Το τουριστικό ρεκόρ και τα παράδοξα της «άνεργης» ανάπτυξης

Με μοχλό την «εσω­τε­ρική υπο­τί­μηση» και την εργα­σιακή απορ­ρύθ­μιση,η θεα­μα­τική αύξηση των αφίξεων συνο­δεύ­ε­ται από διαρροή του­ρι­στι­κού εισο­δή­μα­τος προς το εξω­τε­ρικό και απα­σχό­λη­σης προς την αδήλωτη εργασία

«Η Ελλάδα ανα­δει­κνύ­ε­ται νική­τρια στον του­ρι­σμό», ανα­γνω­ρί­ζου­ντους τελευ­ταί­ους μήνες τα διεθνή ΜΜΕ. Κανείς δεν αμφι­βά­λει ότι η χρονιά θα κλείσει με ρεκόρ όλων των εποχών σε αφίξεις, κοντά και πάνω από τα 30 εκα­τομ­μύ­ρια.  Σχεδόν το τρι­πλά­σιο του πλη­θυ­σμού της θα έχει δεχθεί η χώρα μέχρι το τέλος της χρονιάς

Τα του­ρι­στικά ρεκόρ θεω­ρού­νται επί­τευγμα σε συν­θή­κες κρίσης και αρνη­τι­κής δημο­σιό­τη­τας για το brandname Ελλάδα. Συν­δέ­ο­νται, βεβαίως, και με τις γνωστές γεω­πο­λι­τι­κές συγκυ­ρίες που προ­έ­κυ­ψαν από τις συν­θή­κες απο­στα­θε­ρο­ποί­η­σης στην  Τουρκία, στην Ευρύ­τερη Εγγύς και Μέση Ανατολή και στη Βόρεια Αφρική. Παρ’ όλα αυτά το του­ρι­στικό ρεύμα προς την Ελλάδα έχει και μόνιμα χαρα­κτη­ρι­στικά, που δεν σχε­τί­ζο­νται με τη γεω­πο­λι­τική συγκυ­ρία, αλλά με την ίδια την ελλη­νική κρίση. Και, κυρίως, με την πολι­τική της «εσω­τε­ρι­κής υπο­τί­μη­σης» που προ­ώ­θη­σαν οι δανει­στές, κατά προ­τε­ραιό­τητα εις βάρος της εργα­σίας.

Χρήσιμα ευρή­ματα από το ΙΝΕ ΓΣΕΕ

Μερικά από αυτά τα μόνιμα χαρα­κτη­ρι­στικά φωτίζει η ενδια­φέ­ρουσα μελέτη του Ινστι­τού­του Εργα­σίας της ΓΣΕΕ  (ΙΝΕ ΓΣΕΕ) «Του­ρι­σμός και ανά­πτυξη: Βασικά μεγέθη, κλα­δι­κές δια­συν­δέ­σεις, αγρο­το­δια­τρο­φικό σύστημα και το παρά­δειγμα της Κρήτης» (συγ­γρα­φέας, Ευάγ­γε­λος Νικο­λα­ΐ­δης), που δημο­σιο­ποι­ή­θηκε προ ημερών. Εκεί κατα­γρά­φο­νται και μερικά από τα παρά­δοξα της του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης.

–    Οι αφίξεις του­ρι­στών τείνουν να διπλα­σια­στούν από το 2010 στο 2017 (αύξηση 85% μέχρι το 2016), αλλά το ίδιο διά­στημα οι δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις (μέχρι πέρσι) εμφα­νί­ζουν αύξηση μόνο 35%.

–    Εξήγηση στο παρα­πάνω στοι­χείο δίνει το γεγονός ότι η μέση διάρ­κεια παρα­μο­νής των  τουριστών- κατά 50% από Γερ­μα­νία, Βρε­τα­νία, Γαλλία, Ρωσία, Ιταλία και ΗΠΑ- μειώ­θηκε από 10,6 μέρες το 2005 σε 6,9 μέρες το 2017. Εν μέρει αυτό μπορεί να απο­δο­θεί στο γεγονός ότι κατά την οκτα­ε­τία της διε­θνούς κρίσης η λιτό­τητα επη­ρέ­ασε καθο­ρι­στικά και τα νοι­κο­κυ­ριά που έχουν την πολυ­τέ­λεια δια­κο­πών μακριά από τις χώρες τους.

–    Αυτό απο­τυ­πώ­νε­ται και στη μείωση  της μέσης δαπάνης ανά του­ρί­στα για τις μέρες δια­μο­νής του στην Ελλάδα από τα 740 ευρώ το 2005, σε 470 το 2016. Αυτή η μείωση της δαπάνης- που είναι η μισή από την παγκό­σμια μέση του­ρι­στική δαπάνη, σύμφωνα με υπο­λο­γι­σμούς του Παγκό­σμιου Οργα­νι­σμού Τουρισμού-  «ροκα­νί­ζει» και το τελικώς ζητού­μενο, τα έσοδα από τον του­ρι­σμό: στην ενδε­κα­ε­τία της έρευνας αυξή­θη­καν λιγό­τερο από 3 δισ. ή 23%, τη  στιγμή που μιλούμε για σχεδόν διπλά­σιες αφίξεις.

