ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Το μυστήριο των χιλιάδων θαμμένων βρεφών στην «Πεταλούδα του Αιγαίου»

news room 11 λεπτά ανάγνωση
νεκροταφειο βρεφών

Είναι ένας από τους πλέον αγα­πη­μέ­νους τόπους καλο­και­ρι­νών δια­κο­πών καθώς χιλιά­δες επι­σκέ­πτες, οι οποίοι χρόνο με το χρόνο αυξά­νο­νται, βρί­σκο­νται στην Αστυ­πά­λαια για να θαυ­μά­σουν ένα νησί που μπορεί να προ­σφέ­ρει τις απα­ραί­τη­της δόσεις ηρεμίας, χαλά­ρω­σης, περι­πέ­τειας και δια­σκέ­δα­σης.

Όπως έχω δια­πι­στώ­σει και ο ίδιος μέσα στις επι­σκέ­ψεις μου στο νησί τα τελευ­ταία 12 χρόνια αλλά και από διη­γή­σεις ανθρώ­πων που έρχο­νται στην «Πετα­λούδα του Αιγαίου» ανελ­λι­πώς εδώ και δύο δεκα­ε­τίες, μιλάμε για ένα νησί πολύ έντονων αντι­θέ­σεων. Αντι­θέ­σεις μεταξύ της ανθρω­πο­γε­ω­γρα­φίας του νησιού, της μορ­φο­λο­γίας, της αρχι­τε­κτο­νι­κής αλλά και της αρχαιο­λο­γι­κής και ιστο­ρι­κής υπό­στα­σης.

Κάτω από τη μύτη μας (κυριο­λε­κτικά) βρί­σκε­ται ένα από τα πιο σημα­ντικά ευρή­ματα αρχαιο­λο­γι­κής, ανθρω­πο­λο­γι­κής και ιστο­ρι­κής αξίας στον κόσμο. Ένα πραγ­μα­τικό μυστή­ριο για τους επι­στή­μο­νες και την ανθρω­πό­τητα. Οι βρε­φι­κοί τάφοι της Αστυ­πά­λαιας εκτός όλων των άλλων είναι και η από­δειξη για το πόσο μεγάλο είναι το έλλειμμα που δεί­χνουμε όταν επι­σκε­πτό­μα­στε έναν τόπο χωρίς να έχουμε ψάξει πιο πριν στοι­χειω­δώς για την ιστορία του. Αν σκεφτεί κανείς ότι έμεινα σχεδόν στα 100 μέτρα μακριά από έναν τέτοιο αρχαιο­λο­γικό χώρο και δεν είχα ιδέα για την ύπαρξή του.

Ο χώρος ταφής των βρεφών και τα χιλιά­δες αγγεία που βρέ­θη­καν εντός του μαρ­τυ­ρούν την πλούσια και ιδιαί­τερη κλη­ρο­νο­μιά του ελλα­δι­κού χώρου.

Ιστο­ρική ανα­δρομή και η σύνδεση με την ανα­κά­λυψη
Η εικόνα των ανα­σκα­φών στους τάφους το 2013

Το νησί της Αστυ­πά­λαιας βρί­σκε­ται σχεδόν στη μέση του Αιγαίου. Διοι­κη­τικά ανήκει στα Δωδε­κά­νησα, μορ­φο­λο­γικά και (ίσως) πολι­τι­σμικά στις Κυκλά­δες. Χτυ­πιέ­ται λυσ­σα­λέα από τους ανέμους και την από­σταση που έχει από τα μεγάλα εμπο­ρικά κέντρα. Η σύνδεσή της, ακτο­πλοϊκά, με τον Πειραιά και τα υπό­λοιπα Δωδε­κά­νησα, τους καλο­και­ρι­νούς μήνες μπορεί να έχει βελ­τιω­θεί αλλά θεω­ρεί­ται ακόμα ένας σχετικά απο­μα­κρυ­σμέ­νος προ­ο­ρι­σμός.

