Από την παράδοση της Ρόδου στα ερευνητικά εργαστήρια: Το μελεκούνι αποκτά διεθνές επιστημονικό ενδιαφέρον

Το μελε­κούνι, το παρα­δο­σιακό γλύ­κι­σμα που εδώ και αιώνες συνο­δεύει τις σημα­ντι­κό­τε­ρες στιγμές της ζωής των Ροδιτών, φαί­νε­ται πως ανοίγει πλέον ένα νέο κεφά­λαιο στην ιστορία του. Από σύμβολο φιλο­ξε­νίας, γάμων και τοπικής παρά­δο­σης, περνά στα­διακά στο πεδίο της επι­στη­μο­νι­κής έρευνας, καθώς μια ομάδα Ελλήνων ερευ­νη­τών επι­χει­ρεί να μελε­τή­σει για πρώτη φορά τις δια­τρο­φι­κές και λει­τουρ­γι­κές του ιδιό­τη­τες με βάση τα σύγ­χρονα επι­στη­μο­νικά δεδο­μένα.

Η πρω­το­βου­λία αυτή φιλο­δο­ξεί να ανα­δεί­ξει διεθνώς όχι μόνο τη δια­τρο­φική αξία του παρα­δο­σια­κού ροδί­τι­κου γλυ­κί­σμα­τος, αλλά και τον πολι­τι­στικό του χαρα­κτήρα, απο­δει­κνύ­ο­ντας ότι η τοπική γαστρο­νο­μία μπορεί να απο­τε­λέ­σει αντι­κεί­μενο υψηλού επι­πέ­δου επι­στη­μο­νι­κής έρευνας.

Όπως δήλωσε η δια­τρο­φο­λό­γος – διαι­το­λό­γος Ελευ­θε­ρία Κυπριώτη, η ερευ­νη­τική ομάδα στην οποία συμ­με­τέ­χει έχει ήδη υπο­βά­λει προς έγκριση ερευ­νη­τικό πρω­τό­κολλο για την εκπό­νηση διδα­κτο­ρι­κής δια­τρι­βής. Στόχος είναι να μελε­τη­θεί για πρώτη φορά διεθνώς το μελε­κούνι ως ολο­κλη­ρω­μένο παρα­δο­σιακό τρόφιμο και να διε­ρευ­νη­θούν οι πιθανές ευερ­γε­τι­κές επι­δρά­σεις του σε άτομα που υπο­βάλ­λο­νται σε έντονη σωμα­τική κατα­πό­νηση.

Η ίδια εξηγεί ότι η ενα­σχό­λησή της με το μελε­κούνι ξεκί­νησε ήδη από την περίοδο της πτυ­χια­κής της εργα­σίας. Με τα χρόνια, όμως, η επι­στη­μο­νική της ανα­ζή­τηση απέ­κτησε δια­φο­ρε­τική διά­σταση, καθώς η πρόοδος της επι­στή­μης της δια­τρο­φής δημιούρ­γησε νέα πεδία έρευνας γύρω από τα παρα­δο­σιακά τρόφιμα και τη σύνθετη λει­τουρ­γία των φυσικών συστα­τι­κών τους.

“Το Μελε­κούνι δεν είναι απλώς ένα υγιεινό σνακ ή ένα ακόμη παρα­δο­σιακό γλύ­κι­σμα για εμάς στη Ρόδο. Είναι ο ίδιος ο τόπος μας, οι ανα­μνή­σεις μας και ένα ζωντανό κομμάτι της πολι­τι­σμι­κής μας κλη­ρο­νο­μιάς”, τονίζει χαρα­κτη­ρι­στικά η κ. Κυπριώτη.

Η φράση αυτή απο­τυ­πώ­νει ίσως καλύ­τερα από οτι­δή­ποτε άλλο τη σχέση των κατοί­κων του νησιού με το συγκε­κρι­μένο έδεσμα. Για τους Ροδίτες, το μελε­κούνι δεν απο­τε­λεί απλώς ένα γλύ­κι­σμα που συνο­δεύει το τραπέζι. Είναι παρόν στις πιο ευτυ­χι­σμέ­νες στιγμές της ζωής τους, από τους γάμους και τις βαπτί­σεις μέχρι τα μεγάλα οικο­γε­νειακά γλέντια και τις τοπικές γιορτές.