Δια­τί­μηση εργα­σίας και αποει­δί­κευση

Ωστόσο, η «παγκο­σμιο­ποί­ηση της λιτό­τη­τας», και ιδιαί­τερα η ευρω­παϊκή της  εκδοχή, ερμη­νεύει μόνο εν μέρει το παρά­δοξο του ελλη­νι­κού του­ρι­στι­κού  ρεκόρ που έχει ανα­ντί­στοιχα απο­τε­λέ­σματα στο ΑΕΠ και στην απα­σχό­ληση. Η βασική εξήγηση για το πενιχρό απο­τέ­λε­σμα της τερά­στιας αύξησης των του­ρι­στι­κών αφίξεων πρέπει να ανα­ζη­τη­θεί στην πολι­τική της «εσω­τε­ρι­κής υπο­τί­μη­σης» που επι­βλή­θηκε κατά τα μνη­μο­νιακά χρόνια επι­λε­κτικά εις βάρος της εργασίας- δηλαδή στη βίαιη δια­τί­μηση της εργασίας- και στην απορ­ρύθ­μιση των εργα­σια­κών σχέσεων που εδραί­ωσε ένα καθε­στώς ακραίας ευε­λι­ξίας και επέ­κτα­σης της αδή­λω­της εργα­σίας στον κλάδο.

–    Το ελλη­νικό του­ρι­στικό προϊόν υπο­τι­μή­θηκε θεα­μα­τικά από το 2012 και μετά, όταν θεσπί­στηκε ο κατώ­τα­τος και υπο­κα­τώ­τα­τος μισθός (586 και 510 ευρώ αντί­στοιχα) με ουσια­στική κατάρ­γηση των συλ­λο­γι­κών συμ­βά­σεων. Αυτή η δια μιας μεί­ω­ση­συ­μπί­πτει με το πρώτο μεγάλο άλμα στις του­ρι­στι­κές αφίξεις.

–    Δεκάδες ξενο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις που πνί­γο­νταν σε χρέη και κόκκινα δάνεια άλλαξαν χέρια. Οι μικρές και μεγάλες –κυρίως ξένες- αλυ­σί­δες που τα δια­χει­ρί­ζο­νται πια μηδέ­νι­σαν το κοντέρ των εργα­σια­κών σχέσεων χρη­σι­μο­ποιώ­ντας  σχεδόν απο­κλει­στικά «ανει­δί­κευτη» εργασία, για να εξα­σφα­λί­σουν ελά­χι­στο μισθο­λο­γικό κόστος.

–    Η συνερ­γα­σία αλυ­σί­δων και μεμο­νω­μέ­νων επι­χει­ρή­σεων με τους μεγά­λους touroperatorsπιέζει μονο­πω­λιακά προς τα κάτω τις τελικές τιμές των του­ρι­στι­κών πακέτων, ενώ αυξάνει και τη διαρροή του­ρι­στι­κών εσόδων προς το εξω­τε­ρικό σε επίπεδα άνω του 13%.

–    Παρά τον (σχεδόν) διπλα­σια­σμό των του­ρι­στι­κών αφίξεων από το 2010, τη μείωση του εργα­σια­κού κόστους κατά 27% του­λά­χι­στον και τη θεα­μα­τική ανά­καμψη του του­ρι­στι­κού κλάδου με ετή­σιους  ρυθμούς έως 23% από το 2012 και μετά, η ανά­καμψη της απα­σχό­λη­σης στον κλάδο κατα­γρά­φε­ται στα επίσημα στοι­χεία μάλλον ισχνή. Τυπικά, η απα­σχό­ληση στον του­ρι­σμό κατα­λαμ­βά­νει το 10,2% της γενικής, πάνω από τη μετα­ποί­ηση και τον δημόσιο τομέα, ενώ η συνο­λική, άμεση και έμμεση επί­δραση του κλάδου στην απα­σχό­ληση θεω­ρεί­ται ότι υπερ­βαί­νει το 30%.

–    Ωστόσο, ο συν­δυα­σμός «αποει­δί­κευ­σης» και εργα­σια­κής απορ­ρύθ­μι­σης στον κλάδο δημιουρ­γεί μια τερά­στια γκρίζα ζώνη μεταξύ μερικής απα­σχό­λη­σης, αδή­λω­της εργα­σίας και τυπικής ανερ­γίας που προ­κα­λεί παρά­δοξα όπως αυτό της Κρήτης: ενώ το καλο­καίρι του 2016 υπο­δέ­χθηκε πάνω από 4 εκατ. του­ρί­στες, απο­φέ­ρο­ντας κατά ορι­σμέ­νους υπο­λο­γι­σμούς άνω του 50% του τοπικού ΑΕΠ, η ανεργία στο νησί τους ίδιους μήνες περιο­ρί­στηκε ελά­χι­στα, στο 22%-23%, έναντι 25,5% τους χει­με­ρι­νούς μήνες. Πριν μια δεκα­ε­τία η εποχική έκρηξη της απα­σχό­λη­σης στον του­ρι­σμό μείωνε την ανεργία το καλο­καίρι στο μισό (από το 10% στο 5%). Και κάτι αντί­στοιχο συμ­βαί­νει στα νησιά του  Αιγαίου. Το προ­φα­νές είναι ότι, εκτός από διαρροή του­ρι­στι­κού εισο­δή­μα­τος στο εξω­τε­ρικό, το του­ρι­στικό μοντέλο «άνεργης ανά­πτυ­ξης» προ­κα­λεί και διαρροή απα­σχό­λη­σης προς τη μαύρη ή γκρίζα εργασία.

dikaiologitika.gr