Αντί μνημοσύνου – Αφιερωμένο στη μνήμη του Παναγιώτη Γράββαλου

Με κα­θυ­στέ­ρη­ση λίγων ημε­ρών, γί­να­με γνώ­στες της θλι­βε­ρής εί­δη­σης του θα­νά­του (24 Δε­κεμ­βρί­ου) του Χα­ρά­κτη, Ζω­γρά­φου και Γρα­φί­στα Πα­να­γιώ­τη Γράβ­βα­λου.

Η απώ­λειά του βύ­θι­σε στο πέν­θος την οι­κο­γέ­νειά του, όλα τα αγα­πη­μέ­να του πρό­σω­πα και σκόρ­πι­σε τη θλίψη σε όσους τον γνώ­ρι­σαν και συ­να­να­στρά­φη­καν μαζί του. Για το Μου­σείο Νε­ο­ελ­λη­νι­κής Τέ­χνης του Δήμου Ρόδου, ο αεί­μνη­στος εξαί­ρε­τος Καλ­λι­τέ­χνης δεν ήταν ο οιοσ­δή­πο­τε δη­μιουρ­γός. Άφησε την καλ­λι­τε­χνι­κή του σφρα­γί­δα στην νε­ό­τε­ρη ιστο­ρία της Πι­να­κο­θή­κης μας. Και τούτο γιατί διε­τέ­λε­σε Μέλος της Καλ­λι­τε­χνι­κής Επι­τρο­πής για 26 συ­να­πτά έτη από το 1982 έως και το 2008! Όλα αυτά τα χρό­νια αφιέ­ρω­σε πο­λύ­τι­μο χρόνο από την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά του προ­κει­μέ­νου να τι­μή­σει τη θέση την οποία κα­τεί­χε. Δεν πα­ρέ­λει­πε ποτέ να το­νί­ζει ότι: «Η προ­σφο­ρά του Μου­σεί­ου Νε­ο­ελ­λη­νι­κής Τέ­χνης του Δήμου Ρόδου, δεν έχει εκτι­μη­θεί ακόμη ιστο­ρι­κά και πρέ­πει όλοι μας να βοη­θή­σου­με στην κα­τεύ­θυν­ση αυτή, ώστε να πάρει την θέση που του αρ­μό­ζει στη σύγ­χρο­νη Ιστο­ρία της Νε­ο­ελ­λη­νι­κής Τέ­χνης».

Στο πλαί­σιο αυτής της άπο­ψης, ερ­γά­στη­κε και προ­σπά­θη­σε με την βο­ή­θεια και τις γνω­ρι­μί­ες του να πραγ­μα­το­ποι­η­θούν στη πόλη μας εκ­θέ­σεις από γνω­στούς και εξαί­ρε­τους καλ­λι­τέ­χνες, βο­ή­θη­σε τα μέ­γι­στα στον εμπλου­τι­σμό της συλ­λο­γής της Πι­να­κο­θή­κης με έργα που δω­ρί­θη­καν είτε αγο­ρά­σθη­καν.

Απο­κο­ρύ­φω­μα της αγά­πης του για την Ρόδο την οποία απο­κα­λού­σε «δεύ­τε­ρη πα­τρί­δα», απο­τέ­λε­σε το γε­γο­νός της δω­ρε­άς 150 δικών του έργων χα­ρα­κτι­κής, 650 βι­βλί­ων για την βι­βλιο­θή­κη της πι­να­κο­θή­κης, τριών έργων χα­ρα­κτι­κής Κυ­πρί­ων Χα­ρα­κτών, και μίας εκτυ­πω­τι­κής πρέ­σας βα­θυ­τυ­πί­ας.

