Κ. Σημίτης: Αιγιαλίτιδα ζώνη – ΑΟΖ – Υφαλοκρηπίδα: Προσοχή τώρα-∆εν αποκλείω νέα Ιµια

Η νέα κυβέρ­νηση, που θα ανα­δει­χθεί από τις εκλογές του Ιουλίου, θα πρέπει να αντι­με­τω­πί­σει ένα σημα­ντικό θέμα της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής μας, τις σχέσεις με την Τουρκία. Τα προ­βλή­ματα είναι γνωστά, αλλά οι συν­θή­κες που επι­κρα­τούν σήμερα είναι δια­φο­ρε­τι­κές από εκείνες που επι­κρα­τού­σαν επί δεκα­ε­τίες μέχρι πρό­σφατα. Η απο­φα­σι­στική διαφορά προ­έ­κυψε από την ανεύ­ρεση κοι­τα­σμά­των φυσικού αερίου στην κυπριακή Απο­κλει­στική Οικο­νο­μική Ζώνη (ΑΟΖ) και την πιθα­νο­λό­γηση ότι υπάρ­χουν κοι­τά­σματα φυσικού αερίου και πετρε­λαίου σε περιο­χές της ελλη­νι­κής και κυπρια­κής υφα­λο­κρη­πί­δας. (Η ΑΟΖ κάθε χώρας συμπί­πτει με την υφα­λο­κρη­πίδα που ανήκει στη χώρα.) Ο υπουρ­γός Αμυνας της Τουρ­κίας δήλωσε πριν από λίγες ημέρες: «Δεν μπο­ρείτε να αγνο­είτε τα δικαιώ­ματα και το δίκιο της Τουρ­κίας και της Τουρ­κι­κής Δημο­κρα­τίας της Βόρειας Κύπρου […] Δια­μη­νύ­ουμε στους συνο­μι­λη­τές μας ότι με τον έναν ή τον άλλο τρόπο δεν θα επι­τρέ­ψουμε τετε­λε­σμένα». Η φράση «δεν θα επι­τρέ­ψουμε τετε­λε­σμένα» έχει χρη­σι­μο­ποι­η­θεί και από τον Ερντο­γάν.

Είναι πεποί­θησή μου ότι το πρό­βλημα των Ιμίων το 1996 δεν προ­έ­κυψε τυχαία. Η τουρ­κική ηγεσία τότε θέλησε να εκμε­ταλ­λευ­θεί την κρίση που προ­κά­λεσε η ασθέ­νεια του Ανδρέα Παπαν­δρέου, η παραί­τησή του, και η εκλογή νέας ηγεσίας, για την οποία πίστεψε ότι μπορεί να την αιφ­νι­διά­σει. Δεν απο­κλεί­ε­ται να υπάρ­ξουν παρό­μοιες σκέψεις στη σημε­ρινή τουρ­κική ηγεσία. Η έντονη πολι­τική αντι­πα­ρά­θεση στην Ελλάδα λόγω των εκλογών δημιουρ­γεί ευνοϊ­κές προ­ϋ­πο­θέ­σεις για δράσεις. Η Τουρκία μπορεί να θεω­ρή­σει ότι η περί­ο­δος αυτή προ­σφέ­ρε­ται για να επι­βά­λει τις απόψεις της στα θέματα των ορίων τόσο της ελλη­νι­κής αιγια­λί­τι­δας ζώνης όσο και της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας. Ενα τουρ­κικό πλοίο με στόχο την έρευνα κοι­τα­σμά­των πετρε­λαίου και φυσικού αερίου πλέει ήδη επί της κυπρια­κής υφα­λο­κρη­πί­δας. Μπορεί πιθα­νό­τατα η Τουρκία να στείλει πλοίο σε τμήμα της υφα­λο­κρη­πί­δας, που η Ελλάδα θεωρεί ελλη­νική αλλά η Τουρκία τουρ­κική.