Αντί­θετα λοιπόν με το τι μπορεί να συμ­βαί­νει τώρα στην αρχαιό­τητα το νησί ήταν στο επί­κε­ντρο των θαλάσ­σιων εμπο­ρι­κών δρόμων μεταξύ της Φοι­νί­κης, της Κύπρου, της Κρήτης, της Ρόδου, και της Κω. Αλλά δεν ήταν μόνο αυτά. Βρι­σκό­ταν στο επί­κε­ντρο των συγκοι­νω­νιών μεταξύ ηπει­ρω­τι­κής Ελλάδας με την Ευρώπη και την Αίγυπτο. Ένας από τους πλέον σημα­ντι­κούς σταθ­μούς πλοίων.

Από το 1995 όταν και ανα­κα­λύ­φθη­καν τα πρώτα ευρή­ματα του ταφικού χώρου βρεφών σε πλαγιά στη βορειο­α­να­το­λική πλευρά της Χώρας που κοι­τά­ζει προς τον κόλπο στο Λιβάδι, ονόματι Κυλίν­δρα, οι έρευνες συνε­χί­ζουν (με τα πάνω τους και τα κάτω) βγά­ζο­ντας στην επι­φά­νεια σπου­δαία ευρή­ματα. Δεν μπο­ρούσε κανείς ωστόσο να φαντα­στεί το μέγεθος της ανα­κά­λυ­ψης και ακόμα και τώρα η πραγ­μα­τική ταυ­τό­τητα του αρχαιο­λο­γι­κού ευρή­μα­τος παρα­μέ­νει ένα μεγάλο μυστή­ριο.

Η εικόνα το 2018

Τα περισ­σό­τερα από τα επι­στη­μο­νικά και ιστο­ρικά στοι­χεία αυτού του κει­μέ­νου βασί­ζο­νται σε ένα πολυ­σέ­λιδο άρθρο της αρχαιο­λό­γου Μαρίας Μιχαλάκη-Κόλλια από την ομιλία της για το θέμα των βρε­φι­κών εγχυ­τρι­σμών της Αστυ­πά­λαιας σε συνέ­δριο το 2013. Το συγκε­κρι­μένο άρθρο βρέθηκε στην κατοχή μου με την συν­δρομή μιας εκ των πλέον συμπα­θη­τι­κών φυσιο­γνω­μιών της Αστυ­πά­λαιας, της κα. Στέλλας, εκπαι­δευ­τι­κού αλλά και υπεύ­θυ­νης λει­τουρ­γίας της δανει­στι­κής βιβλιο­θή­κης στη Χώρα του νησιού.

Η αρχή μιας σπου­δαίας ανα­κά­λυ­ψης

Το βρεφικό νεκρο­τα­φείο της Αστυ­πά­λαιας απο­κα­λύ­φθηκε το 1995, όταν ένας ντόπιος μηχα­νι­κός υπέβαλε αίτηση για ανοι­κο­δό­μηση οικι­σμού οικο­του­ρι­στι­κού χαρα­κτήρα και κάλεσε την ΚΒ΄ Εφορία Αρχαιο­τή­των Ρόδου να επέμβει μιας και υπήρχε υπόνοια, λόγω του αρχαίου νεκρο­τα­φείου ενη­λί­κων του Κάτσα­λου που βρί­σκε­ται απέ­να­ντι, ότι κάπου εκεί υπήρχαν αρχαιό­τη­τες.

Και δεν λάθεψε. Όπως ανέφερε σε παλαιό­τερο άρθρο της η «Καθη­με­ρινή» οι πρώτες κιόλας τομές στο χώρο έδειξαν την ύπαρξη αγγείων με εγχυ­τρι­σμένα μωρά. Η λέξη προ­έρ­χε­ται από την «χύτρα», το ανοικτό πήλινο αγγείο για το μαγεί­ρεμα.