Η ιστορία του χάνεται μέσα στους αιώνες. Το όνομά του προ­έρ­χε­ται από τις λέξεις “μέλι” και “κουννί” ή “κουν­νίον”, που συν­δέ­ε­ται με το σουσάμι, το βασι­κό­τερο συστα­τικό του. Η παρα­σκευή του παρα­μέ­νει μέχρι σήμερα σχεδόν αναλ­λοί­ωτη, ακο­λου­θώ­ντας τις ίδιες τεχνι­κές που χρη­σι­μο­ποιού­σαν οι παλαιό­τε­ρες γενιές.

Σε πολλά χωριά της Ρόδου, η παρα­σκευή του μελε­κου­νιού εξα­κο­λου­θεί να απο­τε­λεί μια πραγ­μα­τική κοι­νω­νική τελε­τουρ­γία. Οι γυναί­κες συγκε­ντρώ­νο­νται γύρω από το μεγάλο καζάνι, όπου το ντόπιο μέλι θερ­μαί­νε­ται προ­σε­κτικά μέχρι να απο­κτή­σει την κατάλ­ληλη πυκνό­τητα. Στη συνέ­χεια προ­στί­θε­ται το καβουρ­δι­σμένο σουσάμι, τα αμύ­γδαλα, η κανέλα, το γαρί­φαλο και το ξύσμα εσπε­ρι­δοει­δών, ενώ το μείγμα ανα­κα­τεύ­ε­ται συνεχώς μέχρι να απο­κτή­σει την απαι­τού­μενη συνοχή.

Η δια­δι­κα­σία απαιτεί εμπει­ρία, υπομονή και συνερ­γα­σία. Όταν το μείγμα είναι έτοιμο, απλώ­νε­ται σε μεγάλες επι­φά­νειες, πιέ­ζε­ται με ειδικά εργα­λεία και κόβεται στις χαρα­κτη­ρι­στι­κές μακρό­στε­νες λωρίδες που όλοι γνω­ρί­ζουν.

Η συλ­λο­γική αυτή δια­δι­κα­σία απο­τε­λεί κομμάτι της άυλης πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς της Ρόδου, καθώς δεν μετα­φέ­ρει μόνο τεχνι­κές γνώσεις αλλά και βιώματα, ιστο­ρίες και οικο­γε­νεια­κές παρα­δό­σεις από γενιά σε γενιά.

Η δια­τρο­φική του αξία

Σήμερα, το ενδια­φέ­ρον στρέ­φε­ται πλέον και στη δια­τρο­φική του αξία. Σύμφωνα με την κ. Κυπριώτη, το μελε­κούνι απο­τε­λεί χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα αυτού που η σύγ­χρονη επι­στήμη ονο­μά­ζει “δια­τρο­φικό πλέγμα” (food matrix). Πρό­κει­ται για μια θεωρία που βασί­ζε­ται στην έννοια της “Συνέρ­γειας των Τρο­φί­μων” (Food Synergy), όπως αυτή παρου­σιά­στηκε το 2009 από τον καθη­γητή David Jacobs στο επι­στη­μο­νικό περιο­δικό American Journal of Clinical Nutrition.

Η θεωρία αυτή υπο­στη­ρί­ζει ότι τα φυσικά συστα­τικά μιας τροφής δεν λει­τουρ­γούν μεμο­νω­μένα μέσα στον ανθρώ­πινο οργα­νι­σμό. Αντί­θετα, αλλη­λε­πι­δρούν μεταξύ τους δημιουρ­γώ­ντας ένα σύνθετο δια­τρο­φικό απο­τέ­λε­σμα, το οποίο μπορεί να είναι σημα­ντι­κό­τερο από εκείνο που θα προ­έ­κυ­πτε εάν εξε­τα­ζό­ταν κάθε συστα­τικό ξεχω­ρι­στά.

