Αγγελος Μ. Συρίγος: Ελληνοτουρκικές σχέσεις 2019

Ο κόσμος ανη­συ­χεί. Πού το πάει ο Ερντο­γάν; Γιατί ο Τραμπ δεν του τράβηξε το αυτί; Μήπως τα ξανα­βρούν ΗΠΑ – Τουρκία; Σε μια τέτοια περί­πτωση μήπως θα είμαστε εμείς η παρά­πλευρη απώλεια; Φυσιο­λο­γικά και αυτο­νό­ητα ερω­τή­ματα για μια πραγ­μα­τική απειλή. Διότι σε αντί­θεση με κατά καιρούς δια­λαμ­βα­νό­μενα, η ελλη­νο­τουρ­κική διαμάχη δεν σχε­τί­ζε­ται με ψυχο­λο­γι­κές αιτίες αντι­πα­λό­τη­τας που ανά­γο­νται στην Ιστορία.

Οι δια­φο­ρές μεταξύ Ελλάδος και Τουρ­κίας οφεί­λο­νται σε αντι­κρουό­μενα συμ­φέ­ρο­ντα, σχε­τι­κώς με τον ρόλο που επι­θυ­μεί κάθε χώρα να δια­δρα­μα­τί­σει στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, στα Βαλ­κά­νια και στον Εύξεινο Πόντο. Στη γεω­πο­λι­τική σκα­κιέρα της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου η Ελλάδα δια­θέ­τει δύο κρίσιμα ερεί­σματα. Την Κύπρο, που τη φέρνει σε επαφή με τα κράτη της Μέσης Ανα­το­λής, και το Αιγαίο, στο οποίο η απόλυτη ελλη­νική κυριαρ­χία οδηγεί σε πλήρη έλεγχο των περα­σμά­των προς τον Εύξεινο Πόντο. Αυτά τα δύο στοι­χεία προ­σπα­θεί να ακυ­ρώ­σει η τουρ­κική πολι­τική, διότι συγκρού­ο­νται με τη δική της αντί­ληψη για τον ρόλο που θέλει να δια­δρα­μα­τί­σει στην περιοχή. Για όσον καιρό δεν υπάρχει ταυ­τό­τητα συμ­φε­ρό­ντων μεταξύ Ελλάδος και Τουρ­κίας, θα υπάρχει αυτή η αντι­πα­λό­τητα.

Από το 2011 η Τουρκία αισθά­νε­ται ότι τις εξε­λί­ξεις γύρω από τα ενερ­γειακά της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου καθο­δη­γεί η Κύπρος. Αυτή την κατά­σταση επι­θυ­μεί να δια­κό­ψει με τα σει­σμο­γρα­φικά και γεω­τρη­τικά σκάφη που στέλνει γύρω από το νησί. Τα απέ­κτησε δαπα­νώ­ντας 1 δισ. ευρώ τα έξι τελευ­ταία χρόνια. Είναι πολλά λεφτά. Αυτό και μόνον κατα­δει­κνύει ότι δεν είναι θεα­τρική κίνηση του Ερντο­γάν για να απο­σπά­σει την προσοχή της τουρ­κι­κής κοινής γνώμης από τα εσω­τε­ρικά προ­βλή­ματα, όπως κατά καιρούς ακού­γε­ται στην Ελλάδα. Απο­τε­λεί στρα­τη­γική επιλογή. Θα τη δούμε σε πλήρη ανά­πτυξη τους επό­με­νους μήνες.

Πρέπει επίσης να έχουμε υπ’ όψιν μας ότι η Τουρκία θεωρεί απο­λύ­τως θεμιτό να ασκεί πιέσεις στην Ελλάδα μέσω της στρα­τιω­τι­κής της μηχανής. Το τουρ­κικό υπο­συ­νεί­δητο είναι εθι­σμένο στις συχνές τηλε­ο­πτι­κές εικόνες κηδειών στρα­τιω­τι­κών που σκο­τώ­θη­καν στο καθήκον. Απο­κα­λυ­πτι­κές της τουρ­κι­κής νοο­τρο­πίας είναι και οι συζη­τή­σεις του 2005 μεταξύ Αμε­ρι­κα­νών και Τούρκων εν σχέσει προς τις υπερ­πτή­σεις κατοι­κη­μέ­νων νησιών ή τη διε­νέρ­γεια στρα­τιω­τι­κών ασκή­σεων στην Κύπρο. Σε τηλε­γρα­φή­ματα που έφερε στο φως το WikiLeaks φαί­νε­ται ότι οι Τούρκοι αδια­φο­ρού­σαν στις αμε­ρι­κα­νι­κές επι­ση­μάν­σεις να απο­φευ­χθούν τέτοιες ενέρ­γειες. Θεω­ρού­σαν ότι θα απο­σπού­σαν κέρδη από την ψυχο­λο­γική εξου­θέ­νωση της ελλη­νι­κής πλευράς. Επο­μέ­νως, οι τουρ­κι­κές έρευνες στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο θα συνο­δεύ­ο­νται και από την τουρ­κική στρα­τιω­τική απειλή.