Η ταφή μέσα σε τέτοια πήλινα αγγεία ήταν ένας από τους πλέον συνη­θι­σμέ­νους τρόπους ταφής των μωρών κατά τους αρχαί­ους χρόνους καθώς πιθα­νό­τατα συμ­βό­λιζε τη μήτρα της μητέρας τους. Άρα και την επι­στροφή σε αυτή μετά το θάνατό τους.

Σύμφωνα με τα ιστο­ρικά ευρή­ματα όλη η πλαγιά στο σημείο του λόφου του Κάτσα­λου και της Κυλίν­δρας ενδέ­χε­ται να απο­τε­λούν τη νεκρό­πολη του νησιού, καθώς από τη μία πλευρά υπήρχαν ευρή­ματα ταφής ενη­λί­κων και από την άλλη το βρεφικό νεκρο­τα­φείο.

Τα ευρή­ματα χρο­νο­λο­γού­νται από το 850 π. Χ. και τη Μέση και Ύστερη Γεω­με­τρική περίοδο έως και τους ελλη­νι­στι­κούς χρόνους. Μέχρι αυτή τη στιγμή έχουν κατα­γρα­φεί πάνω από 3.000 αγγεία με εγχυ­τρι­σμένα βρέφη και σκε­λε­τούς αρχαίων μωρών. Κάποιες προ­βλέ­ψεις κάνουν λόγο ακόμα και για 3.500 πήλινα που βρί­σκο­νται στο χώρο της νεκρό­πο­λης.

Σύμφωνα με την κα. Μιχελάκη-Κόλλια τα αγγεία αρχικά τοπο­θε­τού­νταν σε αβαθείς λάκκους σκαμ­μέ­νους στο βράχο της περιο­χής. Έπειτα περι­κλεί­ο­νταν και καλύ­πτο­νταν με λίθους δημιουρ­γώ­ντας μικρούς τάφους. Η πυκνό­τητα των αγγείων ήταν τέτοια που βρέ­θη­καν εκα­το­ντά­δες ακόμα και το ένα πάνω στο άλλο μέσα στους τάφους.

Οι ερμη­νείες και το μυστή­ριο της ανα­κά­λυ­ψης

Μεγάλο πλήθος αγγείων που χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν για τις ταφές των μωρών είναι αμφο­ρείς ποι­κί­λων προ­ε­λεύ­σεων, όπως μεταξύ άλλων από τη Σάμο, τη Χίο, τη Θάσο, την Αλόν­νησο, την Κω, Τη Ρόδο, ακόμα και ένας τύπος από την Παλαι­στίνη. Από τη μελέτη των αμφο­ρέων τα συμπε­ρά­σματα συνέ­κλι­ναν ότι τα αγγεία έφτασαν μέχρι τον 1ο και 2ο αιώνα μ. Χ.

Από τη μελέτη του οστε­ο­λο­γι­κού υλικού, που πραγ­μα­το­ποιεί­ται από το Ανθρω­πο­λο­γικό Ινστι­τούτο του Πανε­πι­στη­μίου του Λον­δί­νου (UCL), προ­κύ­πτει ότι το μεγα­λύ­τερο ποσοστό των μωρών, περίπου το 77%, πέθανε μεταξύ 37 έως 42 εβδο­μά­δων, δηλαδή κατά τη στιγμή της γέν­νη­σής τους ή λίγο μετά. Ένα ποσοστό 9% ήταν έμβρυα ή πρόωρα, που πέθαναν μεταξύ 24 και 37 εβδο­μά­δων. Και ένα ποσοστό 14% περι­λαμ­βά­νει τις κατη­γο­ρίες βρεφών και μωρών που έζησαν γύρω στους έξι μήνες, 4-5 μικρά παιδιά που έζησαν από ένα έως τρία έτη, και άλλες τόσες περι­πτώ­σεις με δίδυμα, ποσοστά ωστόσο που αλλά­ζουν με την πορεία των απο­τε­λε­σμά­των της έρευνας.

