Στα νησιά «καλλιεργείται» ο τουρισμός

Τερά­στια μείωση της αγρο­τι­κής παρα­γω­γής, τερά­στια μείωση των δασικών εκτά­σεων και αντί­στοιχη αύξηση των δομη­μέ­νων επι­φα­νειών. Αυτή τη δομική μετα­βολή, η οποία έχει συντε­λε­στεί μέσα σε 30 χρόνια στα νησιά του βόρειου και του νότιου Αιγαίου, κατα­γρά­φουν οι επι­στή­μο­νες. Παράλ­ληλα, τα νησιά βιώνουν μια άνευ προη­γου­μέ­νου μεγέ­θυνση του του­ρι­σμού, με απο­τέ­λε­σμα σε πολλά από αυτά τίποτα να μην είναι πλέον αυθε­ντικό, αλλά δια­με­σο­λα­βη­μένο, ως κομμάτι της «εμπει­ρίας».

Η κατά­σταση που έχει δια­μορ­φω­θεί στο Αιγαίο ήταν το θέμα της ημε­ρί­δας «Νησιά σε κίνδυνο: Σε ανα­ζή­τηση του μέτρου», που συν­διορ­γά­νω­σαν η Ελλη­νική Εται­ρεία Περι­βάλ­λο­ντος και Πολι­τι­σμού, το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστο­ρίας Γου­λαν­δρή και το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου. Οι επι­στή­μο­νες που συμ­με­τεί­χαν στην ημερίδα τεκ­μη­ρί­ω­σαν τη στα­διακή επι­κρά­τηση της μονο­καλ­λιέρ­γειας του του­ρι­σμού, με παράλ­ληλη υπο­χώ­ρηση (έως εξα­φά­νιση σε κάποια νησιά) της αγρο­τι­κής παρα­γω­γής και απώλεια της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας.

Το στοί­χημα για τη δια­τή­ρηση της φυσιο­γνω­μίας της Σίφνου

Σύμφωνα με στοι­χεία που παρου­σί­ασε ο Κώστας Θεο­δώ­ρου, αναπλ. καθη­γη­τής στο τμήμα Περι­βάλ­λο­ντος του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου, μέσα σε 29 χρόνια (1990-2018) χάθηκαν σε νησιά του Αιγαίου 138.510 στρέμ­ματα δάσους. Σε κάποια νησιά η μετα­βολή αυτή είναι τερά­στια, τόσο σε ποσοστό όσο και σε έκταση: στη Χίο χάθηκε το 41,1% (6.950 στρέμ­ματα), στη Θάσο το 40,4% (35.440 στρ.), στη Ρόδο το 34,5% (48.320 στρ., χωρίς να συνυ­πο­λο­γί­ζο­νται οι μεγάλες πυρ­κα­γιές των τελευ­ταίων ετών), στη Σάμο το 32,5% (40.310 στρ.), στην Κάρπαθο το 32,4% (4.160 στρ.). Αύξηση, και μάλιστα εντυ­πω­σιακή, κατα­γρά­φηκε στην Κω (57,9% ή 2.500 στρ.) και στη Σαμο­θράκη (118% ή 5.950 στρ.).

Μύκονος και Σύρος κατέ­χουν το ρεκόρ με αύξηση των τεχνη­τών επι­φα­νειών κατά 341% και 310% αντί­στοιχα, μέσα σε 30 χρόνια, τονί­στηκε σε ημερίδα για την κατά­σταση στο Αιγαίο.

Την ίδια περίοδο, στο βόρειο και στο νότιο Αιγαίο προ­στέ­θη­καν 85.000 στρ. τεχνη­τών επι­φα­νειών (κτίρια, δρόμοι, τσι­με­ντω­μέ­νες επι­φά­νειες). Το ρεκόρ κατέχει η Μύκονος, στην οποία η δομη­μένη επι­φά­νεια αυξή­θηκε μέσα σε 30 χρόνια κατά 341% (από 4,9% σε 21,8% του νησιού) και η Σύρος (αύξηση 310%, από 3,5% σε 14,2%). Πολύ σημα­ντικά ποσοστά τεχνη­τών επι­φα­νειών έχουν πλέον η Σαντο­ρίνη (18,1% του νησιού είναι τσι­με­ντω­μένο, αύξηση 51,5% σε σχέση με το 1990), η Πάρος (15,8% του νησιού, αύξηση 68,65%), η Κως με 5,7% (αύξηση 110%), η Ρόδος με 3,1% (αύξηση 73,6%), η Τήνος με 2,7% (+164%), η Σίφνος με 2% (+48,4%) και η Σέριφος με 1,2% (+96,7% σε σχέση με το 1990).