Το Φε­βρουά­ριο του 2005 ως ελά­χι­στο δείγ­μα ευ­γνω­μο­σύ­νης προς το πρό­σω­πό του, το Μου­σείο διορ­γά­νω­σε στο κτή­ριο της Δη­μο­τι­κής Πι­να­κο­θή­κης τι­μη­τι­κή έκ­θε­ση με έργα χα­ρα­κτι­κής από αυτά που δώ­ρι­σε. Την ημέρα των εγκαι­νί­ων ο καλ­λι­τέ­χνης ανέ­φε­ρε: «Θέλω πρώτα να εκ­φρά­σω τα συ­ναι­σθή­μα­τά μου γι­΄αυ­τές τις εκ­δη­λώ­σεις αγά­πης, που γί­νο­νται στη δεύ­τε­ρη πα­τρί­δα μου τη Ρόδο. Αι­σθά­νο­μαι με­γά­λη συ­γκί­νη­ση και χαρά γιατί μου δί­νε­ται η ευ­και­ρία να δείξω έμπρα­κτα αυτά που νιώθω για τη Ρόδο, για τις αρχές της και για τον κόσμο της, τον κόσμο που τόσο αγά­πη­σα και με αγά­πη­σε σε όλη αυτή τη πο­ρεία, από το 1982 μέχρι σή­με­ρα».

Η πλή­ρης ανα­φο­ρά στο πλού­σιο βιο­γρα­φι­κό του δεν είναι της πα­ρού­σης. Να ανα­φέ­ρω μόνο ότι ο Πα­να­γιώ­της Γράβ­βα­λος γεν­νή­θη­κε στη Λαμία το 1933. Σπού­δα­σε με υπο­τρο­φία του ΙΚΥ στην Ανω­τά­τη Σχολή Καλών Τε­χνών με δα­σκά­λους τον Γιάν­νη Μό­ρα­λη και τον Σπύρο Πα­πα­λου­κά. Μετά το 1960 σπού­δα­σε και ασχο­λή­θη­κε με τις Γρα­φι­κές Τέ­χνες. Δί­δα­ξε στο Ερ­γα­στή­ριο Γρα­φι­κών Τε­χνών της Σχο­λής Δο­ξιά­δη κοντά στο χα­ρά­κτη Α. Τάσσο, με τον οποίο και συ­νερ­γά­στη­κε για τη σχε­δί­α­ση πολ­λών ελ­λη­νι­κών και ξένων γραμ­μα­το­σή­μων. Το 1971 σε πα­γκό­σμιο δια­γω­νι­σμό στη Βαρ­σο­βία, βρα­βεύ­τη­κε αφίσα του με αθλη­τι­κό πε­ριε­χό­με­νο με το Α’ βρα­βείο. Έχει βρα­βευ­τεί διε­θνώς για πολλά γραμ­μα­τό­ση­μά του. Από το 1986 ήταν καλ­λι­τε­χνι­κός σύμ­βου­λος στην Ιο­νι­κή Τρά­πε­ζα όπου δη­μιούρ­γη­σε τη συλ­λο­γή χα­ρα­κτι­κής, επι­με­λή­θη­κε τις εκ­δό­σεις της και προ­ε­τοί­μα­σε τη λει­τουρ­γία του Μου­σεί­ου Χα­ρα­κτι­κής και Γρα­φι­κών Τε­χνών της ίδιας Τρά­πε­ζας. Έργα του υπάρ­χουν σε πολλά Μου­σεία χα­ρα­κτι­κής, Γρα­φι­κών Τε­χνών και φι­λο­τε­λι­σμού σε όλο τον κόσμο. Στο διά­στη­μα 1997-2004, ασχο­λή­θη­κε με τους Ολυ­μπια­κούς Αγώ­νες της Αθή­νας ως Καλ­λι­τε­χνι­κός Σύμ­βου­λος. Από το 1997 μέχρι και την έναρ­ξη των Αγώ­νων, σχε­δί­α­σε πάρα πολ­λές από τις καρ­φί­τσες πέτου που κυ­κλο­φό­ρη­σαν. Σχε­δί­α­σε επί­σης τα 24 επί­ση­μα Συλ­λε­κτι­κά Νο­μί­σμα­τα που εξέ­δω­σε το Νο­μι­σμα­το­κο­πείο της Τρά­πε­ζας Ελ­λά­δος, από τα οποία 8 Χρυσά και 16 Αση­μέ­νια. Επι­με­λή­θη­κε καλ­λι­τε­χνι­κά τα Ολυ­μπια­κά και Πα­ρα­ο­λυ­μπια­κά με­τάλ­λια των Αγώ­νων.