Το γεγονός αυτό, αντί να προ­κα­λέ­σει την αρνη­τική στάση και τη δια­μαρ­τυ­ρία των συμ­μά­χων της Ελλάδας, πιθανόν να τους οδη­γή­σει σε μια επι­φυ­λα­κτική στάση. Να θεω­ρή­σουν ότι έχουν την ευκαι­ρία να τελειώ­νουν με τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές δια­φο­ρές και έτσι να ισχυ­ρο­ποι­ή­σουν την παρου­σία τους στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Είναι ενδει­κτική η τοπο­θέ­τηση του πρέσβη των ΗΠΑ στην Ελλάδα, που σε ερω­τή­σεις σχετικά με «τις προ­κλή­σεις της Τουρ­κίας» στην κυπριακή ΑΟΖ, «σημεί­ωσε την ανάγκη στα­θε­ρό­τη­τας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο» και «μίλησε για συμ­φω­νίες εξίσου επω­φε­λείς για τα εμπλε­κό­μενα μέρη», μία απά­ντηση που υπο­δη­λώ­νει πρω­το­βου­λίες που ίσως δεν θα είναι συμ­φέ­ρου­σες για τη χώρα μας.

Πολλοί πιθανώς θα θεω­ρή­σουν ότι μια τέτοια στάση των «συμ­μά­χων» δεν είναι επι­τρε­πτή. Θα εκφρά­σουν την πεποί­θησή τους ότι όλοι «όπως συνήθως» στρέ­φο­νται κατά της Ελλάδας. Αγνοούν όμως, όπως η πλειο­ψη­φία των Ελλήνων, ότι ακο­λου­θή­σαμε και ακο­λου­θούμε μέχρι τώρα συνει­δητά μια πολι­τική στην οποία κυριαρ­χεί η επί­κληση των δικαιω­μά­των μας, αλλά απο­φεύ­γουμε να τα κατο­χυ­ρώ­σουμε για να μην προ­κα­λέ­σουμε αμφι­σβη­τή­σεις. Ανα­γνω­ρί­ζουμε τους κανόνες του διε­θνούς δικαίου, αλλά εν γνώσει μας δεν επι­διώ­ξαμε την εφαρ­μογή τους γιατί θεω­ρούμε πιθανό να προ­κύ­ψουν αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις για τη χώρα. Υπο­γρά­ψαμε και κυρώ­σαμε τη διεθνή σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασ­σας το 1982, η οποία προ­βλέ­πει ότι η αιγια­λί­τιδα ζώνη μιας χώρας έχει εύρος 12 μίλια. Παρ’ όλα αυτά δεν έχουμε αυξήσει τα χωρικά μας ύδατα στα 12 μίλια.

Εχουμε επίσης τώρα δια­φο­ρε­τικό εύρος χωρικών υδάτων (6 μίλια) και ενα­ε­ρίου χώρου (10 μίλια). Η αιτία είναι η εξής: Η δυνατή επέ­κταση των χωρικών υδάτων στα 12 μίλια θα κατα­στή­σει σημα­ντικά τμήματα του Αιγαίου και νομικά ελλη­νική θάλασσα. Η ναυ­σι­πλοΐα θα παρα­μεί­νει ελεύ­θερη αλλά ξένα πλοία, π.χ. τουρ­κικά ή άλλα που ανήκουν στις χώρες του Ευξεί­νου Πόντου (Ρωσία, Ρου­μα­νία κ.λπ.), θα οφεί­λουν πλέον να υπα­κού­ουν στις οδηγίες των ελλη­νι­κών αρχών. Κατά της επέ­κτα­σης θα δια­μαρ­τυ­ρη­θούν όχι μόνο η Τουρκία αλλά και η Ρωσία και οι άλλες χώρες του Ευξεί­νου Πόντου. Μια δυνατή λύση είναι να υπάρξει μια ζώνη ελεύ­θε­ρης ναυ­σι­πλο­ΐας που να δια­σχί­ζει το Αιγαίο Πέλαγος. Θεω­ρεί­ται όμως προς το παρόν μη δυνατή γιατί οι απόψεις Ελλάδας και Τουρ­κίας ως προς την αιγια­λί­τιδα ζώνη τους δια­φέ­ρουν πολύ.

