Γ. Βαληνάκης: «Η ελληνική θέση στον πόλεμο της Ουκρανίας είναι ασφαλώς στην ορθή κατεύθυνση»

«Η ελλη­νική θέση στον πόλεμο της Ουκρα­νίας είναι ασφαλώς στην ορθή κατεύ­θυνση. Μια χώρα όπως η δική μας που έζησε και ζει επί σχεδόν μισό αιώνα την τρα­γω­δία της εισβο­λής και κατοχής του βόρειου τμή­μα­τος της Κύπρου και τον τουρ­κικό ανα­θε­ω­ρη­τι­σμό δεν μπορεί παρά να τάσ­σε­ται αυτο­νό­ητα υπέρ της αρχής του απα­ρα­βί­α­στου των διεθνών συνόρων και ενα­ντίον της χρήσης βίας στις διε­θνείς σχέσεις», ανα­φέ­ρει στη «δημο­κρα­τική» ο πρώην υφυ­πουρ­γός εξω­τε­ρι­κών Γιάννης Βαλη­νά­κης.

Συνέ­ντευξη στον Γιάννη Μπόζιο

Στην ερώτηση για το πώς αποτιμά την κύρωση της ελλη­νο­α­με­ρι­κά­νι­κης συμ­φω­νίας, ο καθη­γη­τής διεθνών σχέσεων απαντά: «Ισχύει για τη συμ­φω­νία με τις ΗΠΑ ό,τι έχω επι­ση­μά­νει και με όλες τις άλλες. Είναι εργα­λεία που μπορείς να χρη­σι­μο­ποι­ή­σεις με σχέδιο για να πετύ­χεις πολ­λα­πλα­σια­στικά απο­τε­λέ­σματα αλλά αν τα αφήνεις να τα καμα­ρώ­νεις μέσα στο κουτί δεν κερ­δί­ζεις τίποτε», ενώ για την στάση της κυβέρ­νη­σης απέ­να­ντι στην τουρ­κική προ­κλη­τι­κό­τητα ο κ. Βαλη­νά­κης τονίζει ότι «αν πραγ­μα­τικά επι­διώ­κουμε απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα πρέπει να πιέ­σουμε και ίσως και να «στρα­μπου­λή­ξουμε» διπλω­μα­τικά και κανένα χέρι».

Ακο­λου­θεί το πλήρες κείμενο της συνέ­ντευ­ξης του Γιάννη Βαλη­νάκη στη ‘’δ’’.

• Πώς κρίνετε τη στάση που έχει τηρήσει η κυβέρ­νηση στον πόλεμο της Ουκρα­νίας; Θεω­ρείτε ότι η χώρα μας έπρεπε ή πρέπει να κάνει κάτι που δεν έχει πραγ­μα­το­ποι­η­θεί από την παρούσα κυβέρ­νηση;