Μάλιστα όπως μας ενη­μέ­ρω­σαν και κάποιοι ντόπιοι τα ευρή­ματα έχουν μετα­κι­νη­θεί όλα σε κτίριο του παλιού σχο­λείου όπου εκεί συνε­χί­ζε­ται η μελέτη τους. Δυστυ­χώς η φετινή χρονιά ήταν η πρώτη μετά από χρόνια που δεν ήταν ανοικτά για το κοινό κάποια από τα αγγεία και έτσι δεν κατα­φέ­ραμε να δούμε από κοντά κάποια από αυτά.

Τα ερω­τή­ματα που έχουν γεν­νη­θεί στους επι­στή­μο­νες μετά από αυτό το σπάνιο εύρημα είναι πολλά. Το μεγα­λύ­τερο ωστόσο από αυτά είναι εάν οι ανα­σκα­φές έφεραν στο φως ένα νεκρο­τα­φείο βρεφών ή ένα ταφικό ιερό. Τρεις επι­γρα­φές που προ­έρ­χο­νται από τον οικισμό της Χώρας της Αστυ­πά­λαιας και ανα­φέ­ρο­νται στις θεό­τη­τες του τοκετού και της γέν­νη­σης, η μία στην Αρτέ­μιδα Λοχία και οι άλλες δύο στην Ειλεί­θυια έχουν οδη­γή­σει τους επι­στή­μο­νες σε αυτό το δρόμο.

Οι επι­στή­μο­νες ωστόσο αφήνουν ανοικτό το ενδε­χό­μενο να πρό­κει­ται για ένα ταφικό ιερό στο οποίο θυσιά­ζο­νταν κάποια βρέφη για χάρη των δύο θεο­τή­των. Σε κάθε περί­πτωση όσο η έρευνα συνε­χί­ζε­ται ανα­φέ­ρουν ότι είναι πρόωρο να γίνει ένας τέτοιος συσχε­τι­σμός. Οι ενδεί­ξεις από τις πρώτες μελέτες δεί­χνουν ότι ο χώρος που βρέ­θη­καν τα εγχυ­τρι­σμένα βρέφη μπορεί να απο­τε­λούσε ένα πανελ­λή­νιο τόπο συνά­ντη­σης (και όχι μόνο) που να αφο­ρούσε τη μητρό­τητα αλλά και τον χώρο όπου, μεταξύ άλλων, οι Καρ­χη­δό­νιοι για παρά­δειγμα μπορεί να θυσί­α­ζαν το πρω­τό­τοκο αγόρι τους στη θεά Τανίτ και στον Βαάλ.

Η εικόνα που δείχνει σήμερα

Ψάχνο­ντας φωτο­γρα­φικό υλικό για να μπορέσω να δω το μέγεθος της ανα­σκα­φής στην πλαγιά της Κυλίν­δρας δια­πί­στωσα ότι με την πάροδο των ετών ο χώρος του νεκρο­τα­φείου παρου­σιά­ζει μία εικόνα εγκα­τά­λει­ψης.

Καθώς περ­πά­τησα στο στενό δρομάκι πάνω από την ανα­σκαφή φαί­νο­νται πλέον λίγοι από τους λάκκους από τους οποίους έχουν αφαι­ρε­θεί τα αγγεία (όπως είναι φυσιο­λο­γικό) αλλά αντί να έχει γίνει μία κατα­σκευή για την προ­στα­σία του χώρου οι αβαθείς λάκκοι είναι καλυμ­μέ­νοι με μου­σα­μά­δες ενώ σκου­ρια­σμένα μισο­πε­σμένα κάγκελα βρί­σκο­νται ακριβώς από πάνω.

