Γνώση αβέβαιη, πληρωμένη

«Μεγάλα λόγια στις γωνιές των δρόμων/οι ρήτορες σαν τους λαχειο­πώ­λες / δια­φη­μί­ζο­ντας όνειρα για μελ­λο­ντι­κές κλη­ρώ­σεις…»

Δεν κατα­λα­βαί­νεις τίποτα, ουρ­λιά­ζουν: «χάνουμε! χάνουμε!», τρέμεις εσύ, Μετά σου λένε: «κερ­δί­ζουμε, κερ­δί­ζουμε!», ανα­σαί­νεις εσύ/ Μετά πάλι, μέσα από άγνω­στες λέξεις,  κατα­λα­βαί­νεις πως ο κίν­δυ­νος πλη­σιά­ζει ξανά. Και ξαφνικά μία περί­εργη φωνή, ακούς να λέει κάτι σαν… «κλέφτη, κλέφτη θα σε πιά­σουμε…». Σε λούζει ιδρώτας, γιατί αυτή η φωνή μάλλον σ’ εσένα απευ­θύ­νε­ται. Ρωτάς δειλά: «τι έγινε; κερ­δί­σαμε;». Και η απά­ντηση είναι και πάλι συβιλ­λική: «παρά τρίχα…. η κατα­στροφή… παρά τρίχα!» Κάπως έτσι «μαθαί­νουμε» την κρίση 6 χρόνια. Κάπως έτσι περι­γρά­φει η έρευνα του Παντείου Πανε­πι­στη­μίου την κάλυψή της από τα ΜΜΕ, με συντο­νί­στρια την καθη­γή­τρια Κοι­νω­νιο­λο­γίας Αλε­ξάν­δρα Κορω­ναίου στα πλαίσια του μαθή­μα­τος Ψυχο­κοι­νω­νιο­λο­γία στα ΜΜΕ, περι­λαμ­βά­νει απο­κω­δι­κο­ποί­ηση των οπτι­κο­α­κου­στι­κών μηνυ­μά­των από τα κεντρικά δελτία ειδή­σεων και τις εφη­με­ρί­δες και συνε­ντεύ­ξεις με πολίτες 18-50 ετών.

Δρα­μα­το­ποί­ηση

Η κρίση παρου­σιά­ζε­ται σαν μια φυσική κατα­στροφή ανα­πό­φευ­κτη και ανε­ξή­γητη, σαν μια άλλη 11η Σεπτεμ­βρίου. Ακο­λου­θεί­ται η ίδια «συνταγή» παρου­σί­α­σης, χωρίς να ανα­λύ­ο­νται οι βαθύ­τε­ροι λόγοι ούτε να ακού­γο­νται τρόποι διε­ξό­δου από την κρίση. Οι εκφρά­σεις που χρη­σι­μο­ποιού­νται είναι «εφιαλ­τικό σενάριο» , «απελ­πι­στική κατά­σταση», «δεν υπάρχει άλλος δρόμος» , «σκληρά αλλά ανα­γκαία μέτρα» , «είμαστε στο χείλος του γκρεμού» .

Ενο­χο­ποί­ηση του κοινού

Φταίμε όλοι, και μάλιστα σχεδόν το ίδιο, για την κατά­σταση στην οποία φτάσαμε. Το ίδιο όσοι έφαγαν εκα­τομ­μύ­ρια με σκάν­δαλα που ποτέ δεν εξι­χνιά­στη­καν, το ίδιο και όσοι έχουν απλή­ρωτα δάνεια και υπερ­χρε­ω­μέ­νες πιστω­τι­κές. Ο ψιλι­κα­τζής και ο μεγα­λο­ε­πι­χει­ρη­μα­τίας, ο άνεργος και το γκόλντεν-μπόι, ο συντα­ξιού­χος και ο εκα­τομ­μυ­ριού­χος αντι­με­τω­πί­ζο­νται ως συνυ­πεύ­θυ­νοι σε μια διάχυση της δια­φθο­ράς που θα λυθεί «ανα­λαμ­βά­νο­ντας όλοι τις ευθύνες μας» Η εικόνα που μετα­φέ­ρουν είναι η εικόνα μιας διε­φθαρ­μέ­νης κοι­νω­νίας στο σύνολό της. .

Υπο­βάθ­μιση στο συλ­λο­γικό

Οσο προ­βάλ­λε­ται κατά κόρον το μοτίβο «είμαστε όλοι υπαί­τιοι», η αντι­με­τώ­πιση της κρίσης παρου­σιά­ζε­ται ως: α) υπόθεση των πολι­τι­κών που χει­ρί­ζο­νται τα πράγ­ματα και β) ατομική υπόθεση του καθενός να τα βγάλει πέρα όπως μπορεί. Οι συλ­λο­γι­κές μορφές αγώνα (δια­δη­λώ­σεις, απερ­γίες κ.λπ.) υπο­βαθ­μί­ζο­νται ως «άκαιρες», «υπερ­βο­λι­κές» ή/και «κατα­στρο­φι­κές» για τη χώρα.