Ενα άλλο παρά­δειγμα εκκρε­μό­τη­τας, λόγω των υφι­στα­μέ­νων με την Τουρκία δια­φο­ρών, είναι η μη κατά­θεση των συντε­ταγ­μέ­νων (του γεω­γρα­φι­κού μήκους και πλάτους) για τα όρια της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας στον γενικό γραμ­μα­τέα των Ηνω­μέ­νων Εθνών, όπως έχουμε υπο­χρέ­ωση σύμφωνα με τη σύμβαση για το δίκαιο της θάλασ­σας. Υπο­στη­ρί­ζουμε δημόσια την άποψη ότι η ελλη­νική υφα­λο­κρη­πίδα εκτεί­νε­ται μέχρι την υφα­λο­κρη­πίδα της Κύπρου. Η Τουρκία διεκ­δι­κεί όμως ένα τμήμα του χώρου αυτού και έχει ενη­με­ρώ­σει τον Οργα­νι­σμό των Ηνω­μέ­νων Εθνών για τις απόψεις της. Η ελλη­νική και η τουρ­κική άποψη για τα όρια των υφα­λο­κρη­πί­δων δεν συμ­βι­βά­ζο­νται και συγκρού­ο­νται.

Ο ορισμός συντε­ταγ­μέ­νων εξι­σού­ται με μονο­μερή οριο­θέ­τηση, πράγμα το οποίο απο­κλεί­ε­ται από τη σύμβαση για το δίκαιο της θάλασ­σας. Η σύμβαση υπο­δει­κνύει, στην περί­πτωση στε­νό­τη­τας θαλασ­σών, τη διμερή συμ­φω­νία ως τη λύση για την οριο­θέ­τηση. Είμαστε, κατά συνέ­πεια, υπο­χρε­ω­μέ­νοι, προτού προ­χω­ρή­σουμε σε οριο­θέ­τηση, να επι­διώ­ξουμε λύση με συμ­φω­νία ή με προ­σφυγή στο Διεθνές Δικα­στή­ριο. Κατά­θεση συντε­ταγ­μέ­νων, με τις οποίες δια­φω­νεί η Τουρκία, θα είχε ως άμεση συνέ­πεια κατά­θεση συντε­ταγ­μέ­νων εκ μέρους της, που θα ήταν ασυμ­βί­βα­στες με τις ελλη­νι­κές. Τα Ηνωμένα Εθνη θα θεω­ρού­σαν ανα­γκαία την επίλυση της δια­φο­ράς από το Διεθνές Δικα­στή­ριο. Για το τι θα απο­φα­σί­σει το Δικα­στή­ριο επι­κρα­τεί αβε­βαιό­τητα. Μπορεί να επι­διώ­ξει μια συμ­βι­βα­στική λύση που δεν θα ικα­νο­ποιούσε καμία από τις δύο πλευρές.

Κατά την ελλη­νική άποψη όλα τα νησιά μας έχουν υφα­λο­κρη­πίδα και αυτή ανήκει στην ελλη­νική ΑΟΖ. Η Κρήτη π.χ. όπως και τα Δωδε­κά­νησα έχουν υφα­λο­κρη­πίδα που πρέπει να θεω­ρεί­ται και θεω­ρεί­ται ελλη­νική. Η Τουρκία αμφι­σβη­τεί ότι τα ελλη­νικά νησιά, όπως τα Δωδε­κά­νησα ή η Κρήτη, έχουν ελλη­νική υφα­λο­κρη­πίδα.  Η Τουρκία επι­κα­λεί­ται την άποψη ότι τα νησιά δεν έχουν υφα­λο­κρη­πίδα.  Παρερ­μη­νεύει τη νομο­λο­γία του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου της Χάγης.

