Ελένη Σολταρίδου: Το Digital Challenge – Πώς να αντιμετωπίσουν οι γονείς τη νέα κοινωνία των social media

Κυρία Σολ­τα­ρί­δου, ξεκι­νώ­ντας τη συνέ­ντευξή μας μέσα σε ένα εξαι­ρε­τικά φορ­τι­σμένο κλίμα, εξαι­τίας του φρικτού θανάτου του μικρού Άγγελου, θέλω αρχικά να επι­ση­μάνω ότι πρό­κει­ται για ένα τραγικό γεγονός που αφύ­πνισε τα αντα­να­κλα­στικά μιας κοι­νω­νίας που, θα έλεγε κανείς, βρί­σκε­ται σε παρα­τε­τα­μένη ύπνωση. Είναι γεγο­νότα που, έστω και προ­σω­ρινά, κινη­το­ποιούν την κοινή γνώμη. Αυτή την εβδο­μάδα ήταν ο μικρός Άγγελος· σε προη­γού­με­νες εβδο­μά­δες ήταν τα επι­κίν­δυνα challenges του TikTok, στα οποία παιδιά έθεσαν τη ζωή τους σε κίνδυνο. Πρό­κει­ται για περι­στα­τικά που μας αφυ­πνί­ζουν, αλλά, δυστυ­χώς, σύντομα ξεχνιού­νται. Τι είναι αυτό που κρατά την κοι­νω­νία σε αυτή την κατά­σταση;

Η κοι­νω­νία μας έχει αλλάξει. Σκέ­φτο­μαι ότι τα challenges των εφήβων – γιατί, κατά κύριο λόγο, αφορούν εφήβους – είναι ουσια­στικά μια πρό­κληση προς τη νοο­τρο­πία των γονέων. Και τα γεγο­νότα που βλέ­πουμε, είτε πρό­κει­ται για το τραγικό περι­στα­τικό του Άγγελου είτε για άλλες υπο­θέ­σεις, όπως αυτή της Πισπι­ρί­γκου ή ακόμα και οι γυναι­κο­κτο­νίες, δεί­χνουν μια γενι­κό­τερη έξαρση της βίας, την απώλεια ορίων και τη δυσκο­λία να προ­βλέ­ψουμε συμπε­ρι­φο­ρές. Αν εξε­τά­ζαμε όλα αυτά τα φαι­νό­μενα, θα δια­πι­στώ­ναμε έναν κοινό παρο­νο­μα­στή: την αλλαγή της κοι­νω­νίας μας. Βλέ­πουμε ανθρώ­πους που άλλοτε γίνο­νται βίαιοι, άλλοτε αδιά­φο­ροι, και άλλοτε απλώς παρα­τη­ρούν ένα γεγονός, το σχο­λιά­ζουν και μετά το ξεχνούν. Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, έχουμε απο­μα­κρυν­θεί πολύ ο ένας από τον άλλον, και το μόνο που μας ενώνει πλέον είναι τα social media. Δεν είναι τυχαίο ότι τα περισ­σό­τερα challenges λαμ­βά­νουν χώρα στο TikTok, μία πλατ­φόρμα με τερά­στια απήχηση στους νέους, η οποία, με τον δικό της τρόπο, ενώνει τους ανθρώ­πους.

Κοι­νω­νικά απο­ξε­νω­μέ­νοι, αλλά δια­δι­κτυακά συν­δε­δε­μέ­νοι, θα λέγαμε.

Ακριβώς. Και με μία βαθύ­τερη ανάγκη να βρούμε πράγ­ματα που μας ενώνουν. Το TikTok είναι μία πλατ­φόρμα στην οποία οι χρήστες ανα­ζη­τούν αποδοχή. Δεν έχει σημασία αν τα likes και τα σχόλια προ­έρ­χο­νται από γνω­στούς ή αγνώ­στους. Τα ακραία challenges, οι επι­κίν­δυ­νες προ­κλή­σεις, είναι ένας τρόπος να γίνεις απο­δε­κτός, να εντα­χθείς σε μια ομάδα.

Ωστόσο, αυτά τα challenges θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή των παιδιών. Δεν έχουν αίσθηση του κιν­δύ­νου;