Εμφαση στο ατομικό .

Το ζουμ του φακού γίνεται στο ατομικό δράμα: μία άνεργη μητέρα, ένας συντα­ξιού­χος, ένας έμπορος εμφα­νί­ζο­νται ως ατο­μι­κές περι­πτώ­σεις, απο­κομ­μέ­νες από το συλ­λο­γικό. Κατά το δόγμα «ένας θάνατος είναι τρα­γω­δία, χίλιοι θάνατοι είναι στα­τι­στική», οι «συλ­λο­γι­κό­τη­τες» εμφα­νί­ζο­νται με τη μορφή στα­τι­στι­κών πινάκων: 1.000.000 άνεργοι, το 20% ζει κάτω από το όριο της φτώ­χειας κ.ο.κ. Φυσικά, οι στα­τι­στι­κές είναι νούμερα και δεν έχουν δύναμη να αλλά­ξουν τη μοίρα. Στην τελική, είναι διε­σπαρ­μέ­νες μονάδες, μοι­ραίοι και άβουλοι αντάμα, κατά το θατσε­ρικό ρητό «δεν υπάρχει κοι­νω­νία, μόνο άτομα».

Κοι­νω­νι­κός αυτο­μα­τι­σμός

Η παρου­σί­αση των μέτρων αλλά και των αντι­δρά­σεων στο­χεύει στη διάρ­ρηξη της κοι­νω­νι­κής συνοχής, ώστε η μία κοι­νω­νική ομάδα να στρέ­φε­ται ενα­ντίον της άλλης και να φαί­νε­ται ότι απειλεί την ευη­με­ρία της άλλης. Δημό­σιοι υπάλ­λη­λοι ενα­ντίον ιδιω­τι­κών (βλέπε και την απο­τυ­χη­μένη από­πειρα να παρου­σια­στεί ότι η κυβέρ­νηση «έσωσε» τάχα τον 13-14ο μισθό των ιδιω­τι­κών), δια­δη­λω­τές ενα­ντίον εμπόρων και του­ρι­σμού, απεργοί ενα­ντίον εργα­ζο­μέ­νων. «Η λογική τού διαίρει και βασί­λευε»

Και το συμπέ­ρα­σμα της καθη­γή­τριας και συντο­νί­στριας της έρευνας: O τρόπος που τα κυρί­αρχα ΜΜΕ παρου­σιά­ζουν την κρίση συντε­λεί στην ίδια την κρίση και την απα­ξί­ωση των ΜΜΕ. Ολο και περισ­σό­τε­ροι νέοι δεν ενη­με­ρώ­νο­νται από την τηλε­ό­ραση, ειδικά οι ηλικίες κάτω των 25. Γι’ αυτό στρέ­φο­νται σε μέσα που ενθαρ­ρύ­νουν το διάλογο, όπως το δια­δί­κτυο. Οπως φάνηκε μέσα από συνε­ντεύ­ξεις με το κοινό, πολλοί απο­φεύ­γουν συνει­δητά τις ειδή­σεις, γιατί τους προ­κα­λούν άγχος και απέ­χθεια, τους οδηγούν στην κατά­θλιψη. Οπως γνω­ρί­ζουν οι ψυχο­λό­γοι, το παρα­τε­τα­μένο εσω­τε­ρι­κευ­μένο πένθος είναι κλινικό σύμ­πτωμα της κατά­θλι­ψης. Ηδη ο Παγκό­σμιος Οργα­νι­σμός Υγείας είχε προει­δο­ποι­ή­σει από το 2008 ότι η οικο­νο­μική κρίση θα αυξήσει τα συμ­πτώ­ματα κατά­θλι­ψης και τις αυτο­κτο­νίες. Αυτό φάνηκε με δρα­μα­τικό τρόπο και στη χώρα μας. Ο τρόπος που παρου­σιά­ζουν τα ΜΜΕ την κρίση δεν διευ­κο­λύ­νει το διάλογο και σίγουρα επη­ρε­ά­ζει αρνη­τικά την ψυχική υγεία. Ο θεατής το εισπράτ­τει ως μία συν­θλι­πτική απουσία ελέγχου στη ζωή του, στο παρόν και στο μέλλον του, ότι τα μέτρα είναι μονό­δρο­μος και ότι δεν υπάρχει συλ­λο­γική διέ­ξο­δος, παρά μόνο η ατομική συμ­μόρ­φωση».