O «καπετάνιος» των εμβολιασμών

O αντι­ναύ­αρ­χος Ενρίκε Γκου­βέια ε Μέλο μιλάει στην «Κ» για το θαύμα της συναί­νε­σης στην Πορ­το­γα­λία

«Είμαι ευτυχής που κατά­φερα να προ­στα­τεύσω τους συμπα­τριώ­τες μου». Ο αντι­ναύ­αρ­χος Ενρίκε Γκου­βέια ε Μέλο, ο ιθύνων νους πίσω από το εμβο­λια­στικό θαύμα στην πατρίδα του, την Πορ­το­γα­λία, μιλάει στην «Κ» για το πώς έπεισε τους Πορ­το­γά­λους να εμβο­λια­στούν σε ποσοστό άνω του 85% και κατά­φερε να επα­να­φέ­ρει στη χώρα του την πολυ­πό­θητη κανο­νι­κό­τητα.

Στα 60 του, έχοντας περάσει από τα πιο νευ­ραλ­γικά πόστα στο Ναυτικό, επι­στρά­τευσε τις ηγε­τι­κές του ικα­νό­τη­τες, το ταλέντο του στην επι­κοι­νω­νία αλλά και τις οργα­νω­τι­κές του δεξιό­τη­τες για να σχε­διά­σει τη δύσκολη μάχη ενάντια σε έναν ύπουλο εχθρό.

«Είχα εμπλοκή ήδη από τον Νοέμ­βριο τον 2020 στον σχε­δια­σμό της εκστρα­τείας εμβο­λια­σμού, ανέλαβα όμως επι­κε­φα­λής στις 5 Φεβρουα­ρίου 2021, έπειτα από την παραί­τηση του προ­κα­τό­χου μου» (ο Φραν­σί­σκο Ράμος παραι­τή­θηκε έπειτα από την απο­κά­λυψη παρα­τυ­πιών στη σειρά προ­τε­ραιό­τη­τας στους εμβο­λια­σμούς).

«Αρχικά εξα­σφά­λισα ότι θα ήταν επι­χει­ρη­σιακά εφικτό να εμβο­λιά­ζουμε με τον ίδιο ρυθμό σε όλη τη χώρα».

Ημε­ρη­σίως πραγ­μα­το­ποιού­νταν από 100.000 έως 150.000 εμβο­λια­σμοί σε κέντρα που δημιουρ­γή­θη­καν εκτός νοσο­κο­μείων, αξιο­ποιώ­ντας δημό­σιους χώρους, όπως π.χ. στάδια. «Τα κέντρα ήταν παντού τα ίδια, με κοινές προ­δια­γρα­φές, θύμιζαν εργο­στά­σια εμβο­λια­σμού». Την οργά­νωση και το lay out ήλεγχαν «με στρα­τιω­τικό τρόπο στρα­τιω­τι­κοί», λέει ο αντι­ναύ­αρ­χος.

«Οι μισοί εργα­ζό­με­νοι προ­έρ­χο­νταν από το εθνικό σύστημα υγείας, οι υπό­λοι­ποι από την τοπική αυτο­διοί­κηση», επι­ση­μαί­νει, «τους έκανα να συνερ­γα­στούν σε μια επι­χεί­ρηση, την ενορ­χή­στρωση της οποίας είχε ο στρατός».

Η επί­βλεψη του στρατού σε ένα πρό­γραμμα που υλο­ποιείτο από πολίτες ήταν από μόνο του ένα στοί­χημα. «Κλήθηκα να συγκε­ράσω δύο δια­φο­ρε­τι­κές κουλ­τού­ρες, δεν ήταν εύκολο», παρα­δέ­χε­ται ο ίδιος, ο οποίος μέρα με τη μέρα κέρδιζε τις εντυ­πώ­σεις. «Η άλλη πλευρά δια­πί­στωνε ότι ήμουν χρή­σι­μος και απο­τε­λε­σμα­τι­κός, οπότε απο­δέ­χθη­καν εμένα και όλη την ομάδα μου».

Στη δια­δι­κα­σία έκανε «συμ­μά­χους» για­τρούς, νοση­λευ­τές, φαρ­μα­κο­ποιούς, δημάρ­χους, ακόμα και συλ­λό­γους ασθενών. «Εγιναν όλοι κοι­νω­νοί της εθνικής προ­σπά­θειας, οπότε δεν θα μπο­ρού­σαν να αντι­τα­χθούν σε αυτή», σημειώ­νει.