Όχι. Οι έφηβοι είναι εκ φύσεως ριψο­κίν­δυ­νοι και δεν εκτι­μούν σωστά τις συνέ­πειες των πράξεών τους. Τα challenges γίνο­νται ολοένα και πιο ακραία. Πρό­σφατα, στη Θεσ­σα­λο­νίκη, ανή­λι­κοι κρε­μά­στη­καν στο πίσω μέρος ενός λεω­φο­ρείου εν κινήσει. Στη Ρόδο, ένας 13χρονος συμ­με­τείχε στο “Superman challenge” και τραυ­μα­τί­στηκε. Στην Ιταλία, μία ανήλικη πέθανε προ­σπα­θώ­ντας να κρα­τή­σει την αναπνοή της. Στις Συκιές, μία μαθή­τρια έχασε τις αισθή­σεις της από παρό­μοια πρό­κληση. Αυτό που μου έκανε εντύ­πωση στο τελευ­ταίο περι­στα­τικό ήταν ότι οι μαθητές σχη­μά­τι­σαν έναν κύκλο γύρω από τους συμ­με­τέ­χο­ντες, ώστε να μην τους δουν οι καθη­γη­τές. Αυτό δείχνει ότι είχαν επί­γνωση της επι­κιν­δυ­νό­τη­τας, αλλά παρόλα αυτά συνέ­χι­σαν. Ήταν αρκετά ώριμοι ώστε να κρύψουν την πράξη τους, αλλά ανώ­ρι­μοι για να εκτι­μή­σουν τον κίνδυνο.

Και όσο περνά ο καιρός, αυτά τα challenges γίνο­νται όλο και πιο επι­κίν­δυνα.

Ναι, γιατί όσοι τα δημιουρ­γούν επι­διώ­κουν να γίνουν viral. Το κάθε νέο challenge πρέπει να είναι πιο εντυ­πω­σιακό, πιο ακραίο από το προη­γού­μενο, ώστε να προ­σελ­κύ­σει περισ­σό­τε­ρες συμ­με­το­χές. Μέσα στον μικρό­κο­σμο των εφήβων, η επι­τυ­χία σε ένα challenge φέρνει ανα­γνώ­ριση και κοι­νω­νική κατα­ξί­ωση, κάτι που μπορεί να οδη­γή­σει ακόμα και σε μορφές εκφο­βι­σμού (“εγώ το κατά­φερα, εσύ όχι”).

Σε αυτό το περι­βάλ­λον, ποιος είναι ο ρόλος των γονέων και του σχο­λείου; Μπορούν να βάλουν όρια στα παιδιά;

Το ζητού­μενο δεν είναι να επι­βά­λουμε απα­γο­ρεύ­σεις, γιατί αυτό θα προ­κα­λέ­σει αντί­δραση. Η λύση είναι να ενι­σχύ­σουμε τα θετικά πρότυπα. Τα παιδιά πρέπει να εκπαι­δεύ­σουν τα παιδιά. Όταν οι γονείς προ­σπα­θούν να παρέμ­βουν, συχνά χαρα­κτη­ρί­ζο­νται παρεμ­βα­τι­κοί, κατα­πιε­στι­κοί, με απο­τέ­λε­σμα τα παιδιά να κλεί­νο­νται στον εαυτό τους. Ο γονέας πρέπει να μιλήσει στο παιδί του τη στιγμή που εκείνο είναι έτοιμο να ακούσει. Επίσης, δεν μπο­ρούμε να κατα­κρί­νουμε τη χρήση του TikTok, αν εμείς οι ίδιοι είμαστε συνεχώς με ένα κινητό στο χέρι. Πρέπει να απο­τε­λούμε θετικά πρότυπα. Ο γονέας οφείλει να παρα­τη­ρεί τις αλλαγές στη συμπε­ρι­φορά του παιδιού, όπως τις ώρες που περνά στο κινητό, τις επι­δό­σεις στο σχολείο, τις παρέες του, ακόμη και τις δια­τρο­φι­κές του συνή­θειες. Κάθε αλλαγή μπορεί να είναι ένας δείκτης πρό­βλε­ψης μίας επι­κεί­με­νης επι­κίν­δυ­νης συμπε­ρι­φο­ράς.

Όμως, μέσα στη δύσκολη καθη­με­ρι­νό­τητα των γονέων, υπάρχει χρόνος για όλα αυτά;

