Η Ρόδος υποδέχεται το Λούβρο!

Στις 11 Ιουλίου, η Έκθεση «Ρόδος, ένα ελλη­νικό νησί στις πύλες της Ανα­το­λής 15ος – 5ος αι. π.Χ. », ανοίγει τις πύλες της για το κοινό

Ανοίγει σε λίγα 24ωρα για το κοινό η Έκθεση του Μου­σείου του Λούβρου «Ρόδος, ένα ελλη­νικό νησί στις πύλες της Ανα­το­λής 15ος – 5ος αι. π.Χ.», η οποία θα φιλο­ξε­νη­θεί για τέσ­σε­ρις μήνες στο Αρχαιο­λο­γικό Μουσείο της Ρόδου.

Η προ­ε­τοι­μα­σία για την μεγάλη Έκθεση – ορόσημο στα πολι­τι­στικά δρώμενα της Ρόδου, η οποία ξεκί­νησε από την περι­φε­ρειακή αρχή πριν από ένα χρόνο, ολο­κλη­ρώ­θηκε και τυπικά με την συνά­ντηση του Περι­φε­ρειάρχη κ. Γιώργου Χατζη­μάρ­κου με την κ. Anne Coulie, Διευ­θύ­ντρια του Τμή­μα­τος Ελλη­νο­ρω­μαϊ­κών Αρχαιο­τή­των του Μου­σείου του Λούβρου και υπεύ­θυνη της Έκθεσης στο Παρίσι και στην Ρόδο και με την κ. Μαρία Μιχαη­λί­δου, Διευ­θύ­ντρια της Εφορίας Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου, όπου συζη­τή­θη­καν οι τελευ­ταίες λεπτο­μέ­ρειες.

Η έκθεση, που ανοίγει για το κοινό το Σάββατο 11 Ιουλίου και θα διαρ­κέ­σει έως τις 15 Νοεμ­βρίου, απο­τε­λεί μετα­φορά στη Ρόδο μέρους της έκθεσης που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στο μουσείο του Λούβρου από 12 Νοεμ­βρίου 2014 έως 9 Φεβρουα­ρίου 2015. Η έκθεση του Λούβρου συνέ­νωσε για πρώτη φορά στον ίδιο χώρο ευρή­ματα από διάφορα ευρω­παϊκά μουσεία, του Λούβρου, της Ρόδου, το Βρε­τα­νικό και το μουσείο τη Κοπεγ­χά­γης, που προ­έρ­χο­νταν από ανα­σκα­φές που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν στη Ρόδο από τον 19ο αι. έως και σήμερα. Η έκθεση, όπως και αυτή στο Λούβρο, έχει τρεις θεμα­τι­κούς άξονες: ο πρώτος ανα­φέ­ρε­ται στην αρχαιο­λο­γική έρευνα του νησιού, ο δεύ­τε­ρος στον ρόλο της Ρόδου ως τόπου ανταλ­λα­γών και ο τρίτος στα ροδιακά εργα­στή­ρια. Τα εκθέ­ματα που θα πλαι­σιώ­σουν τις θεμα­τι­κές ενό­τη­τες προ­έρ­χο­νται από το Μουσείο του Λούβρου και από το Αρχαιο­λο­γικό Μουσείο της Ρόδου. Τα εκθέ­ματα από τα άλλα ευρω­παϊκά μουσεία θα αντι­κα­τα­στα­θούν από παρό­μοια στο Μουσείο της Ρόδου, ενώ συνέ­χεια της έκθεσης απο­τε­λούν ουσια­στικά και οι υπό­λοι­πες συλ­λο­γές του Αρχαιο­λο­γι­κού Μου­σείου.

Το Μουσείο του Λούβρου έχει απο­στεί­λει στη Ρόδο 48 συνο­λικά ευρή­ματα: α) μυκη­ναϊκό ρυτό με παρά­σταση χτα­πο­διού, το οποίο και απε­τέ­λεσε έμβλημα της έκθεσης στο Λούβρο, β) ταφικό σύνολο (τάφος Α) από την Κάμιρο με πολυά­ριθμα αγγεία και αντι­κεί­μενα εισηγ­μένα από την Ανατολή και γ) 15 κοσμή­ματα από ήλεκτρο (φυσικό κράμα χρυσού και αργύρου), αρι­στουρ­γη­μα­τικά δείγ­ματα της ροδια­κής χρυ­σο­χο­ΐας των αρχαϊ­κών χρόνων (7ος αι. π.Χ.).