«Μείωσα έτσι τις αντι­δρά­σεις και αύξησα τα “αντι­σώ­ματα” του συστή­μα­τος». Δεν ήταν λίγες οι φορές που ο αντι­ναύ­αρ­χος επι­σκε­πτό­ταν διά ζώσης τα εμβο­λια­στικά κέντρα και συνο­μι­λούσε επί μακρόν με τους νοση­λευ­τές. «Ηθελα να με θεωρούν ως κάποιον που στέ­κε­ται πλάι τους, όχι κάποιον τεχνο­κράτη, απο­μα­κρυ­σμένο στο γραφείο του, που σχε­διά­ζει χωρίς να γνω­ρί­ζει την πραγ­μα­τι­κό­τητα στο πεδίο». Ετσι επι­κρα­τούσε ένα καλό κλίμα στην ομάδα των επαγ­γελ­μα­τιών της πρώτης γραμμής.

Εστειλε εύγλωττα το μήνυμα στους πολίτες ότι επρό­κειτο για πόλεμο με τον κορω­νοϊό, στον οποίο η κοι­νω­νία πρέπει να αγω­νι­στεί ενωμένη, «όχι ο καθένας ξεχω­ρι­στά».

Οι Πορ­το­γά­λοι είδαν πολλές φορές αυτούς τους οκτώ μήνες τον αντι­ναύ­αρχο στα μέσα μαζικής ενη­μέ­ρω­σης – πάντοτε με τη στρα­τιω­τική περι­βολή της μάχης. «Η μάχη μαί­νε­ται, θα βγάλω τη στολή όταν θα την έχουμε κερ­δί­σει», απα­ντούσε στο εύλογο ερώτημα ο 60χρονος στρα­τιω­τι­κός. «Εως τότε δεν πρό­κει­ται να την απο­χω­ρι­στώ». Ετσι, έστειλε εύγλωττα το μήνυμα στους πολίτες ότι επρό­κειτο για πόλεμο με τον κορω­νοϊό, στον οποίο η κοι­νω­νία πρέπει να αγω­νι­στεί ενωμένη, «όχι ο καθένας ξεχω­ρι­στά».

«Οποιεσ­δή­ποτε τρελές ιδέες κατά του εμβο­λίου, λοιπόν, κατέ­τασ­σαν αυτο­μά­τως εκεί­νους που τις πρέ­σβευαν στο αντί­θετο στρα­τό­πεδο, γίνο­νταν σύμ­μα­χοι του ιού», υπο­γραμ­μί­ζει. «Βέβαια, οι συμπο­λί­τες μου έχουν εν γένει θετική στάση έναντι του εμβο­λια­σμού, οπότε το αντιεμ­βο­λια­στικό μπλοκ ήταν μικρό αριθ­μη­τικά».

Ωστόσο, ο κόσμος είχε στην αρχή ανα­στο­λές. «Μιλούσα πολύ συχνά στα ΜΜΕ, εξη­γούσα μέρα με τη μέρα πού βρι­σκό­μα­στε, πόσο απέ­χουμε από τον στόχο μας, όπως παλαιό­τερα έκανα με το στρά­τευμα», περι­γρά­φει, «και όπως οι στρα­τιώ­τες ήθελαν να συνει­σφέ­ρουν στη νίκη, έτσι και οι πολίτες στα­διακά οικειο­ποι­ή­θη­καν τον σκοπό και έδωσαν τον καλύ­τερο εαυτό τους».

Ο ίδιος εκφρα­ζό­ταν πάντοτε με τρόπο απλό, ευθύ και ειλι­κρινή. Οταν κάποιος του έλεγε ότι ο εμβο­λια­σμός είναι επι­κίν­δυ­νος, εκείνος απο­κρι­νό­ταν «δεν μπορείς, όμως, να τον απο­φύ­γεις». Στον έκπλη­κτο συνο­μι­λητή του διευ­κρί­νιζε: «Είτε θα εμβο­λια­στείς μέσω της νόσησης, καθώς είμαστε σε παν­δη­μία και είναι ζήτημα χρόνου, είτε από ένα εμβόλιο. Τι νομί­ζεις ότι είναι πιο επι­κίν­δυνο; Από τον ιό, που είναι απόλυτα επι­κίν­δυ­νος και δεν μπορείς να υπο­λο­γί­σεις τις επι­πτώ­σεις; Ή από το εμβόλιο, που είναι ασφαλές και ελεγ­μένο; Τι θα επι­λέ­ξεις; Δεν μπορείς να περι­μέ­νεις, γιατί δίνεις στον ιό χώρο να εδραιω­θεί».

