Νεκρά δελφίνια στο Αιγαίο από τα σόναρ της τουρκικής άσκησης

Νεκρά δελ­φί­νια ξεβρά­ζει το Αιγαίο τις τελευ­ταίες εβδο­μά­δες, προ­κα­λώ­ντας έντονη ανη­συ­χία για τις αιτίες και τις πιέσεις που ασκού­νται στο πολύ­τιμο οικο­σύ­στημα. Τα 13 έφτασαν τα νεκρά δελ­φί­νια που κατα­γρά­φη­καν εσχάτως από το Ινστι­τούτο Θαλάσ­σιας Προ­στα­σίας «Αρχι­πέ­λα­γος», με πιο πρό­σφατο περι­στα­τικό την Τετάρτη. Τα έξι από αυτά εντο­πί­στη­καν στις βόρειες ακτές της Σάμου. «Πρό­κει­ται για δελ­φί­νια που δεν φέρουν ίχνη ηθε­λη­μέ­νης θανά­τω­σης ούτε κάποιας σοβαρής ασθέ­νειας. Στις περισ­σό­τε­ρες περι­πτώ­σεις ήταν νεαρά ζώα και τίποτε δεν δικαιο­λο­γούσε τον πρόωρο θάνατό τους», λέει στην «Κ» η υδρο­βιο­λό­γος Ανα­στα­σία Μήλιου, διευ­θύ­ντρια ερευνών του «Αρχι­πε­λά­γους».

Την ίδια περίοδο συνήθως το Ινστι­τούτο έβρισκε ένα ή δύο δελ­φί­νια νεκρά. «Τα δελ­φί­νια που βρήκαμε είχαν παρα­συρ­θεί από τους βορειο­δυ­τι­κούς ανέμους, από περιο­χές του κεντρι­κού και του βορειο­α­να­το­λι­κού Αιγαίου. Ομως, αν ανα­λο­γι­στούμε την ακτο­γραμμή χιλιά­δων χιλιο­μέ­τρων της περιο­χής, με κυρίως δυσπρό­σι­τες ακτές, κατα­νο­ούμε πως τα νεκρά θαλάσ­σια θηλα­στικά που βρήκαμε απο­τε­λούν μόνο ένα μικρό μέρος του πραγ­μα­τι­κού αριθμού. Οι δυσμε­νείς και­ρι­κές συν­θή­κες δεν επέ­τρε­ψαν στο σκάφος μας να βγει στο ανοιχτό πέλαγος και να έχει καλύ­τερη εικόνα», εξηγεί στην «Κ» ο διευ­θυ­ντής του «Αρχι­πε­λά­γους» Θοδωρής Τσι­μπί­δης.

«Η αύξηση των εκβρα­σμών δελ­φι­νιών συμπί­πτει χρονικά με τις εκτε­τα­μέ­νες ασκή­σεις του τουρ­κι­κού πολε­μι­κού ναυ­τι­κού που έγιναν το προη­γού­μενο διά­στημα στο Αιγαίο. Ενώ και τα σημεία που βρέ­θη­καν τα νεκρά θηλα­στικά, παρα­πέ­μπουν σε μετα­φορά τους από τις περιο­χές των ασκή­σεων. Συνεπώς, αν και απαι­τεί­ται χρόνος για να γίνουν οι απα­ραί­τη­τες ανα­λύ­σεις, ώστε να προσ­διο­ρι­στεί πιθανή σύνδεση των θανάτων των δελ­φι­νιών με τις τουρ­κι­κές ασκή­σεις, δεν μπορεί να αγνοη­θεί αυτή η πρω­τό­γνωρη πίεση που δέχο­νται τα θαλάσ­σια οικο­συ­στή­ματα», υπο­γραμ­μί­ζει ο κ. Τσι­μπί­δης.

Οι ερευ­νη­τές του «Αρχι­πε­λά­γους» έχουν υπο­γραμ­μί­σει επα­νει­λημ­μέ­νως πως η υπερ­συ­γκέ­ντρωση πολε­μι­κών σκαφών στο Αιγαίο (από διά­φο­ρες χώρες), σε συν­δυα­σμό με την άνοδο του του­ρι­σμού και την υπε­ρα­λί­ευση, προ­κα­λεί μεγάλες πιέσεις στα θαλάσ­σια οικο­συ­στή­ματα και ειδικά στα θηλα­στικά. «Στις συγκε­κρι­μέ­νες ασκή­σεις, όπως ανα­κοί­νωσε το τουρ­κικό πολε­μικό ναυτικό, συμ­με­τεί­χαν πάνω από 100 τουρ­κικά πολε­μικά πλοία, ενώ υπήρξαν βολές με πραγ­μα­τικά πυρά, καθώς και συνε­χό­μενη (ανε­ξέ­λεγ­κτη) χρήση σόναρ, που προ­κα­λεί έντονη υπο­βρύ­χια ηχο­ρύ­πανση. Πολυά­ριθ­μες διε­θνείς επι­στη­μο­νι­κές μελέτες έχουν απο­δεί­ξει ότι η ηχο­ρύ­πανση από τις συγκε­κρι­μέ­νες συχνό­τη­τες των σόναρ του πολε­μι­κού ναυ­τι­κού προ­κα­λούν κατα­στρο­φι­κές συνέ­πειες στα θαλάσ­σια οικο­συ­στή­ματα, κυρίως στα θαλάσ­σια θηλα­στικά, αλλά επη­ρε­ά­ζουν ακόμα και τα ψάρια και το ζωο­πλαγ­κτόν», τονίζει ο κ. Τσι­μπί­δης. Τα σόναρ είναι συστή­ματα ηχο­ε­ντο­πι­σμού υπο­βρυ­χίων, που χρη­σι­μο­ποιούν τα πολε­μικά πλοία και ελι­κό­πτερα.