Ο πλούτος και η ποι­κι­λία των ευρη­μά­των, πολλά από τα οποία ήταν εισηγ­μένα από την Εγγύς Ανατολή, την Κύπρο, την Συρο­πα­λαι­στίνη αλλά και τις πόλεις της κυρίως και ανα­το­λι­κής Ελλάδας, κατέ­δει­ξαν τον ρόλο που δια­δρα­μά­τισε η Ρόδος στη μετά­δοση στοι­χείων από τους μεγά­λους πολι­τι­σμούς της Ανα­το­λής στον ελλη­νικό πολι­τι­σμό. Ο ρόλος αυτός οφεί­λε­ται στη επί­καιρη γεω­γρα­φική θέση του νησιού, σε ένα σημείο του Αιγαίου όπου δια­σταυ­ρώ­νο­νται οι θαλάσ­σιοι δρόμοι που συν­δέ­ουν την Ελλάδα με την Κύπρο και την Εγγύς Ανατολή, την Κρήτη και την Αίγυπτο, αλλά και με την δυτική Μεσό­γειο. Την ιδιαί­τερη σημασία της Ρόδου ως πύλης προς την Ανατολή, έτσι όπως ανα­δεί­χθηκε από την αρχαιο­λο­γική έρευνα, προ­βάλ­λει η έκθεση που θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί στη Ρόδο.

Οι θεμα­τι­κές ενό­τη­τες της έκθεσης

Ενότητα Α. Η αρχαιο­λο­γική έρευνα της Ρόδου

Οι πρώτες ανα­σκα­φές στο νησί της Ρόδου πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν από τον Αλσατό ζωγράφο και φωτο­γρά­φος Α. Salzmann και τον υπο­πρό­ξενο της Μ. Βρε­τα­νίας στη Ρόδο Alfred Biliotti από το 1859 έως το 1968. Επι­κε­ντρώ­θη­καν στην Κάμιρο, όπου απο­κα­λύ­φθηκε ο απο­θέ­της του ιερού της Αθηνάς και πολυά­ριθ­μοι τάφοι. Κύριος στόχος τους ήταν ο εμπλου­τι­σμός των μεγάλων ευρω­παϊ­κών μου­σείων με ελλη­νι­κές αρχαιό­τη­τες, γι’ αυτό και τα ευρή­ματα που απο­κα­λύ­φθη­καν βρί­σκο­νται τα περισ­σό­τερα στο Βρε­τα­νικό Μουσείο και στο Μουσείο του Λούβρου. Αναφορά στην ενότητα αυτή θα απο­τε­λέ­σουν το ρυτό με το χταπόδι, ένα από τα μυκη­ναϊκά αγγεία που ήρθαν για πρώτη φορά στο φως, 10 χρόνια πριν την ανα­κά­λυψη των Μυκηνών από τον H. Schliemann, o τάφος Α και δύο περί­τε­χνα κοσμή­ματα από τον λεγό­μενο τάφο των κοσμη­μά­των.

Τις γαλλο-βρετανικές ανα­σκα­φές του 19ου αι. δια­δέ­χθη­καν στις αρχές του 20ου αι. οι ανα­σκα­φές των Δανών, οι πρώτες επι­στη­μο­νι­κού χαρα­κτήρα ανα­σκα­φές που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν στη Ρόδο. Οι Δανοί έστρε­ψαν το ενδια­φέ­ρον τους σε ένα από τα μεγάλα ιερά της Ρόδου, το ιερό της Αθηνάς στη Λίνδο, ενώ μικρό­τε­ρης κλί­μα­κας ανα­σκα­φές πραγ­μα­το­ποί­η­σαν στο γεω­με­τρικό νεκρο­τα­φείο στη θέση Εξοχή της Λάρδου και στον αρχαϊκό οικισμό της Βρου­λιάς, στο νότιο άκρο του νησιού. Τα ευρή­ματα των δανέ­ζι­κων ανα­σκα­φών μοι­ρά­στη­καν ανάμεσα στο Μουσείο της Κοπεγ­χά­γης και το Μουσείο της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης.

