Νέος «κάτοικος» από την Ασία στο Πάρκο Ροδινιού κινητοποιεί τους επιστήμονες

• Πρό­κει­ται για το τρίτο ξε­νι­κό είδος ερ­πε­τού που κα­τα­γρά­φε­ται στο νησί • Η λήψη γε­νε­τι­κών δειγ­μά­των DNA από τη χε­λώ­να που εντο­πί­στη­κε στο Ρο­δί­νι απο­τε­λεί το πρώτο βήμα για τη δη­μιουρ­γία μιας βάσης δε­δο­μέ­νων

Η Ρόδος, ένα νησί με ιδιαί­τε­ρη οι­κο­λο­γι­κή ταυ­τό­τη­τα και σπά­νια εν­δη­μι­κά είδη, βρί­σκε­ται τα τε­λευ­ταία χρό­νια αντι­μέ­τω­πη με το πα­γκό­σμιο φαι­νό­με­νο των βιο­λο­γι­κών ει­σβο­λών. Μια νέα επι­στη­μο­νι­κή με­λέ­τη, η οποία δη­μο­σιεύ­θη­κε στις 26 Φε­βρουα­ρί­ου 2026 στο διε­θνές πε­ριο­δι­κό Herpetology Notes, έρ­χε­ται να επι­βε­βαιώ­σει την εμ­φά­νι­ση ενός νέου ξε­νι­κού εί­δους στο νησί, της Κι­νε­ζι­κής Γραμ­μω­τής Χε­λώ­νας (Mauremys sinensis).

Η έρευ­να, την οποία συ­νυ­πο­γρά­φουν ο Κων­στα­ντί­νος Κα­λα­εν­τζής (Υδρο­βιο­λο­γι­κός Σταθ­μός Ρόδου & Αρι­στο­τέ­λειο Πα­νε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λο­νί­κης) και η Πα­ρα­σκευή Λου­ϊ­ζί­δου (Υδρο­βιο­λο­γι­κός Σταθ­μός Ρόδου / ΕΛ­ΚΕ­ΘΕ), είναι μια σε βάθος ανά­λυ­ση των πι­θα­νών επι­πτώ­σε­ων που μπο­ρεί να έχει η πα­ρου­σία αυτού του ζώου στα ευαί­σθη­τα υδά­τι­να οι­κο­συ­στή­μα­τα της Ρόδου.

Η έρευ­να πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε τον Σε­πτέμ­βριο του 2025 σε έναν από τους πλέον εμ­βλη­μα­τι­κούς χώ­ρους του νη­σιού, το Πάρκο Ρο­δί­νι. Το πάρκο, αν και απο­τε­λεί μέρος του αστι­κού ιστού, λει­τουρ­γεί ως ένα κρί­σι­μο κα­τα­φύ­γιο για την το­πι­κή πα­νί­δα, φι­λο­ξε­νώ­ντας ρέ­μα­τα και υδά­τι­νες επι­φά­νειες που δια­τη­ρούν τη ζωή ακόμη και σε πε­ριό­δους ξη­ρα­σί­ας.

Κατά τη διάρ­κεια της αυ­το­ψί­ας, οι ερευ­νη­τές εντό­πι­σαν τρία ενή­λι­κα άτομα της ασια­τι­κής χε­λώ­νας. Η ει­κό­να που αντί­κρι­σαν ήταν εν­δει­κτι­κή της πί­ε­σης που δέ­χε­ται το πε­ρι­βάλ­λον καθώς μαζί με τα νέα ευ­ρή­μα­τα κα­τα­γρά­φη­καν έξι χε­λώ­νες του εί­δους Trachemys scripta (η γνω­στή χε­λώ­να-slider που προ­έρ­χε­ται από την Αμε­ρι­κή) και δύο άτομα της αυ­τό­χθο­νης βαλ­κα­νι­κής νε­ρο­χε­λώ­νας (Mauremys rivulata).

Η επι­στη­μο­νι­κή ομάδα προ­χώ­ρη­σε στην πε­ρι­συλ­λο­γή ενός θη­λυ­κού ατό­μου με τη χρήση τη­λε­σκο­πι­κού δι­χτυού.