Η ελλη­νική θέση στον πόλεμο της Ουκρα­νίας είναι ασφαλώς στην ορθή κατεύ­θυνση: μια χώρα όπως η δική μας που έζησε και ζει επί σχεδόν μισό αιώνα την τρα­γω­δία της εισβο­λής και κατοχής του βόρειου τμή­μα­τος της Κύπρου και τον τουρ­κικό ανα­θε­ω­ρη­τι­σμό δεν μπορεί παρά να τάσ­σε­ται αυτο­νό­ητα υπέρ της αρχής του απα­ρα­βί­α­στου των διεθνών συνόρων και ενα­ντίον της χρήσης βίας στις διε­θνείς σχέσεις. Η ορθή επί της αρχής θέση μας πρέπει όμως να συνο­δεύ­ε­ται και από επι­μέ­ρους κατάλ­λη­λες κινή­σεις. Σημειώνω εδώ πχ. ότι ο πόλεμος αιφ­νι­δί­ασε την κυβέρ­νηση, άρα δεν πήγαμε καλά στις προ­βλέ­ψεις μας κι αυτό δεν είναι ευχά­ρι­στο. Ορι­σμέ­νοι, κι ανάμεσά τους κι εγώ, είχαμε αντί­θετα προ­βλέ­ψει τι θα συμβεί. Ένα μήνα πριν την εισβολή είχα δημόσια αρθρο­γρα­φή­σει επι­ση­μαί­νο­ντας ότι ο πόλεμος έρχεται και θα είναι μεγάλος. Και είχα τότε προ­τεί­νει προ­λη­πτι­κές κινή­σεις όπως την προ­ε­τοι­μα­σία για απο­μά­κρυνση ομο­γε­νών από τη Μαριού­πολη. Επίσης πρό­τεινα τη δια­κρι­τική ενη­μέ­ρωση προ­λη­πτικά των Ανα­το­λι­κο­ευ­ρω­παίων, Σκαν­δι­να­βών κ.ά. που αλλη­θω­ρί­ζουν πάγια όταν ζητάμε κατα­δίκη της Τουρ­κίας ότι θα στη­ρί­ξουμε —αν και δεν έχουμε νομική υπο­χρέ­ωση— την Ουκρα­νία αλλά και ότι απαι­τούμε κι εμείς ανάλογη συμπα­ρά­σταση έναντι της Άγκυρας. Όπως και στην ιατρική, έτσι και στην εξω­τε­ρική πολι­τική, η ορθή διά­γνωση δίνει τη δυνα­τό­τητα να προ­λη­φθούν επι­κίν­δυ­νες κατα­στά­σεις και αντί­στροφα επι­τρέ­πει έγκαιρα να κάνεις κινή­σεις που αργό­τερα δεν μπορούν πλέον να γίνουν. Το ίδιο προ­λη­πτικά πρό­τεινα να δεχθούμε την αμε­ρι­κα­νική πρόταση να λάβουμε άμεσα αμε­ρι­κα­νικά αντι­πυ­ραυ­λικά συστή­ματα Patriot σε αντι­κα­τά­σταση του έτσι κι αλλιώς απε­νερ­γο­ποι­η­μέ­νου ρωσικού S-300 που τελικά θα ενίσχυε μέσω ΗΠΑ την ουκρα­νική άμυνα. Επι­ση­μαίνω ότι τα συστή­ματα αυτά βρί­σκο­νται στην Κρήτη εξα­σφα­λί­ζο­ντας την αντια­ε­ρο­πο­ρική άμυνα της Δωδε­κα­νή­σου. Κάτι ανάλογο γίνεται τώρα με τα τεθω­ρα­κι­σμένα ρωσικά ΒΜΡ αλλά φαί­νε­ται να καθυ­στε­ρούμε σε κρί­σι­μες απο­φά­σεις.

• Πώς απο­τι­μάτε την κύρωση της ελλη­νο­α­με­ρι­κα­νι­κής συμ­φω­νίας, όσον αφορά τις σχέσεις ισχύος που δια­μορ­φώ­νο­νται αλλά και τον ρόλο που καλεί­ται να δια­δρα­μα­τί­σει η Ελλάδα στη Μεσό­γειο;

Ισχύει για τη συμ­φω­νία με τις ΗΠΑ ό,τι έχω επι­ση­μά­νει και με όλες τις άλλες: είναι εργα­λεία που μπορείς να χρη­σι­μο­ποι­ή­σεις με σχέδιο για να πετύ­χεις πολ­λα­πλα­σια­στικά απο­τε­λέ­σματα αλλά αν τα αφήνεις να τα καμα­ρώ­νεις μέσα στο κουτί δεν κερ­δί­ζεις τίποτε. Φαί­νε­ται ότι προ­σπα­θή­σαμε να πάρουμε περισ­σό­τερα ανταλ­λάγ­ματα που θα χρη­σί­μευαν απέ­να­ντι στην Τουρκία (πχ. στρα­τιω­τική παρου­σία αμε­ρι­κα­νική στα Δωδε­κά­νησα ή έστω στη Σκύρο) αλλά οι ΗΠΑ αρνή­θη­καν. Κι όμως, αυτή θα ήταν η επι­τυ­χία. Η συμ­φω­νία για την βάση της Αλε­ξαν­δρού­πο­λης προ­σθέ­τει βέβαια πόντους στην Ελλάδα αλλά ρεα­λι­στικά απέχει πολύ από τη δια­φη­μι­ζό­μενη εξα­σφά­λιση της Θράκης. Επι­πλέον, η Άγκυρα έχει μεν αφη­νιά­σει και φανα­τί­ζει την κοινή γνώμη με ένα επι­κίν­δυνο αφήγημα που εγγρά­φει τις αμε­ρι­κα­νι­κές βάσεις στην Ελλάδα σε ένα δυτικό σχέδιο δήθεν περι­κύ­κλω­σης της Τουρ­κίας που τάχα την ανα­γκά­ζει να αμυνθεί — ενώ βέβαια το αντί­θετο προ­ε­τοι­μά­ζει. Άρα έχουμε πολλά ακόμη να κάνουμε..