Ακριβώς κάτω από το νεκρο­τα­φείο βρί­σκε­ται μία από τις πιο ήσυχες και όμορφες παρα­λίες του νησιού, το «Μαγα­ζάκι». Για να κατα­φέ­ρεις να έχεις πρό­σβαση στο μονο­πάτι που σε οδηγεί στην παραλία περ­νού­σες δίπλα από το μνημείο. Ίσως και από πάνω του, μιας και οι επι­στή­μο­νες επι­μέ­νουν ότι ο χώρος του νεκρο­τα­φείου ίσως εκτεί­νε­ται σε όλη την πλαγιά. Κανείς δεν ξέρει.

Εκτός όμως από την όλη εικόνα που δεν θυμίζει έναν αρχαιο­λο­γικό χώρο, λίγα μέτρα μακριά, τα τελευ­ταία χρόνια ξεπή­δησε και μία τσι­με­ντέ­νια μεγάλη οικο­δομή η οποία παρα­μέ­νει… στα τσι­μέ­ντα. Άγνωστο τι μπορεί να υπήρχε δίπλα της ή από κάτω της.

ράφει

ο Γαβριήλ Φιλιπ­πό­που­λος
Φωτο­γρα­φίες

Γαβριήλ Φιλιπ­πό­που­λος

άλαιας σε συνέ­δριο το 2013. Το συγκε­κρι­μένο άρθρο βρέθηκε στην κατοχή μου με την συν­δρομή μιας εκ των πλέον συμπα­θη­τι­κών φυσιο­γνω­μιών της Αστυ­πά­λαιας, της κα. Στέλλας, εκπαι­δευ­τι­κού αλλά και υπεύ­θυ­νης λει­τουρ­γίας της δανει­στι­κής βιβλιο­θή­κης στη Χώρα του νησιού.

Η αρχή μιας σπου­δαίας ανα­κά­λυ­ψης

Το βρεφικό νεκρο­τα­φείο της Αστυ­πά­λαιας απο­κα­λύ­φθηκε το 1995, όταν ένας ντόπιος μηχα­νι­κός υπέβαλε αίτηση για ανοι­κο­δό­μηση οικι­σμού οικο­του­ρι­στι­κού χαρα­κτήρα και κάλεσε την ΚΒ΄ Εφορία Αρχαιο­τή­των Ρόδου να επέμβει μιας και υπήρχε υπόνοια, λόγω του αρχαίου νεκρο­τα­φείου ενη­λί­κων του Κάτσα­λου που βρί­σκε­ται απέ­να­ντι, ότι κάπου εκεί υπήρχαν αρχαιό­τη­τες.

Και δεν λάθεψε. Όπως ανέφερε σε παλαιό­τερο άρθρο της η «Καθη­με­ρινή» οι πρώτες κιόλας τομές στο χώρο έδειξαν την ύπαρξη αγγείων με εγχυ­τρι­σμένα μωρά. Η λέξη προ­έρ­χε­ται από την «χύτρα», το ανοικτό πήλινο αγγείο για το μαγεί­ρεμα.

Η ταφή μέσα σε τέτοια πήλινα αγγεία ήταν ένας από τους πλέον συνη­θι­σμέ­νους τρόπους ταφής των μωρών κατά τους αρχαί­ους χρόνους καθώς πιθα­νό­τατα συμ­βό­λιζε τη μήτρα της μητέρας τους. Άρα και την επι­στροφή σε αυτή μετά το θάνατό τους.

Σύμφωνα με τα ιστο­ρικά ευρή­ματα όλη η πλαγιά στο σημείο του λόφου του Κάτσα­λου και της Κυλίν­δρας ενδέ­χε­ται να απο­τε­λούν τη νεκρό­πολη του νησιού, καθώς από τη μία πλευρά υπήρχαν ευρή­ματα ταφής ενη­λί­κων και από την άλλη το βρεφικό νεκρο­τα­φείο.

