέ­πεια αυτών που κρατούν καθη­με­ρινά ζωντανό τον ελλη­νικό του­ρι­σμό.

Επι­στρέφω στο «τέλος ανθε­κτι­κό­τη­τας». Είπατε ότι φέτος θα αγγίξει περίπου τα 600 εκατ. ευρώ. Γιατί το θεω­ρείτε άδικο και τι στερεί από τις τοπικές κοι­νω­νίες; Προ­σθέ­στε και το ζήτημα δια­φά­νειας στους δήμους για την αντα­πο­δο­τι­κό­τητα.

Η εθνική πολι­τική των τελών είναι παντε­λώς παρά­λογη.

Πρώτον, επι­βα­ρύ­νει μονο­με­ρώς τη φιλο­ξε­νία, ενώ ο του­ρι­σμός διαχέει εισό­δημα σε όλη την οικο­νο­μία.

Δεύ­τε­ρον, τα έσοδα δεν επι­στρέ­φουν στους προ­ο­ρι­σμούς που τα παρά­γουν• κατευ­θύ­νο­νται εξ ολο­κλή­ρου σε απο­ζη­μιώ­σεις για ζημιές που προ­κλή­θη­καν από φυσικές κατα­στρο­φές. Ασφαλώς και πρό­κει­ται για μια εθνική ανάγκη, αλλά δεν μπορεί αυτή να χρη­μα­το­δο­τεί­ται απο­κλει­στικά από τους πελάτες των ξενο­δο­χείων.

Τρίτον, υπάρχει πλήρης έλλειψη δια­φά­νειας και αντα­πο­δο­τι­κό­τη­τας σε τοπικό επίπεδο: ο πολίτης δεν γνω­ρί­ζει «πού, πότε, πόσο» και με ποιο απο­τέ­λε­σμα αξιο­ποιού­νται τα ποσά που κατα­βάλ­λει. Έτσι, οι προ­ο­ρι­σμοί και οι κάτοι­κοί τους στε­ρού­νται ορατά έργα και ουσια­στι­κές βελ­τιώ­σεις στην καθη­με­ρι­νό­τητά τους.