Στην περί­πτωση του μελε­κου­νιού, η συνέρ­γεια αυτή παρου­σιά­ζει ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον.

Το σουσάμι απο­τε­λεί εξαι­ρε­τική πηγή λιγνα­νών, ουσιών με έντονη αντιο­ξει­δω­τική δράση, καθώς και ασβε­στίου, μαγνη­σίου και φυτικών πρω­τεϊ­νών. Το μέλι περιέ­χει φυσικά ένζυμα, φαι­νο­λι­κές ενώσεις και πλήθος βιο­δρα­στι­κών συστα­τι­κών που έχουν απα­σχο­λή­σει τη διεθνή επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα για τις αντιο­ξει­δω­τι­κές και αντι­φλεγ­μο­νώ­δεις ιδιό­τη­τές τους. Τα αμύ­γδαλα συμπλη­ρώ­νουν το δια­τρο­φικό προφίλ με μονο­α­κό­ρε­στα λιπαρά οξέα, φυτικές ίνες και βιτα­μίνη Ε, ενώ τα αρω­μα­τικά μπα­χα­ρικά προ­σθέ­τουν επίσης πολύ­τι­μες αντιο­ξει­δω­τι­κές ουσίες.

Όλα αυτά τα φυσικά συστα­τικά συνυ­πάρ­χουν σε ένα προϊόν που παρα­σκευά­ζε­ται χωρίς βιο­μη­χα­νική επε­ξερ­γα­σία, χωρίς συντη­ρη­τικά και χωρίς τεχνη­τές προ­σθή­κες.

Η διεθνής βιβλιο­γρα­φία φαί­νε­ται να ενι­σχύει το ενδια­φέ­ρον για μια τέτοια μελέτη. Η κ. Κυπριώτη ανα­φέ­ρε­ται στην κλινική έρευνα των Barbosa και συνερ­γα­τών του, η οποία δημο­σιεύ­θηκε το 2017. Σύμφωνα με τα απο­τε­λέ­σματα της συγκε­κρι­μέ­νης μελέτης, η καθη­με­ρινή κατα­νά­λωση σου­σα­μιού επί 28 ημέρες από επαγ­γελ­μα­τίες ποδο­σφαι­ρι­στές συνέ­βαλε στη μείωση του οξει­δω­τι­κού στρες, στον περιο­ρι­σμό των δεικτών μυϊκής βλάβης και στην ταχύ­τερη απο­κα­τά­σταση του οργα­νι­σμού μετά από έντονη άσκηση.

Ωστόσο, η νέα ελλη­νική ερευ­νη­τική προ­σπά­θεια δεν περιο­ρί­ζε­ται στην εξέταση των επι­μέ­ρους συστα­τι­κών. Αντί­θετα, φιλο­δο­ξεί να εξε­τά­σει το ίδιο το μελε­κούνι ως ένα ολο­κλη­ρω­μένο παρα­δο­σιακό τρόφιμο, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τη συνο­λική σύνθεση και τη λει­τουρ­γία του.

Η προ­τει­νό­μενη διδα­κτο­ρική έρευνα προ­βλέ­πει τη μελέτη της επί­δρα­σής του σε πλη­θυ­σμούς που υπο­βάλ­λο­νται σε υψηλή φυσική κατα­πό­νηση, όπως αθλητές ή άτομα με αυξη­μέ­νες ενερ­γεια­κές απαι­τή­σεις. Σκοπός είναι να δια­πι­στω­θεί εάν η παρα­δο­σιακή αυτή συνταγή μπορεί να συμ­βά­λει στην απο­κα­τά­σταση του οργα­νι­σμού και στη βελ­τί­ωση συγκε­κρι­μέ­νων βιο­λο­γι­κών δεικτών.

Εφόσον η έρευνα ολο­κλη­ρω­θεί επι­τυ­χώς, θα πρό­κει­ται για την πρώτη διεθνή επι­στη­μο­νική τεκ­μη­ρί­ωση του μελε­κου­νιού ως παρα­δο­σια­κού λει­τουρ­γι­κού τρο­φί­μου, ανοί­γο­ντας τον δρόμο για νέες μελέτες αλλά και για την ευρύ­τερη προβολή του προ­ϊ­ό­ντος στο εξω­τε­ρικό.