Στην εκστρα­τεία πειθούς ενέταξε φυσικά και στα­τι­στικά δεδο­μένα, ειδικά για να κατευ­νά­σει την ανη­συ­χία σχετικά με το εμβόλιο της AstraΖeneca, το οποίο χορη­γή­θηκε σε ανθρώ­πους άνω των 60. «Αν είσαι πάνω από τα 60, το εμβόλιο μπορεί να σκο­τώ­σει –στο χει­ρό­τερο σενάριο– μόνο έναν στο μισό εκα­τομ­μύ­ριο, ενώ ο ιός έναν στους 500. Εσύ σε ποια ομάδα θέλεις να ανήκεις;»

Αρχικά εμβο­λιά­στη­καν γιατροί, νοση­λευ­τές, στρα­τιω­τι­κοί, πυρο­σβέ­στες και αστυ­νο­μι­κοί. «Δεν ήταν υπο­χρε­ω­τι­κός ο εμβο­λια­σμός τους, άλλωστε οι ίδιοι έσπευ­σαν να εμβο­λια­στούν δεδο­μέ­νου ότι είχαν πληγεί οι συγκε­κρι­μέ­νοι επαγ­γελ­μα­τίες από τον κορω­νοϊό». Στόχος του ίδιου ήταν να δείξει στο ευρύ κοινό ότι το κράτος σύσσωμο απο­δέ­χε­ται τον εμβο­λια­σμό και πιστεύει στη συμβολή του στην αντι­με­τώ­πιση της παν­δη­μίας. Εν συνε­χεία εμβο­λιά­στη­καν οι πολίτες βάσει ηλικίας.

«Δεν προ­σφέ­ραμε προ­νό­μια ή ανταλ­λάγ­ματα σε κανέναν, ούτε στους ηλι­κιω­μέ­νους ούτε στους νέους», διευ­κρι­νί­ζει ο αντι­ναύ­αρ­χος. «Τους παρεί­χαμε μόνο την αίσθηση του ανήκειν σε μια ομάδα που αγω­νί­ζε­ται, απευ­θυ­νό­μουν στον καθένα σαν να ήταν ένας στρα­τιώ­της τον οποίο καλούσα να πολε­μή­σει μαζί μας, τον προ­έ­τρεπα να κάνει το καθήκον του, να μην είναι δειλός».

Η Πορ­το­γα­λία θεω­ρεί­ται πλέον η περισ­σό­τερο «εμβο­λια­σμένη» χώρα διεθνώς (σ.σ. βάσει του Our World in Data, η χώρα έχει εμβο­λιά­σει το 87% του πλη­θυ­σμού της).

Είναι, μάλιστα, ενδει­κτικό ότι ακόμα και στην ηλι­κιακή ομάδα 12 έως 18 ετών το ποσοστό κυμαί­νε­ται άνω του 90%, με απο­τέ­λε­σμα τα γυμνά­σια και τα λύκεια να λει­τουρ­γούν απρό­σκο­πτα. Τη δεδο­μένη στιγμή δεν έχουν εμβο­λια­στεί μόνο τα παιδιά (ακόμα δεν έχει δοθεί άδεια από τον ΕΜΑ) και ένα 2% του πλη­θυ­σμού της χώρας.

Σε αυτό, σύμφωνα με πολλούς, συνέ­βαλε και η ίδια η προ­σω­πι­κό­τητα του Ενρίκε Γκου­βέια ε Μέλο. «Βοήθησε το γεγονός ότι δεν είμαι πολι­τι­κός», απα­ντάει με τη χαρα­κτη­ρι­στική του ειλι­κρί­νεια, «ούτε έπαιζα πολι­τικά παι­χνί­δια».