«Δεν επι­θυ­μούμε να αξιο­ποι­η­θεί το γεγονός αυτό για εθνι­κι­στι­κούς σκοπούς. Το Ινστι­τούτο παρα­κο­λου­θεί επί δεκα­ε­τίες τα προ­βλή­ματα που προ­κα­λού­νται από τις ανε­ξέ­λεγ­κτες στρα­τιω­τι­κές ασκή­σεις στο Αιγαίο. Στο παρελ­θόν έχουμε παρέμ­βει για τη διακοπή ασκή­σεων βολής του ελλη­νι­κού στρατού σε προ­στα­τευό­με­νες νησίδες ή πέρυσι για ασκή­σεις στη Χίο, όπου βομ­βαρ­δί­στη­καν θαλάσ­σιες περιο­χές, όταν είναι γνωστό πως οι εκρή­ξεις μέσα στη θάλασσα έχουν δρα­μα­τι­κές συνέ­πειες. Γι’ αυτό δεν μπο­ρούμε να κλεί­νουμε τα μάτια μπροστά σε τέτοια μαζική θανά­τωση δελ­φι­νιών», υπο­γραμ­μί­ζει ο κ. Τσι­μπί­δης.

Βελ­τιω­μέ­νες πρα­κτι­κές

«Οφεί­λουμε να ανα­γνω­ρί­σουμε ότι, παρότι παλαιό­τερα οι ασκή­σεις του ελλη­νι­κού πολε­μι­κού ναυ­τι­κού προ­κα­λού­σαν βαρύ περι­βαλ­λο­ντικό απο­τύ­πωμα, τα τελευ­ταία χρόνια έχουν βελ­τιώ­σει τις πρα­κτι­κές για τον περιο­ρι­σμό των επι­πτώ­σεων: παύση χρήσης βομβών βυθού, δια­χεί­ριση της χρήσης σόναρ, απα­γό­ρευση βολών σε προ­στα­τευό­με­νες περιο­χές», λέει η κ. Μήλιου, σημειώ­νο­ντας πως απο­τε­λεί «επεί­γουσα ανάγκη η αλλαγή νοο­τρο­πίας να επε­κτα­θεί στο σύνολο των ελλη­νι­κών ενόπλων δυνά­μεων, η δρα­στη­ριό­τητα των οποίων αφήνει βαρύ περι­βαλ­λο­ντικό απο­τύ­πωμα».

Οι ερευ­νη­τές του «Αρχι­πε­λά­γους» ανη­συ­χούν για τη διό­γκωση της γενι­κό­τε­ρης πίεσης στα ευαί­σθητα οικο­συ­στή­ματα, έκφραση της οποίας είναι και η πρό­σφατη ανη­συ­χη­τική αύξηση των εκβρα­σμών δελ­φι­νιών.

Η πρώτη σύνδεση

Τον Μάρτιο του 1998 προ­κλή­θηκε σάλος όταν δημο­σιεύ­θηκε στο έγκυρο επι­στη­μο­νικό περιο­δικό «Nature» μελέτη του διδά­κτορα βιο­λο­γι­κής ωκε­α­νο­γρα­φίας Αλέ­ξαν­δρου Φραντζή (επι­κε­φα­λής σήμερα του Ινστι­τού­του Κητο­λο­γι­κών Ερευνών «Πέλαγος»), η οποία συνέδεε τον θάνατο 13 ζιφιών (είδος φάλαι­νας), που είχαν εκβρα­στεί στον κόλπο της Κυπα­ρισ­σίας δύο χρόνια νωρί­τερα, με τη χρήση σόναρ από σκάφη του ΝΑΤΟ, κατά τη διάρ­κεια άσκησης στην περιοχή. Το ΝΑΤΟ δεν απο­δέ­χθηκε αρχικά τη μελέτη του κ. Φραντζή. Το 2000, όμως, υπήρξαν και πάλι μαζικές εκβρά­σεις νεκρών φαλαι­νών και δελ­φι­νιών στις Μπα­χά­μες, με εκ νέου συσχέ­τιση από ερευ­νη­τές με τα σόναρ. Το ίδιο συνέβη στα Κανάρια Νησιά (2002 και 2004) και σε άλλες περιο­χές της Ισπα­νίας το 2006. Το ΝΑΤΟ τελικά υπο­χρε­ώ­θηκε το 2006 να εκδώσει οδηγία για τον τρόπο χρήσης των σόναρ, ενώ ανάλογη μεθο­δο­λο­γία ακο­λου­θεί και το ελλη­νικό πολε­μικό ναυτικό. Παρα­μέ­νει, βέβαια, το ερώτημα εάν οι οδηγίες αυτές είναι επαρ­κείς και σε ποιον βαθμό τηρού­νται.