Το Διεθνές Δικα­στή­ριο έχει απο­φαν­θεί, σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις, ότι ένα μικρό νησί δεν έχει δική του υφα­λο­κρη­πίδα εφόσον βρί­σκε­ται κοντά σε έναν «κύριο όγκο ξηράς». Η υφα­λο­κρη­πίδα ανήκει σε αυτήν την περί­πτωση στο κράτος που έχει τον κύριο όγκο ξηράς. Η Ελλάδα προ­βάλ­λει όμως το επι­χεί­ρημα ότι στην περιοχή υπάρ­χουν πολλά νησιά και νησίδες που όλα μαζί απο­τε­λούν μια ενότητα, τα Δωδε­κά­νησα, και ορίζουν έτσι την ελλη­νική κυριό­τητα της υφα­λο­κρη­πί­δας στην περιοχή. Οσον αφορά την Κρήτη, θεωρεί αυτο­νό­ητο ότι το μέγεθός της απο­δει­κνύει τόσο ότι είναι προ­έ­κταση της ελλη­νι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας, όσο και ότι επε­κτεί­νει την ελλη­νική υφα­λο­κρη­πίδα προς το Λιβυκό Πέλαγος. Θα πρέπει να σημειω­θεί επίσης ότι κατά την Τουρκία η υφα­λο­κρη­πίδα νότια της Κρήτης και δυτικά της Κύπρου της ανήκει, μια που πρό­κει­ται για νησιά και επο­μέ­νως δεν μπορεί να έχουν δική τους υφα­λο­κρη­πίδα!!

Για τη λύση των θεμάτων που αφορούν τα θέματα των θαλασ­σίων συνόρων έχουν πραγ­μα­το­ποι­η­θεί δια­πραγ­μα­τεύ­σεις με την Τουρκία στο πλαίσιο μιας συνεν­νό­η­σης εμπει­ρο­γνω­μό­νων τα έτη 2002 μέχρι το 2016. Οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις υπήρξαν συστη­μα­τι­κές σε ορι­σμέ­νες στιγμές κατά τη διάρ­κεια αυτής της περιό­δου, ιδίως τα χρόνια 2002-2004 και 2010-2012. Στον υπό­λοιπο χρόνο σχεδόν μόνο τυπικές.  Δεν απέ­δω­σαν. Η Ελλάδα και η Τουρκία απείχαν επίσης μέχρι τώρα από έρευνες/εξο­ρύ­ξεις στο Αιγαίο σε περιο­χές αμφι­σβη­τού­με­νης κυριό­τη­τας για να μην προ­κλη­θεί επει­σό­διο. Αλλά τώρα είναι μεγάλες οι πιθα­νό­τη­τες να αλλάξει η Τουρκία στάση.

Η κυβέρ­νησή μου, στο διά­στημα 1996-2004, για να απο­φευ­χθεί μία διαμάχη με την Τουρκία, για τα σύνορά μας, είχε επι­τύ­χει το 1999 να συμπε­ρι­λη­φθεί στην απόφαση του Ευρω­παϊ­κού Συμ­βου­λίου στο Ελσίνκι ρήτρα που υπο­χρέ­ωνε κάθε υπο­ψή­φιο κράτος, όπως ήταν η Τουρκία, «να κατα­βάλ­λει κάθε προ­σπά­θεια για την επίλυση κάθε εκκρε­μούς συνο­ρια­κής δια­φο­ράς. Αλλιώς θα πρέπει να φέρει τη διαφορά ενώπιον του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου».