Το ζώο με­τα­φέρ­θη­κε στον Υδρο­βιο­λο­γι­κό Σταθ­μό Ρόδου, όπου συλ­λέ­χθη­καν βιο­λο­γι­κά δείγ­μα­τα για τη δη­μιουρ­γία βάσης δε­δο­μέ­νων DNA. Κατά την κα­τα­γρα­φή του δείγ­μα­τος ση­μειώ­θη­καν επί­σης μορ­φο­λο­γι­κά στοι­χεία του ζώου, όπως το βάρος του, που έφθα­νε πε­ρί­που τα 1.458 γραμ­μά­ρια, και το μήκος του κε­λύ­φους του, που άγ­γι­ζε τα 22,1 εκα­το­στά.

Η Κι­νε­ζι­κή Γραμ­μω­τή Χε­λώ­να έχει ως φυ­σι­κή εξά­πλω­ση τη Νο­τιο­α­να­το­λι­κή Ασία (Κίνα, Ταϊ­βάν, Λάος, Βιετ­νάμ).

Πρό­κει­ται για ένα από τα πλέον εμπο­ρεύ­σι­μα είδη στο διε­θνές εμπό­ριο εξω­τι­κών κα­τοι­κι­δί­ων, γε­γο­νός που εξη­γεί την πα­ρου­σία της στη Ρόδο. Σύμ­φω­να με τη με­λέ­τη, τέ­τοια είδη κα­τα­λή­γουν στο φυ­σι­κό πε­ρι­βάλ­λον όταν ιδιώ­τες που δεν μπο­ρούν πλέον να τα φρο­ντί­σουν επι­λέ­γουν την απε­λευ­θέ­ρω­σή τους, αγνο­ώ­ντας τις πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές συ­νέ­πειες.

Παρά την υπο­τρο­πι­κή της κα­τα­γω­γή, η Mauremys sinensis έχει κα­τα­γρα­φεί να επι­βιώ­νει σε διά­φο­ρες πε­ριο­χές της Ευ­ρώ­πης. Οι ερευ­νη­τές ανα­φέ­ρουν ότι το είδος έχει πα­ρα­τη­ρη­θεί να περνά τον χει­μώ­να υπό φυ­σι­κές συν­θή­κες ακόμη και στη Σλο­βα­κία, όπου οι θερ­μο­κρα­σί­ες είναι πολύ χα­μη­λό­τε­ρες από αυτές της Ρόδου.

Η πα­ρα­τή­ρη­ση αυτή δεί­χνει ότι το είδος δια­θέ­τει ση­μα­ντι­κή προ­σαρ­μο­στι­κό­τη­τα σε δια­φο­ρε­τι­κά πε­ρι­βάλ­λο­ντα.

Στην Ελ­λά­δα, το είδος έχει ήδη εντο­πι­στεί σε Αθήνα, Πε­ντέ­λη, Χαλ­κι­δι­κή, Ιω­άν­νι­να και Θεσ­σα­λο­νί­κη, με τη Ρόδο να απο­τε­λεί τη δεύ­τε­ρη νη­σιω­τι­κή κα­τα­γρα­φή μετά τη Λέσβο.

Η επι­στη­μο­νι­κή ανη­συ­χία των ερευ­νη­τών επι­κε­ντρώ­νε­ται σε δύο επί­πε­δα. Το πρώτο και ίσως ση­μα­ντι­κό­τε­ρο είναι ο κίν­δυ­νος του υβρι­δι­σμού. Η ασια­τι­κή χε­λώ­να ανή­κει στο ίδιο γένος με τη δική μας βαλ­κα­νι­κή νε­ρο­χε­λώ­να. Καθώς τα δύο είδη βρέ­θη­καν να συ­νυ­πάρ­χουν στο ίδιο ρέμα, η πι­θα­νό­τη­τα δια­σταύ­ρω­σής τους είναι υπαρ­κτή.

Η με­λέ­τη πα­ρα­θέ­τει στοι­χεία από την Ιβη­ρι­κή Χερ­σό­νη­σο, όπου η M. sinensis έχει ήδη υβρι­δί­σει με την εν­δη­μι­κή χε­λώ­να Mauremys leprosa. Μια τέ­τοια εξέ­λι­ξη στη Ρόδο θα μπο­ρού­σε να οδη­γή­σει σε αλ­λοί­ω­ση των γε­νε­τι­κών χα­ρα­κτη­ρι­στι­κών του το­πι­κού πλη­θυ­σμού.