Αμέσως μετά την έναρξη της Ιτα­λο­κρα­τίας στα Δωδε­κά­νησα (1912) άρχισαν οι ιτα­λι­κές ανα­σκα­φές. Έφεραν στο φως μεταξύ άλλων την αρχαία πόλη της Καμίρου, τα μυκη­ναϊκά και αρχαϊκά νεκρο­τα­φεία της Ιαλυσού, την ακρό­πολη, της ελλη­νι­στι­κής πόλης της Ρόδου, που ιδρύ­θηκε μετά από συνέ­νωση των τριών πόλεων-κρατών της Ρόδου σε ενιαίο κράτος το 408 π.Χ. Τις ιτα­λι­κές ανα­σκα­φές ακο­λού­θη­σαν εκτε­τα­μέ­νες ανα­στη­λώ­σεις στην Λίνδο και στην Κάμιρο, αλλά και στη μεσαιω­νική πόλη της Ρόδου. Τα ευρή­ματα των Ιτα­λι­κών ανα­σκα­φών παρέ­μει­ναν στη Ρόδο και είναι σήμερα εκτε­θει­μένα στο Μουσείο της Ρόδου.

Μετά την ενσω­μά­τωση της Δωδε­κα­νή­σου στο ελλη­νικό κράτος (1948) την αρχαιο­λο­γική έρευνα του νησιού ανέλαβε η ελλη­νική αρχαιο­λο­γική Υπη­ρε­σία. Μολο­νότι οι ανα­σκα­φές είχαν σωστικό χαρα­κτήρα και γίνο­νταν με εντα­τι­κούς ρυθμούς, έφεραν στο φως νέα, πολύ σημα­ντικά στοι­χεία για την ιστορία του νησιού. Τις ελλη­νι­κές ανα­σκα­φές θα αντι­προ­σω­πεύ­σει ταφικό σύνολο από το νεκρο­τα­φείο στην παραλία της Αγίας Αγάθης, που εντο­πί­στηκε πριν λίγα χρόνια και έχει ιδιαί­τερη αρχαιο­λο­γική σημασία, καθώς επι­μή­κυνε τα μέχρι τώρα γνωστά όρια του μυκη­ναϊ­κού πολι­τι­σμού στη Ρόδο έως το α΄μισό του 11ου αι. π.Χ.

Ενότητα Β: Η Ρόδος, τόπος ανταλ­λα­γών

Στην ενότητα αυτή παρου­σιά­ζο­νται ευρή­ματα εισηγ­μένα από την Ανα­το­λική Μεσό­γειο, αλλά και από πόλεις της κυρίως και ανα­το­λι­κής Ελλάδας. Από την Κύπρο προ­έρ­χο­νται πήλινα αγγεία και ειδώλια από πηλό και ασβε­στό­λιθο, από την Εγγύς Ανατολή και τη Φοινίκη ελε­φα­ντο­στέινα μικρο­α­ντι­κεί­μενα εξαι­ρε­τι­κής λεπτό­τη­τας, από την Αίγυπτο αντι­κεί­μενα από φαγε­ντιανή, από την μακρινή Ουραρ­τού στην σημε­ρινή Αρμενία χάλκινη ζώνη, αργυρή φιάλη από την Περσία κ.ά. Από τις ελλη­νι­κές πόλεις των παρα­λίων της Μικράς Ασίας εκτί­θε­νται αγγεία γνωστών αρχαϊ­κών ρυθμών και χάλκινα αντι­κεί­μενα, όπως πόρπες από τα νησιά του Αιγαίου, κεφαλή γρύπα από την Σάμο κ.ά.