Τα ευρή­ματα χρο­νο­λο­γού­νται από το 850 π. Χ. και τη Μέση και Ύστερη Γεω­με­τρική περίοδο έως και τους ελλη­νι­στι­κούς χρόνους. Μέχρι αυτή τη στιγμή έχουν κατα­γρα­φεί πάνω από 3.000 αγγεία με εγχυ­τρι­σμένα βρέφη και σκε­λε­τούς αρχαίων μωρών. Κάποιες προ­βλέ­ψεις κάνουν λόγο ακόμα και για 3.500 πήλινα που βρί­σκο­νται στο χώρο της νεκρό­πο­λης.

Σύμφωνα με την κα. Μιχελάκη-Κόλλια τα αγγεία αρχικά τοπο­θε­τού­νταν σε αβαθείς λάκκους σκαμ­μέ­νους στο βράχο της περιο­χής. Έπειτα περι­κλεί­ο­νταν και καλύ­πτο­νταν με λίθους δημιουρ­γώ­ντας μικρούς τάφους. Η πυκνό­τητα των αγγείων ήταν τέτοια που βρέ­θη­καν εκα­το­ντά­δες ακόμα και το ένα πάνω στο άλλο μέσα στους τάφους.

Οι ερμη­νείες και το μυστή­ριο της ανα­κά­λυ­ψης

Μεγάλο πλήθος αγγείων που χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν για τις ταφές των μωρών είναι αμφο­ρείς ποι­κί­λων προ­ε­λεύ­σεων, όπως μεταξύ άλλων από τη Σάμο, τη Χίο, τη Θάσο, την Αλόν­νησο, την Κω, Τη Ρόδο, ακόμα και ένας τύπος από την Παλαι­στίνη. Από τη μελέτη των αμφο­ρέων τα συμπε­ρά­σματα συνέ­κλι­ναν ότι τα αγγεία έφτασαν μέχρι τον 1ο και 2ο αιώνα μ. Χ.

Από τη μελέτη του οστε­ο­λο­γι­κού υλικού, που πραγ­μα­το­ποιεί­ται από το Ανθρω­πο­λο­γικό Ινστι­τούτο του Πανε­πι­στη­μίου του Λον­δί­νου (UCL), προ­κύ­πτει ότι το μεγα­λύ­τερο ποσοστό των μωρών, περίπου το 77%, πέθανε μεταξύ 37 έως 42 εβδο­μά­δων, δηλαδή κατά τη στιγμή της γέν­νη­σής τους ή λίγο μετά. Ένα ποσοστό 9% ήταν έμβρυα ή πρόωρα, που πέθαναν μεταξύ 24 και 37 εβδο­μά­δων. Και ένα ποσοστό 14% περι­λαμ­βά­νει τις κατη­γο­ρίες βρεφών και μωρών που έζησαν γύρω στους έξι μήνες, 4-5 μικρά παιδιά που έζησαν από ένα έως τρία έτη, και άλλες τόσες περι­πτώ­σεις με δίδυμα, ποσοστά ωστόσο που αλλά­ζουν με την πορεία των απο­τε­λε­σμά­των της έρευνας.

Μάλιστα όπως μας ενη­μέ­ρω­σαν και κάποιοι ντόπιοι τα ευρή­ματα έχουν μετα­κι­νη­θεί όλα σε κτίριο του παλιού σχο­λείου όπου εκεί συνε­χί­ζε­ται η μελέτη τους. Δυστυ­χώς η φετινή χρονιά ήταν η πρώτη μετά από χρόνια που δεν ήταν ανοικτά για το κοινό κάποια από τα αγγεία και έτσι δεν κατα­φέ­ραμε να δούμε από κοντά κάποια από αυτά.