Όχι, αλλά πρέπει να βρεθεί. Αν δεν το κάνουμε, θα μας ανα­γκά­σουν τα γεγο­νότα να το κάνουμε, εκ των υστέρων. Γιατί να μη χτί­σουμε από νωρίς μία σχέση εμπι­στο­σύ­νης με τα παιδιά μας, ώστε να μην ανα­γκα­ζό­μα­στε αργό­τερα να δια­χει­ρι­στούμε τις συνέ­πειες; Δεν υπάρχει χώρος, αλλά πρέπει να βρεθεί. Αν δεν τον βρούμε, τα γεγο­νότα θα μας ανα­γκά­σουν να τον δημιουρ­γή­σουμε. Επειδή η κοι­νω­νία μας αλλάζει, αλλά­ζουμε κι εμείς. Οι γονείς αλλά­ζουν μέσα σε όλο αυτό, αλλά κυρίως αλλά­ζουν τα παιδιά που δεν έχουν όρια. Είναι πολύ εύκολο για τα παιδιά να δοκι­μά­σουν νέα πράγ­ματα. Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, κάθε αλλαγή στα παιδιά μας μας φέρνει στα όρια των αντοχών και των ανοχών μας. Γιατί λοιπόν να μην μπούμε στη δια­δι­κα­σία να κινη­θούμε προ­λη­πτικά; Αν κάποιος πρέπει να αλλάξει μέσα σε όλο αυτό το πλαίσιο, είναι ο ίδιος ο γονέας. Η αλλαγή δεν θα ξεκι­νή­σει από τα παιδιά, θα πρέπει να ξεκι­νή­σει από τον γονέα. Ο γονέας πρέπει να αλλάξει τον τρόπο προ­σέγ­γι­σης. Τα παιδιά θα αμφι­σβη­τή­σουν αυτήν την αλλαγή, είναι ξεκά­θαρο αυτό, αλλά ο γονέας πρέπει να μπει σε μία δια­δι­κα­σία συζή­τη­σης. Τα παιδιά μπορεί να φαί­νο­νται πολύ πιο ώριμα από ό,τι είναι στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, αλλά δεν παύουν να είναι παιδιά. Θα πρέπει να ενι­σχύ­σουμε τα θετικά πρότυπα και να δυνα­μώ­σουμε τις καλές συμπε­ρι­φο­ρές. Τα ίδια τα παιδιά θα πρέπει να δείξουν στους άλλους πόσο επι­κίν­δυνο είναι κάτι. Τα ίδια τα παιδιά πρέπει να εκπαι­δεύ­σουν τα άλλα παιδιά, αλλιώς θα είναι πολύ δύσκολο να ακού­σουν τους γονείς. Η ανάγκη του παιδιού να ανήκει σε ένα κοι­νω­νικό σύνολο, να γίνει απο­δε­κτό και να το θαυ­μά­ζουν οι άλλοι είναι πολύ μεγα­λύ­τερη από τη δυνα­μική των γονέων. Ξέρει πως ό,τι και να γίνει, ο γονέας του θα είναι εκεί, οι φίλοι όμως όχι. Είναι κάτι που θα χάσει αν δεν το κυνη­γή­σει, αν δεν κάνει challenges, για παρά­δειγμα.

Από ποια ηλικία πρέπει να ξεκι­νή­σει η εκπαί­δευση για το δια­δί­κτυο;

Από πολύ μικρή ηλικία. Σήμερα, τα παιδιά έρχο­νται σε επαφή με το δια­δί­κτυο μέσω tablets, κινητών, ακόμα και του PlayStation. Από τα 10 έτη πρέπει να ξεκινά η εκπαί­δευσή τους, αλλά και η εκπαί­δευση των γονέων. Αν δεν εκπαι­δευ­τούμε όλοι, αυτά που βλέ­πουμε σήμερα θα είναι μόνο η αρχή.

Ωστόσο μιλάμε για ένα μακρο­πρό­θε­σμο πλαίσιο μέτρων.

Ακριβώς. Πρέπει να εκπαι­δεύ­σουμε γονείς και παιδιά, ώστε να προ­σαρ­μο­στούμε στις αλλαγές της κοι­νω­νίας μας. Η πρόληψη είναι το κλειδί.

Αυτό είναι σε ένα μακρο­πρό­θε­σμο πλαίσιο και θα απαι­τη­θεί χρόνος. Πρα­κτικά, όταν ένας γονέας δει μια τέτοια συμπε­ρι­φορά από το παιδί του, τι μπορεί να κάνει;

Να χτίσει ένα πλάνο αντι­με­τώ­πι­σης της κατά­στα­σης. Να απευ­θυν­θεί στο σχολείο, να μιλήσει με τους δασκά­λους για τη συμπε­ρι­φορά του παιδιού στο σχολείο, να μιλήσει με ψυχο­λόγο, να ζητήσει πρα­κτι­κές συμ­βου­λές. Να μπει σε μία δια­δι­κα­σία να μιλήσει με άλλους γονείς. Υπάρ­χουν μέτρα και μέσα, αρκεί να μπούμε στη δια­δι­κα­σία να ενερ­γο­ποι­η­θούμε. Ας μην περι­μέ­νουμε να προ­κύ­ψει το πρό­βλημα για να ενερ­γο­ποι­η­θούμε. Σε καμία περί­πτωση δεν είναι εύκολο, ούτε υπάρχει πάντα χρόνος, αλλά δεν χρειά­ζε­ται να περι­μέ­νουμε το πρό­βλημα για να δρά­σουμε. Μιλάμε πλέον για ένα challenge της ευρύ­τε­ρης κοι­νω­νίας, για μία κρίση της κοι­νω­νίας στο σύνολό της.