Ενότητα Γ: Τα ροδιακά εργα­στή­ρια

Την ενότητα θα εκπρο­σω­πή­σουν αντι­κεί­μενα που κατα­σκευά­στη­καν στα ροδιακά εργα­στή­ρια με πρότυπο τέχνες και τεχνι­κές που γνώ­ρι­σαν οι Ρόδιοι τεχνί­τες από την Ανατολή. Παρου­σιά­ζο­νται πήλινα αγγεία, χαρα­κτη­ρι­στικά για την κερα­μική της Ρόδου, αντι­κεί­μενα από φαγε­ντιανή και ελε­φα­ντο­στό, που μιμού­νται πιστά αντί­στοιχα από την Συρο­πα­λαι­στίνη και την Αίγυπτο, γυάλινα αγγεία και κοσμή­ματα, δείγ­ματα της ροδια­κής υαλουρ­γίας που είχε μακρά παρά­δοση από τα μυκη­ναϊκά ακόμη χρόνια. Τα πιο εντυ­πω­σιακά ευρή­ματα αυτής της ενό­τη­τας είναι τα κοσμή­ματα από το Μουσείο του Λούβρου. Έχουν την μορφή πλα­κι­δίων και δια­κο­σμού­νται με θέματα εμπνευ­σμένα από την Ανατολή, αλλά και την Κρήτη και την ελλη­νική μυθο­λο­γία. Η επι­γραφή ΚΑΜΙ σε ένα από τα πλα­κί­δια, αλλά και μεγεν­θυ­ντι­κοί φακοί, ένα από τα πιο σπάνια ευρή­ματα της έκθεσης, απο­τε­λούν άμεσες μαρ­τυ­ρίες της δρα­στη­ριό­τη­τας των ροδια­κών εργα­στη­ρίων.

Η έκθεση θα φιλο­ξε­νη­θεί σε μεγάλη αίθουσα του ορόφου του Αρχαιο­λο­γι­κού Μου­σείου, γνωστή και ως «αίθουσα των ασθενών», επω­νυ­μία που οφεί­λε­ται στο ότι το κτη­ριακό συγκρό­τημα του σημε­ρι­νού Μου­σείου απο­τε­λούσε κατά την Ιππο­το­κρα­τία το Νέο Νοσο­κο­μείο των Ιπποτών, έργο που ολο­κλη­ρώ­θηκε επί μεγάλου μαγί­στρου Pierre d’Aubusson. Στην λει­τουρ­γία της αίθου­σας παρα­πέ­μπουν επι­τύμ­βιες πλάκες ιπποτών και οικό­σημα από την περίοδο της Ιππο­το­κρα­τίας (1309-1522), που εκτί­θε­νται σε αραιή διάταξη περι­με­τρικά της αίθου­σας. Η επιλογή του συγκε­κρι­μέ­νου χώρου κρίθηκε σκόπιμη, γιατί η περιο­δική έκθεση έχει άμεση σχέση με την μόνιμη έκθεση στις παρα­κεί­με­νες αίθου­σες του Μου­σείου, αλλά κυρίως γιατί θα συν­δε­θεί με την επέτειο της συμπλή­ρω­σης 100 χρόνων από την ίδρυση του Αρχαιο­λο­γι­κού Μου­σείου.

Η έκθεση γίνεται σε συνερ­γα­σία της Εφο­ρείας Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου με την Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου, Η Περι­φέ­ρεια έχει ανα­λά­βει και το μεγα­λύ­τερο μέρος της οικο­νο­μική δαπάνης για την όλη διορ­γά­νωση, ενώ σημα­ντική είναι και η συν­δρομή άλλων χορηγών.

Η έκθεση θα δώσει την ευκαι­ρία να επα­να­πα­τρι­στούν στη Ρόδο, έστω και για μικρό χρονικό διά­στημα, μονα­δικά αρχαία αντι­κεί­μενα, τα οποία οι ιστο­ρι­κές και πολι­τι­κές συν­θή­κες της εποχής εύρεσής του απο­μά­κρυ­ναν από τον τόπο προ­έ­λευ­σής τους. Ταυ­τό­χρονα, ίσως απο­τε­λέ­σει αφορμή να γνω­ρί­σουν οι επι­σκέ­πτες τις νέες εκθέ­σεις του Αρχαιο­λο­γι­κού Μου­σείου, τις οποίες οργά­νωσε τα τελευ­ταία χρόνια η Εφορεία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου, και να περι­η­γη­θούν στον επίσης πρό­σφατα δια­μορ­φω­μένο κήπο του Μου­σείου.