• Το τελευ­ταίο διά­στημα έχει υπάρξει τερά­στια κλι­μά­κωση της τουρ­κι­κής προ­κλη­τι­κό­τη­τας. Η Τουρκία φαί­νε­ται πως εγκα­τα­λεί­πει τον διάλογο. Πού πιστεύ­ετε, απο­σκο­πεί με αυτήν τη στάση;

Η Τουρκία εννοεί τον διάλογο ως …προ­χώ­ρησή μας στις απόψεις της. Κατά τον Ερντο­γάν δεν δικαιού­μα­στε παρά να συμ­μορ­φω­νό­μα­στε με τη βούλησή του και επι­πλέον να μην ζητάμε την συν­δρομή τρίτων (ΗΠΑ, ΕΕ). Δυστυ­χώς ενώ ένας τέτοιος διά­λο­γος δεν έχει νόημα, δεν στεί­λαμε καθαρά αυτό το μήνυμα κι άνοιξαν οι ορέξεις. Το να συζη­τάμε χωρίς κανένα όρο και χωρίς πλαίσιο αρχών με μια ανα­θε­ω­ρη­τική δύναμη δεν είναι σοφό. Αφήσαμε φοβάμαι να πλα­νά­ται η εντύ­πωση ότι χάριν ήσυχων καλο­και­ριών δεχό­μα­στε οποια­δή­ποτε συζή­τηση για οποιο­δή­ποτε θέμα. Δεν μπορούν να προ­κύ­ψουν κέρδη για την Ελλάδα από τέτοιους δια­λό­γους. Χρειά­ζε­ται άλλη δια­δι­κα­σία και κατά­θεση δικών μας θέσεων (πχ. ο δικός μας χάρτης της ΑΟΖ μας σε αντι­πα­ρά­θεση δυστυ­χώς ανα­γκα­στικά με τη «Γαλάζια Πατρίδα» που εμείς οι ίδιοι επι­δει­κνύ­ουμε στους ξένους). Ο διά­λο­γος έχει πραγ­μα­τικό νόημα αν περι­μέ­νεις κάτι να κερ­δί­σεις. Όμως δεν έχω δει πουθενά συγκε­κρι­μένη αναφορά πχ στις συντε­ταγ­μέ­νες ή τα όρια της ΑΟΖ που επι­διώ­κουμε να κερ­δί­σουμε από την οριο­θέ­τηση μέσα από τις λεγό­με­νες διε­ρευ­νη­τι­κές επαφές. Ειδικά για εμάς τους Δωδε­κα­νή­σιους που βιώ­νουμε καθη­με­ρινά τις «γκρίζες ζώνες», τις υπερ­πτή­σεις και τώρα την αμφι­σβή­τηση της ίδιας της ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας σε όλα πλέον τα νησιά μας, το θέμα είναι ζωτικής σημα­σίας.

• Πώς απο­κω­δι­κο­ποιείτε την πρόθεση Τουρ­κίας να ασκήσει βέτο στην ένταξη της Σου­η­δίας και της Φιν­λαν­δίας στο ΝΑΤΟ;

Προ­σω­πικά είχα ταχθεί προ μηνών υπέρ της εξής πρω­το­βου­λίας μας: ενθαρ­ρύ­νουμε την Κύπρο να υπο­βά­λει αίτηση ένταξης στο ΝΑΤΟ, εξη­γούμε δια­κρι­τικά (όπως ακριβώς έγινε παλαιό­τερα με την διεύ­ρυνση της ΕΕ και μπήκε η Κύπρος) ότι θεω­ρούμε και τις 3 αιτή­σεις ως «πακέτο» και άρα ή όλες ή καμία. Πολλά τα οφέλη όταν έγκαιρα βλέπεις τι έρχεται και έξυπνα το μετα­στρέ­φεις υπέρ σου. Τελικά αδρα­νή­σαμε και μας προ­έ­κυψε το αντί­στροφο: βγήκε η Τουρκία εκβια­στι­κό­τατα μπροστά και ωμότατα μπλό­καρε τις δυο χώρες. Θεωρώ σχεδόν βέβαιο ότι θα λάβει στο τέλος σοβα­ρό­τατα ανταλ­λάγ­ματα, πιθα­νό­τατα μάλιστα σε βάρος μας (πχ να αρθεί το αμε­ρι­κα­νικό εμπάρ­γκο στα F16 αλλά και αντί­στοι­χες απα­γο­ρεύ­σεις όπλων ευρω­παϊ­κές).

