Τι αποκαλύπτει ο πρώτος ψηφιακός χάρτης των καταστροφών από τη φωτιά του 2023

• Το βα­σι­κό συ­μπέ­ρα­σμα είναι ότι σχε­δόν 354 τε­τρα­γω­νι­κά χι­λιό­με­τρα γης επη­ρε­ά­στη­καν από τη φωτιά, 219,3 τ.χλμ. κα­τα­γρά­φη­καν ως πε­ριο­χές έντο­νης καύ­σης, 134,7 τ.χλμ. ως ήπια κα­μέ­νες και 81,4 τ.χλμ. απο­τυ­πώ­θη­καν ως πε­ριο­χές που πα­ρου­σιά­ζουν κά­ποιο βαθμό φυ­σι­κής ανα­γέν­νη­σης

Η πυρ­κα­γιά του 2023 στη Ρόδο ήταν μία από τις με­γα­λύ­τε­ρες που έχει γνω­ρί­σει το νησί στα τε­λευ­ταία χρό­νια. Αρχές Αυ­γού­στου πριν από δύο χρό­νια, η Ρόδος με­τρού­σε τις πλη­γές που άφησε πίσω της η κα­τα­στρο­φι­κή φωτιά.

Δύο χρό­νια μετά, μια διε­θνής επι­στη­μο­νι­κή ομάδα δη­μο­σιεύ­ει μία με­λέ­τη-οδηγό, με στόχο να προ­σφέ­ρει ένα αξιό­πι­στο ερ­γα­λείο για την απο­κα­τά­στα­ση του το­πί­ου.

Η έρευ­να επι­κε­ντρώ­νε­ται στη λε­πτο­με­ρή χαρ­το­γρά­φη­ση της ζη­μιάς, όπως αυτή απο­τυ­πώ­θη­κε από δο­ρυ­φο­ρι­κές ει­κό­νες και γε­ω­χω­ρι­κά δε­δο­μέ­να. Ο δεί­κτης Normalized Burn Ratio (NBR) είναι ένα μα­θη­μα­τι­κό ερ­γα­λείο που βοηθά στον εντο­πι­σμό πε­ριο­χών που έχουν καεί, συ­γκρί­νο­ντας δύο συ­γκε­κρι­μέ­να είδη φα­σμα­τι­κών δε­δο­μέ­νων, την κο­ντι­νή υπέ­ρυ­θρη (NIR) και τη βρα­χέα υπέ­ρυ­θρη ακτι­νο­βο­λία (SWIR). Η δια­φο­ρά στις αντα­να­κλά­σεις αυτών των συ­χνο­τή­των με­τα­ξύ υγιούς βλά­στη­σης και κα­μέ­νης γης επι­τρέ­πει στους επι­στή­μο­νες να υπο­λο­γί­σουν πόσο σο­βα­ρή ήταν η κα­τα­στρο­φή σε κάθε ση­μείο του χάρτη.

Πρό­κει­ται, σύμ­φω­να με τα δια­θέ­σι­μα επι­στη­μο­νι­κά δε­δο­μέ­να, για την πρώτη δη­μο­σιευ­μέ­νη, επι­στη­μο­νι­κά τεκ­μη­ριω­μέ­νη προ­σπά­θεια απο­τύ­πω­σης της φω­τιάς στη Ρόδο με αυτόν τον τρόπο, προ­σφέ­ρο­ντας έναν πλήρη ψη­φια­κό χάρτη των κα­μέ­νων και υπό ανά­καμ­ψη πε­ριο­χών, βα­σι­σμέ­νο σε με­τρή­σι­μα δε­δο­μέ­να.

Η με­λέ­τη πα­ρου­σιά­στη­κε τον Ιού­νιο του 2025 στο διε­θνές συ­νέ­δριο EEPES (Electronics, Engineering Physics and Earth Science), που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε στην Αλε­ξαν­δρού­πο­λη, και πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται στον τόμο 638 του επι­στη­μο­νι­κού πε­ριο­δι­κού “E3S Web of Conferences”. Φέρει την υπο­γρα­φή της Lyubena Nacheva, ερευ­νή­τριας του University of Telecommunications and Post.