Η κυβέρ­νηση της Νέας Δημο­κρα­τίας του 2004 παραι­τή­θηκε του δικαιώ­μα­τος αυτού ένστα­σης για την ένταξη της Τουρ­κίας, που είχε απο­φα­σι­σθεί στο Ελσίνκι και είχε καθιε­ρω­θεί και από τη στάση της Ελλάδας στα Συμ­βού­λια της Ενωσης. Απο­δέ­χθηκε την έναρξη των συζη­τή­σεων για την ένταξη της Τουρ­κίας παρά την αμφι­σβή­τηση των ελλη­νι­κών συνόρων από την Τουρκία. Θεώρησε, ίσως, ότι η απόφαση του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου, εάν προ­σέ­φευγε η Τουρκία σε αυτό, να μην απο­δε­χό­ταν το σύνολο της ελλη­νι­κής άποψης για τα σύνορα της υφα­λο­κρη­πί­δας της χώρας. Αγνόησε όμως τελείως τους κιν­δύ­νους στους οποίους θα οδη­γούσε και οδήγησε η στάση της. Η πρω­το­βου­λία αυτή της κυβέρ­νη­σης της Νέας Δημο­κρα­τίας έδωσε τη δυνα­τό­τητα στην Τουρκία να επα­να­φέ­ρει το θέμα της οριο­θέ­τη­σης της υφα­λο­κρη­πί­δας όποτε το κρίνει σκόπιμο. Γι’ αυτό και είναι δυνατή η σημε­ρινή αμφι­σβή­τηση των συνόρων από την Τουρκία, η ένταση στις σχέσεις των δύο χωρών και πάντα ο κίν­δυ­νος μιας πρό­κλη­σης.

Θα πρέπει επίσης να υπεν­θυ­μί­σουμε ότι η Τουρκία έχει παρα­χω­ρή­σει για έρευνες οικό­πεδα που ανήκουν στην κυπριακή υφα­λο­κρη­πίδα (ΑΟΖ) με τον ισχυ­ρι­σμό ότι ανήκουν στην Τουρκία. Αντι­τί­θε­ται επίσης στη συμ­φω­νία συνερ­γα­σίας Κύπρου, Ισραήλ και Αιγύ­πτου για την αξιο­ποί­ηση των υδρο­γο­ναν­θρά­κων που θα ανευ­ρε­θούν. Η Τουρκία τη θεωρεί εχθρική πράξη. Δεν απο­κλεί­ε­ται επίσης οι υπάρ­χου­σες εκκρε­μό­τη­τες, οι οικο­νο­μι­κές δυσκο­λίες και η αμφι­σβή­τηση του πρω­θυ­πουρ­γού Ερντο­γάν, που διεφάνη στις πρό­σφα­τες δημο­τι­κές εκλογές, να οδη­γή­σουν τον Ερντο­γάν σε επι­θε­τι­κές ενέρ­γειες με τον ισχυ­ρι­σμό ότι η Κύπρος δεν έχει δική της υφα­λο­κρη­πίδα.

Η Τουρκία επι­διώ­κει επίσης τη λύση του Κυπρια­κού με τη δημιουρ­γία δύο κρατών, ενός τουρ­κι­κού και ενός ελλη­νι­κού, και όχι όπως έχει συμ­φω­νη­θεί με τη δημιουρ­γία ενός ομό­σπον­δου κράτους με μέλη δύο κοι­νό­τη­τες, μία ελλη­νική και μία τουρ­κική. Η δημιουρ­γία ενός τουρ­κι­κού κράτους στην Κύπρο θα διευ­κο­λύ­νει τις διεκ­δι­κή­σεις της Τουρ­κίας σχετικά με την κυπριακή υφα­λο­κρη­πίδα. Θα ενέχει επίσης τον κίνδυνο η Τουρκία να εμπλέ­ξει το ελλη­νο­κυ­πριακό κράτος στις συνο­ρια­κές δια­φο­ρές της με την Ελλάδα για να ασκήσει έτσι πιο απο­τε­λε­σμα­τική πίεση.

Πιστεύω ότι η τακτο­ποί­ηση των εκκρε­μο­τή­των μετά τις εκλογές είναι ανα­γκαία. Ο κίν­δυ­νος επει­σο­δίων με αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις θα είναι υπαρ­κτός, εάν δεν προ­σπα­θή­σουμε να βρούμε λύσεις, όχι πάντα ευχά­ρι­στες ίσως, αλλά που κατο­χυ­ρώ­νουν την ειρήνη στην περιοχή. Σε μια τέτοια προ­σπά­θεια η Ελλάδα θα έχει, πιστεύω, την συμπα­ρά­σταση τόσο της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης όσο και των ΗΠΑ.

πηγή kathimerini.gr