• Μετά και τη Σύνοδο κορυφής της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης και την επαφή του πρω­θυ­πουρ­γού με τον καγκε­λά­ριο Σόλτς, πώς κρίνετε τη στάση της κυβέρ­νη­σης απέ­να­ντι στην τουρ­κική προ­κλη­τι­κό­τητα;

Είναι σημα­ντικό να κατα­νο­ούμε τη φύση της τουρ­κι­κής επι­θε­τι­κό­τη­τας κι ακόμη πιο σημα­ντικό να την «ξεδο­ντιά­σουμε» και να την απο­τρέ­ψουμε. Το να ενη­με­ρώ­νουμε είναι επίσης σημα­ντικό αλλά αν πραγ­μα­τικά επι­διώ­κουμε απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα πρέπει να πιέ­σουμε και ίσως και να «στρα­μπου­λή­ξουμε» διπλω­μα­τικά και κανένα χέρι. Εννοώ ότι πχ. αν δεν απει­λή­σουμε με βέτο όταν η Τουρκία ξεδιά­ντροπα ζητάει τα Δωδε­κά­νησα και όλο το Αν. Αιγαίο, τότε τι το χρεια­ζό­μα­στε; Κανείς ξένος δεν θα μας βοη­θή­σει πραγ­μα­τικά αν δεν έχει κάτι να κερ­δί­σει ή χάσει..

• Ποιος θεω­ρείτε θα είναι ο ρόλος του διε­θνούς δικαίου στον μετα­πο­λε­μικό κόσμο; Και πώς μπορεί να επη­ρε­ά­σει την Ελλάδα;

Το διεθνές δίκαιο θα έπρεπε να είναι η βάση της διε­θνούς ειρη­νι­κής συμ­βί­ω­σης. Και γι’ αυτό για την Ελλάδα είναι μοχλός υπέρ των δικαιω­μά­των της. Όταν όμως υπάρ­χουν κράτη που επι­διώ­κουν αλλαγή συνόρων δια της βίας, το δίκαιο δεν αρκεί. Για να απο­τρα­πεί ο ανα­θε­ω­ρη­τι­κός γεί­το­νας πρέπει να σε φοβάται από άποψη στρα­τιω­τι­κών αντι­ποί­νων αλλά και διπλω­μα­τικά με την έννοια ότι την κρίσιμη ώρα θα έχεις ισχυ­ρούς συμ­μά­χους ανα­φαν­δόν δίπλα σου και έτοι­μους να επι­βά­λουν στον ταραξία οδυ­νη­ρές κυρώ­σεις. Δυστυ­χώς, απέ­χουμε πολύ από αυτά και μάλιστα εφη­συ­χά­ζουμε ενώ βλέ­πουμε τις ίσες απο­στά­σεις και τα «βρείτε τα» πολλών «συμ­μά­χων». Κλειδί είναι πάντα η ικα­νό­τητα να ανα­λύ­ουμε και να προ­βλέ­πουμε σωστά ώστε να κερ­δί­ζουμε στην ανα­μέ­τρηση κι όχι να αιφ­νι­δια­ζό­μα­στε με τετε­λε­σμένα. Με βάση τις εκτι­μή­σεις που ανέλυσα ανησυχώ για το θερμό καλο­καίρι που έρχεται. Η ανοιχτή απειλή από την Τουρκία που τώρα πια κρέ­με­ται πάνω από όλα τα νησιά μας, δεν εξα­φα­νί­ζε­ται με μαγικό ραβδί αλλά με σχέδιο και έξυπνες κινή­σεις.