Το δεύ­τε­ρο επί­πε­δο αφορά στην πίεση που ασκεί­ται στους πε­ριο­ρι­σμέ­νους υδά­τι­νους πό­ρους της Ρόδου. Το νησί δια­θέ­τει 35 μι­κρούς υγρο­τό­πους, οι οποί­οι είναι συχνά απο­μο­νω­μέ­νοι. Κατά τους θε­ρι­νούς μήνες, η μεί­ω­ση της στάθ­μης του νερού ανα­γκά­ζει όλα τα είδη, ντό­πια και ξε­νι­κά, να συ­γκε­ντρώ­νο­νται στα ίδια ση­μεία.

Η με­λέ­τη υπο­γραμ­μί­ζει ότι η πα­ρου­σία ξε­νι­κών ειδών μπο­ρεί να επη­ρε­ά­σει τα το­πι­κά υδρό­βια οι­κο­συ­στή­μα­τα. Στα οι­κο­συ­στή­μα­τα γλυ­κού νερού της Ρόδου ζουν είδη που απο­τε­λούν ση­μα­ντι­κό μέρος της φυ­σι­κής κλη­ρο­νο­μιάς του νη­σιού, όπως:

-το εν­δη­μι­κό ψάρι Γκι­ζά­νι (Squalius ghigii),

-η γα­ρί­δα γλυ­κού νερού Palaemon colossus,

-το κα­βού­ρι της Ρόδου Potamon rhodium,

-και το γλυ­κό­νε­ρο σα­λι­γκά­ρι Melanopsis wagneri.

Με την κα­τα­γρα­φή της Mauremys sinensis, ο αριθ­μός των ειδών ερ­πε­το­πα­νί­δας στη Ρόδο φτά­νει πλέον τα 26 είδη (3 είδη αμ­φι­βί­ων και 23 ερ­πε­τών). Πρό­κει­ται για το τρίτο ξε­νι­κό είδος ερ­πε­τού που κα­τα­γρά­φε­ται στο νησί, μετά τη χε­λώ­να-slider και το σα­μια­μί­δι Tarentola mauritanica.

Στη με­λέ­τη επι­ση­μαί­νε­ται ότι η πα­ρου­σία της Mauremys sinensis στο Πάρκο Ρο­δί­νι προ­κα­λεί ιδιαί­τε­ρο επι­στη­μο­νι­κό προ­βλη­μα­τι­σμό, καθώς τα ντό­πια είδη γλυ­κού νερού και ει­δι­κό­τε­ρα η βαλ­κα­νι­κή νε­ρο­χε­λώ­να εν­δέ­χε­ται να επη­ρε­α­στούν από την πα­ρου­σία και την πι­θα­νή εξά­πλω­ση του εί­δους.

Η λήψη γε­νε­τι­κών δειγ­μά­των DNA από τη χε­λώ­να που εντο­πί­στη­κε στο Ρο­δί­νι απο­τε­λεί το πρώτο βήμα για τη δη­μιουρ­γία μιας βάσης δε­δο­μέ­νων που θα επι­τρέ­ψει τη μελ­λο­ντι­κή πα­ρα­κο­λού­θη­ση και δια­χεί­ρι­ση του φαι­νο­μέ­νου.

Στην ολο­κλή­ρω­ση της έρευ­νας συ­νέ­βα­λαν επί­σης ο Γιώρ­γος Μα­κρο­γιάν­νης στη συλ­λο­γή βιο­λο­γι­κών δειγ­μά­των, καθώς και ο Πα­να­γιώ­της Μαρ­γές και το Rhodes Petting Zoo, που πα­ρεί­χαν τις απα­ραί­τη­τες εγκα­τα­στά­σεις για τη φι­λο­ξε­νία και την πα­ρα­τή­ρη­ση των ζώων.

Η πλή­ρης επι­στη­μο­νι­κή δη­μο­σί­ευ­ση είναι δια­θέ­σι­μη στο αρ­χείο του διε­θνούς πε­ριο­δι­κού Herpetology Notes.