Για την ανά­λυ­ση χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν δο­ρυ­φο­ρι­κά δε­δο­μέ­να από την απο­στο­λή Landsat 8, με χρο­νι­κά ση­μεία ανα­φο­ράς τη 15η Μαΐου και την 26η Ιου­λί­ου 2023. Η ει­κό­να του Μαΐου χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­κε ως η τε­λευ­ταία κα­θα­ρή ει­κό­να χωρίς σύν­νε­φα ή καπνό πριν την εκ­δή­λω­ση της φω­τιάς, ώστε να υπάρ­χει σαφής βάση σύ­γκρι­σης για την απο­τύ­πω­ση των αλ­λα­γών που ακο­λού­θη­σαν. Μέσω του ανοι­χτού λο­γι­σμι­κού QGIS, έγινε ανά­λυ­ση των δε­δο­μέ­νων με τον δεί­κτη Normalized Burn Ratio (NBR), ένα ερ­γα­λείο που αξιο­ποιεί­ται διε­θνώς για την απο­τί­μη­ση πυρ­κα­γιών.

Μέσω του ανοι­χτού λο­γι­σμι­κού QGIS, έγινε ανά­λυ­ση των δε­δο­μέ­νων με τον δεί­κτη Normalized Burn Ratio (NBR), ένα ερ­γα­λείο που αξιο­ποιεί­ται διε­θνώς για την απο­τί­μη­ση πυρ­κα­γιών.

Το βα­σι­κό συ­μπέ­ρα­σμα είναι ότι σχε­δόν 354 τε­τρα­γω­νι­κά χι­λιό­με­τρα γης επη­ρε­ά­στη­καν από τη φωτιά. Από αυτά, 219,3 τ.χλμ. κα­τα­γρά­φη­καν ως πε­ριο­χές έντο­νης καύ­σης, ενώ 134,7 τ.χλμ. χα­ρα­κτη­ρί­στη­καν ως ήπια κα­μέ­νες. Πα­ράλ­λη­λα, 81,4 τ.χλμ. απο­τυ­πώ­θη­καν ως πε­ριο­χές που πα­ρου­σιά­ζουν κά­ποιο βαθμό φυ­σι­κής ανα­γέν­νη­σης – είτε υψηλό είτε χα­μη­λό.

Η προ­σέγ­γι­ση που ακο­λου­θή­θη­κε βα­σί­στη­κε στην κα­τα­γρα­φή της δια­φο­ράς των δει­κτών NBR πριν και μετά τη φωτιά (γνω­στή ως dNBR), και την τα­ξι­νό­μη­ση των απο­τε­λε­σμά­των σε πέντε ζώνες:

-Έντο­νη καύση (High Severity)

-Ήπια καύση (Low Severity)

-Μη κα­μέ­νες πε­ριο­χές (Unburned)

-Πε­ριο­χές με υψηλή φυ­σι­κή ανα­γέν­νη­ση

-Πε­ριο­χές με χα­μη­λή φυ­σι­κή ανα­γέν­νη­ση

Η αξία της έρευ­νας βρί­σκε­ται στο ότι απο­τυ­πώ­νει με ακρί­βεια όχι μόνο την κα­τα­στρο­φή, αλλά και τη δυ­να­μι­κή της απο­κα­τά­στα­σης του οι­κο­συ­στή­μα­τος. Με τη βο­ή­θεια της τε­χνο­λο­γί­ας, κα­τα­γρά­φο­νται πε­ριο­χές που έχουν ήδη ξε­κι­νή­σει να επα­νέρ­χο­νται, προ­σφέ­ρο­ντας έτσι μια σαφή ει­κό­να για τον ρυθμό και την κα­τεύ­θυν­ση της φυ­σι­κής ανά­καμ­ψης.

Η ερευ­νη­τι­κή ομάδα επέ­λε­ξε να δου­λέ­ψει με ει­κό­νες από την απο­στο­λή Landsat, καθώς αυτές προ­σφέ­ρουν χω­ρι­κή ανά­λυ­ση 30 μέ­τρων, επαρ­κή για πε­ρι­φε­ρεια­κού επι­πέ­δου ανά­λυ­ση. Η επε­ξερ­γα­σία έγινε μέσα από το plugin Semi-Automatic Classification του QGIS, το οποίο προ­σφέ­ρει ερ­γα­λεία για υπο­λο­γι­σμό δει­κτών, τα­ξι­νό­μη­ση εδα­φών και εξα­γω­γή στα­τι­στι­κών.