Οταν έγινε, ωστόσο, γνωστός, φού­ντωσε η φημο­λο­γία ότι είχε πολι­τι­κές βλέψεις. «Τότε το διέ­ψευσα απευ­θείας λέγο­ντας ότι είμαι στρα­τιω­τι­κός και μόλις ολο­κλη­ρώσω την απο­στολή μου θα εξα­φα­νι­στώ, συνε­χί­ζο­ντας την καριέρα μου ως στρα­τιω­τι­κός».

Και έτσι ακριβώς έπραξε, μετά την πρώτη εβδο­μάδα του Οκτω­βρίου, όταν το ποσοστό έφτασε το 85% απο­χώ­ρησε. «Συνε­χί­ζουν τώρα με την τρίτη δόση του εμβο­λίου στους ηλι­κιω­μέ­νους και τους ανο­σο­κα­τα­σταλ­μέ­νους, ακο­λου­θώ­ντας το μοντέλο που στήσαμε», εξηγεί στην «Κ» μέσω Ζoom o 60χρονος στρα­τιω­τι­κός, χαμο­γε­λώ­ντας με συστολή και φορώ­ντας πλέον την επίσημη περι­βολή του με τα σιρίτια.

Στο βάθος δια­κρί­νο­νται δύο πίνακες που απει­κο­νί­ζουν τη φουρ­του­νια­σμένη θάλασσα, υπεν­θυ­μί­ζο­ντας εμμέσως τους κιν­δύ­νους από τους οποίους με επι­δε­ξιό­τητα απο­μά­κρυνε τους συμπα­τριώ­τες του.

«Ολο αυτό το διά­στημα εργα­ζό­μουν του­λά­χι­στον δεκα­τέσ­σε­ρις ώρες την ημέρα, όλη την εβδο­μάδα, εξα­σφά­λιζα μόνο λίγο ελεύ­θερο χρόνο για μένα και τη γυναίκα μου το από­γευμα του Σαβ­βά­του, οπότε και τρώγαμε μαζί».

Στην οκτά­μηνη «θητεία» του πήρε άδεια τεσ­σά­ρων ημερών, ενώ μετά το πέρας της επι­τυ­χούς εκστρα­τείας ζήτησε άλλες τρεις. «Είναι παρά­ξενο, αλλά δεν ένιωθα κούραση, ίσως επειδή είχα τη βαθιά πεποί­θηση ότι υπη­ρε­τούσα έναν σκοπό υψίστης σημα­σίας».

«Είναι πάρα πολύ κουτό να μην εμβο­λιά­ζεις τις άλλες χώρες, γιατί ο κορω­νο­ϊός θα βρει το μονο­πάτι και θα μας επι­τε­θεί από αλλού».

Οταν στην αρχή του καλο­και­ριού, με το αιφ­νί­διο «ξέσπα­σμα» της μετάλ­λα­ξης «Δέλτα», τα κρού­σματα στην Πορ­το­γα­λία εκτο­ξεύ­θη­καν πάλι και οι του­ρί­στες άρχισαν να εγκα­τα­λεί­πουν μαζικά την όμορφη χώρα της Ιβη­ρι­κής, εκείνος όχι μόνο δεν απο­γοη­τεύ­τηκε, αλλά χρη­σι­μο­ποί­ησε τα νέα δεδο­μένα για να ενι­σχύ­σει την επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία του. «Τόνισα στις δημό­σιες συζη­τή­σεις ότι λόγω της νέας μετάλ­λα­ξης δεν θα αρκούσε ούτε καν ένα 70% για να φτά­σουμε στην ανοσία, θέλαμε 85%».

Ο ίδιος θεωρεί ότι ο φόβος από τις μεγάλες απώ­λειες στο πρώτο και το δεύτερο κύμα συνε­τέ­λε­σαν στη συμ­με­τοχή των κατοί­κων στον εμβο­λια­σμό, αλλά ταυ­τό­χρονα έπαιξε ρόλο και η συνερ­γα­τική κουλ­τούρα των Πορ­το­γά­λων. «Είμαστε μια χώρα με μακρά Ιστορία και έντονη κοι­νω­νική συνεί­δηση, έχουμε μάθει ότι για να επι­βιώ­σουμε πρέπει να στη­ρί­ξει ο ένας τον άλλον, κάθε φορά που δεχό­μα­στε μια εξω­τε­ρική επίθεση ενω­νό­μα­στε στο εσω­τε­ρικό», υπεν­θυ­μί­ζει.

Πηγή kathimerini.gr

Ιωάννα Φωτιάδη