Τα ερω­τή­ματα που έχουν γεν­νη­θεί στους επι­στή­μο­νες μετά από αυτό το σπάνιο εύρημα είναι πολλά. Το μεγα­λύ­τερο ωστόσο από αυτά είναι εάν οι ανα­σκα­φές έφεραν στο φως ένα νεκρο­τα­φείο βρεφών ή ένα ταφικό ιερό. Τρεις επι­γρα­φές που προ­έρ­χο­νται από τον οικισμό της Χώρας της Αστυ­πά­λαιας και ανα­φέ­ρο­νται στις θεό­τη­τες του τοκετού και της γέν­νη­σης, η μία στην Αρτέ­μιδα Λοχία και οι άλλες δύο στην Ειλεί­θυια έχουν οδη­γή­σει τους επι­στή­μο­νες σε αυτό το δρόμο.

Οι επι­στή­μο­νες ωστόσο αφήνουν ανοικτό το ενδε­χό­μενο να πρό­κει­ται για ένα ταφικό ιερό στο οποίο θυσιά­ζο­νταν κάποια βρέφη για χάρη των δύο θεο­τή­των. Σε κάθε περί­πτωση όσο η έρευνα συνε­χί­ζε­ται ανα­φέ­ρουν ότι είναι πρόωρο να γίνει ένας τέτοιος συσχε­τι­σμός. Οι ενδεί­ξεις από τις πρώτες μελέτες δεί­χνουν ότι ο χώρος που βρέ­θη­καν τα εγχυ­τρι­σμένα βρέφη μπορεί να απο­τε­λούσε ένα πανελ­λή­νιο τόπο συνά­ντη­σης (και όχι μόνο) που να αφο­ρούσε τη μητρό­τητα αλλά και τον χώρο όπου, μεταξύ άλλων, οι Καρ­χη­δό­νιοι για παρά­δειγμα μπορεί να θυσί­α­ζαν το πρω­τό­τοκο αγόρι τους στη θεά Τανίτ και στον Βαάλ.

Η εικόνα που δείχνει σήμερα

Ψάχνο­ντας φωτο­γρα­φικό υλικό για να μπορέσω να δω το μέγεθος της ανα­σκα­φής στην πλαγιά της Κυλίν­δρας δια­πί­στωσα ότι με την πάροδο των ετών ο χώρος του νεκρο­τα­φείου παρου­σιά­ζει μία εικόνα εγκα­τά­λει­ψης.

Καθώς περ­πά­τησα στο στενό δρομάκι πάνω από την ανα­σκαφή φαί­νο­νται πλέον λίγοι από τους λάκκους από τους οποίους έχουν αφαι­ρε­θεί τα αγγεία (όπως είναι φυσιο­λο­γικό) αλλά αντί να έχει γίνει μία κατα­σκευή για την προ­στα­σία του χώρου οι αβαθείς λάκκοι είναι καλυμ­μέ­νοι με μου­σα­μά­δες ενώ σκου­ρια­σμένα μισο­πε­σμένα κάγκελα βρί­σκο­νται ακριβώς από πάνω.

Ακριβώς κάτω από το νεκρο­τα­φείο βρί­σκε­ται μία από τις πιο ήσυχες και όμορφες παρα­λίες του νησιού, το «Μαγα­ζάκι». Για να κατα­φέ­ρεις να έχεις πρό­σβαση στο μονο­πάτι που σε οδηγεί στην παραλία περ­νού­σες δίπλα από το μνημείο. Ίσως και από πάνω του, μιας και οι επι­στή­μο­νες επι­μέ­νουν ότι ο χώρος του νεκρο­τα­φείου ίσως εκτεί­νε­ται σε όλη την πλαγιά. Κανείς δεν ξέρει.

Εκτός όμως από την όλη εικόνα που δεν θυμίζει έναν αρχαιο­λο­γικό χώρο, λίγα μέτρα μακριά, τα τελευ­ταία χρόνια ξεπή­δησε και μία τσι­με­ντέ­νια μεγάλη οικο­δομή η οποία παρα­μέ­νει… στα τσι­μέ­ντα. Άγνωστο τι μπορεί να υπήρχε δίπλα της ή από κάτω της.

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.