Στην έρευ­να πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται δια­γράμ­μα­τα, χάρ­τες και στα­τι­στι­κά που ανα­λύ­ουν κάθε φάση της δια­δι­κα­σί­ας: από την επι­λο­γή των φα­σμα­τι­κών ζωνών (NIR και SWIR) μέχρι την τε­λι­κή ανα­κα­τα­νο­μή των πε­ριο­χών σε πέντε κα­τη­γο­ρί­ες σο­βα­ρό­τη­τας. Κάθε pixel στην ει­κό­να επα­να­τα­ξι­νο­μή­θη­κε βάσει συ­γκε­κρι­μέ­νων ορίων τιμών και απο­δό­θη­κε σε αντί­στοι­χη κλάση, προ­σφέ­ρο­ντας έναν συ­νο­λι­κό χάρτη του νη­σιού, χω­ρι­σμέ­νο με ακρί­βεια σε ζώνες βάσει του βαθ­μού κα­τα­στρο­φής.

Η ει­κό­να της ESA από τον Ιού­λιο του 2023, με φυ­σι­κά χρώ­μα­τα, χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­κε επι­κου­ρι­κά για την επι­βε­βαί­ω­ση της οπτι­κής εντύ­πω­σης της φω­τιάς.

Η ει­κό­να προ­σέ­φε­ρε μια πρώτη επι­βε­βαί­ω­ση των δε­δο­μέ­νων και χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­κε ως βάση για σύ­γκρι­ση με τις δο­ρυ­φο­ρι­κές απει­κο­νί­σεις υψη­λής ανά­λυ­σης.

Ένα κρί­σι­μο ση­μείο της με­λέ­της είναι η ανα­φο­ρά στη μελ­λο­ντι­κή αξιο­ποί­η­ση της με­θό­δου. Η Lyubena Nacheva υπο­στη­ρί­ζει ότι τέ­τοιου εί­δους ερ­γα­λεία μπο­ρούν να εν­σω­μα­τω­θούν σε πλατ­φόρ­μες πα­ρα­κο­λού­θη­σης φυ­σι­κών κα­τα­στρο­φών και να λει­τουρ­γούν υπο­στη­ρι­κτι­κά για τις το­πι­κές αρχές. Η χρήση machine learning για την αυ­το­μα­το­ποι­η­μέ­νη τα­ξι­νό­μη­ση των κα­μέ­νων πε­ριο­χών και η εν­σω­μά­τω­ση σε cloud υπο­δο­μές, όπως το Google Earth Engine, βρί­σκο­νται ήδη σε φάση ανά­πτυ­ξης.

Αυτό που προ­κύ­πτει κα­θα­ρά από την έρευ­να είναι ότι η τε­χνο­λο­γία δίνει πλέον στις το­πι­κές αρχές τη δυ­να­τό­τη­τα να δια­χει­ρί­ζο­νται τις φυ­σι­κές κα­τα­στρο­φές με πραγ­μα­τι­κά δε­δο­μέ­να. Για τη Ρόδο, το ερ­γα­λείο αυτό μπο­ρεί να λει­τουρ­γή­σει ως αφε­τη­ρία για ένα σο­βα­ρό πλάνο απο­κα­τά­στα­σης. Ο εντο­πι­σμός των πε­ριο­χών που έχουν υπο­στεί με­γα­λύ­τε­ρη ζημιά, η κα­τα­νό­η­ση του ρυθ­μού φυ­σι­κής ανα­γέν­νη­σης και η ανα­γνώ­ρι­ση των ση­μεί­ων που πα­ρα­μέ­νουν ευά­λω­τα μπο­ρούν να εντα­χθούν στον στρα­τη­γι­κό σχε­δια­σμό των το­πι­κών αρχών.

Η με­λέ­τη δεν είναι μόνο τε­χνι­κό εγ­χει­ρί­διο. Είναι ένα κά­λε­σμα προς τους αρ­μό­διους να αξιο­ποι­ή­σουν τα ερ­γα­λεία που προ­σφέ­ρει η επι­στή­μη. Να δουν τον χάρτη των κα­τα­στρο­φών όχι ως στα­τι­στι­κή κα­τα­γρα­φή, αλλά ως οδηγό για τα επό­με­να βή­μα­τα.

Πηγή: Lyubena Nacheva, “Burn severity assessment of Rhodes island wildfire with remote sensing data”, E3S Web of Conferences, Volume 638, 2025. DOI: https://doi.org/10.1051/e3sconf/202563801011