Για τη Ρόδο, μια τέτοια εξέλιξη θα μπο­ρούσε να απο­κτή­σει ιδιαί­τερη σημασία. Το μελε­κούνι ήδη απο­τε­λεί προϊόν Προ­στα­τευό­με­νης Γεω­γρα­φι­κής Ένδει­ξης (ΠΓΕ) και συγκα­τα­λέ­γε­ται στα πιο ανα­γνω­ρί­σιμα τοπικά προ­ϊ­ό­ντα του νησιού. Η πιθανή επι­στη­μο­νική επι­βε­βαί­ωση της δια­τρο­φι­κής του αξίας θα μπο­ρούσε να ενι­σχύ­σει ακόμη περισ­σό­τερο την παρου­σία του στις διε­θνείς αγορές και να συν­δέ­σει την τοπική παρα­γωγή με τη σύγ­χρονη επι­στήμη της δια­τρο­φής.

Την ίδια στιγμή, το μελε­κούνι εξα­κο­λου­θεί να παρα­μέ­νει ένα ζωντανό στοι­χείο της καθη­με­ρι­νό­τη­τας και της πολι­τι­στι­κής ζωής του νησιού. Κάθε χρόνο διορ­γα­νώ­νο­νται εκδη­λώ­σεις αφιε­ρω­μέ­νες στην ιστορία και την παρα­σκευή του, με τη μεγα­λύ­τερη να πραγ­μα­το­ποιεί­ται στα Κοσκι­νού, έναν από τους σημα­ντι­κό­τε­ρους τόπους δια­τή­ρη­σης της σχε­τι­κής παρά­δο­σης. Η φετινή Γιορτή Μελε­κου­νιού πραγ­ματ­ποιεί­ται στις 8 Αυγού­στου, προ­σελ­κύ­ο­ντας εκα­το­ντά­δες επι­σκέ­πτες που έχουν την ευκαι­ρία να γνω­ρί­σουν από κοντά τόσο την παρα­δο­σιακή δια­δι­κα­σία παρα­σκευής όσο και την ιστορία του προ­ϊ­ό­ντος.

Αντί­στοιχη γιορτή πραγ­μα­το­ποιεί­ται κάθε χρόνο και στη Σορωνή, στο πλαίσιο του πανη­γυ­ριού του Αγίου Σύλα, στα τέλη Ιουλίου. Εκεί, κάτοι­κοι και επι­σκέ­πτες παρα­κο­λου­θούν βήμα προς βήμα την παρα­σκευή του μελε­κου­νιού, όπως ακριβώς γινόταν πριν από πολλές δεκα­ε­τίες, με τη γνώση να μετα­φέ­ρε­ται από τους μεγα­λύ­τε­ρους στους νεό­τε­ρους.

Ίσως αυτό να απο­τε­λεί και το σημα­ντι­κό­τερο στοι­χείο της αξίας του. Το μελε­κούνι δεν επι­βιώ­νει μόνο μέσα από τις συντα­γές ή τις εμπο­ρι­κές του μορφές, αλλά κυρίως μέσα από τους ανθρώ­πους που συνε­χί­ζουν να το παρα­σκευά­ζουν, να το προ­σφέ­ρουν και να το συν­δέ­ουν με τις πιο σημα­ντι­κές στιγμές της ζωής τους. Τώρα, για πρώτη φορά, αυτή η μακραί­ωνη παρά­δοση συναντά τη σύγ­χρονη επι­στήμη, δημιουρ­γώ­ντας τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις ώστε ένα αυθε­ντικό προϊόν της Ρόδου να απο­κτή­σει ακόμη μεγα­λύ­τερη ανα­γνώ­ριση, όχι μόνο ως στοι­χείο της τοπικής γαστρο­νο­μίας, αλλά και ως αντι­κεί­μενο διε­θνούς επι­στη­μο­νι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος.

Πηγή: capital.gr