Πι­στεύ­ο­ντας στον κοι­νω­νι­κό ρόλο της τέ­χνης και του καλ­λι­τέ­χνη, υπήρ­ξε ιδρυ­τι­κό μέλος του Κέ­ντρου Ει­κα­στι­κών Τε­χνών, ενώ συμ­με­τεί­χε σε όλες τις εκ­θέ­σεις της, όπως και σε εκεί­νες του Συν­δέ­σμου Σύγ­χρο­νης Τέ­χνης, της Ομά­δας για την Επι­κοι­νω­νία και την Εκ­παί­δευ­ση στην Τέχνη και της ομά­δας Κέ­ντρο Χα­ρα­κτι­κής.

Το εν­δια­φέ­ρον του καλ­λι­τέ­χνη για τα προ­βλή­μα­τα του κοι­νω­νι­κού χώρου τον οδή­γη­σε από νωρίς σε μία θε­μα­το­λο­γία αν­θρω­πο­κε­ντρι­κή, που πε­ριέ­γρα­ψε και σχο­λί­α­σε αν­θρώ­πι­νες και κοι­νω­νι­κές κα­τα­στά­σεις με τρόπο κα­θα­ρό και ευα­νά­γνω­στο. Οι δρα­στη­ριό­τη­τές του στον ει­κα­στι­κό χώρο, δυ­να­μι­κές και ση­μα­ντι­κές, δεν πε­ριο­ρί­σθη­καν μόνο στη δη­μιουρ­γία έργων τέ­χνης, αλλά επε­κτά­θη­καν στην ορ­γά­νω­ση, διά­δο­ση και ανα­νέ­ω­ση της καλ­λι­τε­χνι­κής παι­δεί­ας, στην ανα­νέ­ω­ση και ανά­πτυ­ξη των γρα­φι­κών τε­χνών της χώρας καθώς και σε πολ­λούς ακόμα το­μείς των εφαρ­μο­σμέ­νων τε­χνών.

Ο Πα­να­γιώ­της Γράβ­βα­λος, ήταν άν­θρω­πος σε­μνός, προ­ση­νής, ανοι­χτό­καρ­δος και αγα­πη­τός σε όλους,

Αγα­πη­τέ και αλη­σμό­νη­τε Πα­να­γιώ­τη Γράβ­βα­λε, πάντα θα ανα­γνω­ρί­ζου­με και θα τι­μού­με την εξαί­ρε­τη προ­σφο­ρά σου, γιατί κι εσύ μας τί­μη­σες μας εμπι­στεύ­τη­κες, μας αγά­πη­σες και αφιέ­ρω­σες τη ζωή σου ολό­κλη­ρη στον πο­λι­τι­σμό, τον οποίο ακόμη και με την ίδια την πα­ρου­σία σου, σε κάθε στιγ­μή της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τας και των συ­να­να­στρο­φών σου, τον εκ­προ­σω­πού­σες. Θα είσαι πάντα μαζί μας, στη σκέψη μας, και στο μου­σείο της ει­κα­στι­κής ιστο­ρί­ας του τόπου μας θα υπάρ­χει μια θέση ξε­χω­ρι­στή και για σένα. Δεν θα σε ξε­χά­σου­με ποτέ, θα κά­νου­με ότι είναι δυ­να­τόν για να δια­τη­ρή­σου­με την μνήμη σου ζω­ντα­νή. Αι­σθα­νό­μα­στε πως ήσουν ένα μέλος της οι­κο­γέ­νειας του Μου­σεί­ου μας.

Ο ήρε­μος τρό­πος, που φτε­ρού­γι­σε η αδύ­να­μη καρ­διά σου και η ψυχή σου, μαζί με την αγάπη όλων μας, συ­νο­δεύ­ουν το τα­ξί­δι σου προς ένα τόπο αγ­γε­λι­κό μόνο για ενά­ρε­τους.

Για το Δ.Σ

Δρ. Νι­κό­λα­ος Τσ. Φρό­νας

Πρό­ε­δρος

Μου­σεί­ου Νε­ο­ελ­λη­νι­κής Τέ­χνης

Δήμου Ρόδου