Δεν πρό­κει­ται για κάτι και­νο­φα­νές. Η μετα­πο­λι­τευ­τική Ελλάδα έμαθε να ζει με μια Τουρκία απει­λη­τική και επι­κίν­δυνη, που κατά καιρούς ετοι­μα­ζό­ταν για πόλεμο. Για να την αντι­με­τω­πί­σουμε, δαπα­νούμε ένα υπέ­ρο­γκο ποσόν για τις αμυ­ντι­κές μας ανάγκες. Η απο­τρε­πτική δύναμη των Ενόπλων Δυνά­μεων παρα­μέ­νει πάντοτε ένας παράγων που σέβεται η Αγκυρα. Παρά τη σχετική στρα­τιω­τική υπεροχή της Τουρ­κίας έναντι της Ελλάδος, οι Τούρκοι δεν νιώθουν αρκετά ασφα­λείς για την έκβαση ενός ελλη­νο­τουρ­κι­κού πολέμου, ώστε να είναι αδιά­φο­ροι για την κλι­μά­κωση ενός θερμού επει­σο­δίου. Πάντως, όσο πιο σαφείς είναι οι κανόνες και οι κόκ­κι­νες γραμμές, τόσο απο­μα­κρύ­νε­ται το ενδε­χό­μενο ενός κατά λάθος θερμού επει­σο­δίου. Η δια­σά­φηση των ορίων λει­τουρ­γεί απο­τρε­πτικά.

Κάτι που απα­σχο­λεί την ελλη­νική κοινή γνώμη είναι οι τουρ­κι­κές προ­τά­σεις που ακού­γο­νται περί συν­δια­χει­ρί­σεως/συνεκ­με­ταλ­λεύ­σεως της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου. Η Τουρκία μιλάει για συνεκ­με­τάλ­λευση στις περιο­χές νοτίως της Κρήτης ή της Κύπρου. Θεωρεί ότι η υπό­λοιπη Ανα­το­λική Μεσό­γειος της ανήκει. Είναι θετικό που ο Ελληνας υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών επα­νέ­λαβε, για πρώτη φορά την προη­γού­μενη εβδο­μάδα, την πάγια από το 1974 ελλη­νική θέση επί του συγκε­κρι­μέ­νου θέματος: η οριο­θέ­τηση της υφα­λο­κρη­πί­δας προη­γεί­ται των οποιων­δή­ποτε συζη­τή­σεων περί συνεκ­με­ταλ­λεύ­σεως.

Τέλος, στην ελλη­νική πλευρά επι­κρα­τεί η αντί­ληψη ότι είναι δυνατόν να προ­σέλ­θει σε πλα­σμα­τικό διάλογο για να απο­φύ­γει τη δια­πραγ­μά­τευση. Η αντί­ληψη αυτή είναι λαν­θα­σμένη. Η πολι­τική του δια­λό­γου δεν δια­σφα­λί­ζει ότι κάποια στιγμή δεν θα κατα­λή­ξει σε δια­πραγ­μα­τεύ­σεις. Αντι­θέ­τως, καθιστά βέβαιον ότι η Ελλάδα θα δεχθεί ισχυρές πιέσεις για δια­πραγ­μα­τεύ­σεις. Αυτό σημαί­νει ότι η ελλη­νική πλευρά πρέπει να ανα­λά­βει την πρω­το­βου­λία των κινή­σεων, ορί­ζο­ντας το πεδίο στο οποίο θα κινη­θούν οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις. Σε άλλη περί­πτωση, θα τρέχει πίσω από τις τουρ­κι­κές προ­τά­σεις. Το θέμα του δια­λό­γου άλλωστε εξαρ­τά­ται και τις νέες συμ­μα­χίες που δια­μορ­φώ­νο­νται στην περιοχή. Μια ισχυρή ελλη­νική κυβέρ­νηση, που ελπί­ζουμε να προ­κύ­ψει από τις σημε­ρι­νές εκλογές, θα μετρή­σει ιδιαι­τέ­ρως στις ευρύ­τε­ρες ανα­κα­τα­νο­μές ισχύος.

* Ο κ. Αγγελος Συρίγος είναι ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής Διε­θνούς Δικαίου και Εξω­τε­ρι­κής Πολι­τι­κής, βοτλευ­τής της Ν.Δ. στην Α΄ Αθηνών.