Ενί­σχυση νέων και υπό σύσταση επι­χει­ρή­σεων σε μικρά νησιά

Οσο για την εγκα­τά­λειψη της αγρο­τι­κής παρα­γω­γής στα νησιά, αυτή ξεκί­νησε ήδη από τη δεκα­ε­τία του 1950 και προ­φα­νώς δεν είχε ως μόνη αιτία τον του­ρι­σμό. Σύμφωνα με στοι­χεία που παρου­σί­ασε ο Θανάσης Κίζος, καθη­γη­τής στο Τμήμα Γεω­γρα­φίας του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου, από το 1961 έως το 2010 η γεωργία και η κτη­νο­τρο­φία στα νησιά του βόρειου και του νότιου Αιγαίου υπο­χώ­ρη­σαν κατά 39%. Σε κάποια νησιά ουσια­στικά ο πρω­το­γε­νής τομέας εγκα­τα­λεί­φθηκε (λ.χ. Οινούσ­σες -92,5%, Νίσυρος -92,3%, Κίμωλος -86%). Η αγρο­τική παρα­γωγή αυξή­θηκε μόνο σε τρία νησιά (Αίγινα, Ρόδος και Φούρνοι). Παράλ­ληλα μειώ­θη­καν κατά 50% οι καλ­λιερ­γού­με­νες εκτά­σεις και ειδικά όσες είχαν ετήσιες καλ­λιέρ­γειες όπως σιτηρά και ψυχανθή (-74%). Σε κάποια νησιά αυξή­θη­καν οι βοσκό­το­ποι (λ.χ. Ανδρος +202%), σε άλλα μειώ­θη­καν (Σύρος -70%). «Τις δεκα­ε­τίες αυτές έγινε μια διά­κριση της γεωρ­γίας από την κτη­νο­τρο­φία, η μεταξύ τους συμπλη­ρω­μα­τι­κό­τητα στα­μά­τησε. Κάποιοι από τους παρά­γο­ντες που δια­μόρ­φω­σαν τις μετα­βο­λές ήταν η αύξηση της σημα­σίας των ερα­σι­τε­χνών αγροτών (λ.χ. συντα­ξιού­χοι που επι­στρέ­φουν), η αύξηση των μόνιμων φυτειών και δεν­δρώ­νων, οι οποίες δεν απαι­τούν τη συνεχή φυσική παρου­σία, και βέβαια η του­ρι­στική ανά­πτυξη», ανέφερε. «Στα νησιά οδη­γού­μα­στε σε αυτό που ονο­μά­ζε­ται “disneyfication”. Τίποτα δεν είναι αυθε­ντικό, όλα είναι δια­με­σο­λα­βη­μένα. Ολοι θέλουν να ζήσουν την εμπει­ρία των νησιών, το μέρος του θεά­μα­τος». Σημεί­ωσε, δε, το φαι­νό­μενο «draw bridge»: «Αγο­ρά­ζουμε στα νησιά και μετά λέμε “έως εδώ”. Επι­διώ­κουμε να καθο­ρί­ζουμε το “καλύ­τερο” νησί, συχνά με τις καλύ­τε­ρες προ­θέ­σεις. Κανείς όμως δεν θέλει την αγρο­τική παρα­γωγή, ίσως μόνο τον αγρο­του­ρι­σμό ή μικρές φάρμες. Υπάρχει μέλλον για τον πρω­το­γενή τομέα στα νησιά; Υπάρ­χουν προ­ϊ­ό­ντα, επι­χει­ρή­σεις δεκτι­κές σε και­νο­το­μία. Θα δούμε πώς όλα αυτά θα εξε­λι­χθούν σε βάθος χρόνου».

Μήλος: Αγώνας δρόμου για την προ­στα­σία των «συρ­μά­των»

Πολε­ο­δο­μική πολι­τική

Ο πολε­ο­δο­μι­κός σχε­δια­σμός υπό­σχε­ται να αντι­με­τω­πί­σει αρκετές από τις συγκρού­σεις που έχουν δημιουρ­γη­θεί στα νησιά. Ωστόσο, η πίεση του χρόνου είναι μεγάλη: ο δήμαρ­χος Σερίφου Κώστας Ρεβίν­θης ανέφερε ότι η μελέτη για Κύθνο, Σέριφο, Σίφνο, Μήλο και Κίμωλο μόλις ανα­τέ­θηκε και θα πρέπει να παρου­σια­στεί σε… οκτώ μήνες! Επι­πλέον, όπως ανέφερε ο επί­τι­μος σύμ­βου­λος Επι­κρα­τείας Θοδωρής Αρα­βά­νης, δεν θα πρέπει να τρέ­φουμε αυτα­πά­τες. «Ολα αυτά που ζούμε σήμερα, η υπερ­δό­μηση, οι επεμ­βά­σεις στο τοπίο, όλα αυτά τα έχει επι­τρέ­ψει το νομικό μας σύστημα». Ανέφερε ως χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα την υπόθεση της εκτός σχεδίου: «Σε καμία σοβαρή έννομη τάξη δεν μπορεί να χτίσει κάποιος οτι­δή­ποτε, οπου­δή­ποτε, με μόνη προ­ϋ­πό­θεση τις δια­στά­σεις του οικο­πέ­δου ή και κάποιο πρόσωπο σε δρόμο. Στη χώρα μας έχουμε φθάσει στο σημείο η δόμηση να επι­τρέ­πε­ται, εκτός αν ρητά απα­γο­ρεύ­ε­ται». Μίλησε, δε, για τον ρόλο της μικρο­πο­λι­τι­κής στη χάραξη πολε­ο­δο­μι­κής πολι­τι­κής: «Η οριο­θέ­τηση των οικι­σμών με απόφαση νομάρχη ήταν ένα από τα ελλη­νικά τεχνά­σματα για πελα­τεια­κούς λόγους. Το απο­τέ­λε­σμα το γνω­ρί­ζουμε όλοι: ξεχει­λω­μέ­νοι οικι­σμοί, χωρίς δρόμους, πλα­τείες, χώρους στάθ­μευ­σης. Ηταν τότε που κάποιοι κοι­μή­θη­καν με χωράφια και ξύπνη­σαν με οικό­πεδα», ανέφερε αντι­στρέ­φο­ντας το (μικρο)πολι­τικό επι­χεί­ρημα των ημερών.

Πηγή: kathimerini.gr