Πολύκαρπος Αδαμίδης: «Το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι παράνομο και πρέπει να ακυρωθεί»

Με σχετικό κείμενο που υπερ­ψη­φί­στηκε με 454 ψήφους, το ευρω­παϊκό κοι­νο­βού­λιο ζητά ουσια­στικά την ακύρωση του τουρ­κο­λυ­βι­κού μνη­μο­νίου. Ποια είναι η αξία αυτού του ψηφί­σμα­τος για την Ελλάδα, και πώς επη­ρε­ά­ζει την Τουρκία;

Καταρ­χάς, θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας τη χωρο­γρα­φία και τον κατα­με­ρι­σμό δυνά­μεων στο ζήτημα των ευρω­παϊ­κών Θεσμών. Το ευρω­παϊκό κοι­νο­βού­λιο είναι ο θεσμός της άμεσης δημο­κρα­τίας σε ό,τι αφορά στην Ευρω­παϊκή Ένωση, καθώς τα μέλη του εκλέ­γο­νται με άμεσες εκλογές από τους πολίτες της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, άρα, λοιπόν, στο πλαίσιο της στάθ­μι­σης της νομι­μο­ποί­η­σης αλλά και στην απήχησή του στο ευρω­παϊκό εκλο­γικό σώμα είναι το όργανο με την πλέον άμεση και ισχυρή πολι­τική νομι­μο­ποί­ηση. Κατά δεύ­τε­ρον, το ευρω­παϊκό κοι­νο­βού­λιο με βάση τη συνθήκη της Λισα­βό­νας, την πλέον πρό­σφατη εξέλιξη στο ζήτημα της ευρω­παϊ­κής ενο­ποί­η­σης και αντί­στοιχα κατα­με­ρι­σμού των αρμο­διο­τή­των μεταξύ των ευρω­παϊ­κών οργάνων, απο­τε­λεί έναν από τους δύο συνο­μο­θέ­τες, μαζί με το ευρω­παϊκό συμ­βού­λιο. Βλέ­πουμε, λοιπόν ότι το ευρω­παϊκό κοι­νο­βού­λιο έχει μία αυξη­μένη νομο­θε­τική δύναμη. Σε ό,τι αφορά, τώρα, στο κατά πόσον αυτό χαράζει ή όχι την εξω­τε­ρική πολι­τική της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, θα πρέπει να εξε­τά­ζουμε τα πράγ­ματα ρεα­λι­στικά και πραγ­μα­τι­στικά. Η εξω­τε­ρική ευρω­παϊκή πολι­τική είναι ένα ιδεώδες, είναι ένας στόχος, που εύλογα αντι­λαμ­βα­νό­μα­στε ότι περνάει μέσα από μύρια κύματα και φυσικά πρέπει να πετύχει τη συναρ­μογή των ενδια­φε­ρό­ντων και πολλές φορές των συγκρουό­με­νων συμ­φε­ρό­ντων όλων των κρατών μελών της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης. Δεν βρι­σκό­μα­στε ακόμα στο σημείο που θα υπάρχει μία κοινή εξω­τε­ρική ευρω­παϊκή πολι­τική, πλην όμως είναι καλό να προ­λειά­νουμε το έδαφος, ούτως ώστε να διευ­κο­λύ­νουμε την υιο­θέ­τηση δια­δι­κα­σιών, που θα κατα­στή­σουν εφικτή, κάποια στιγμή, την υιο­θέ­τηση αυτής της κοινής ευρω­παϊ­κής εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής. Αντί­στοιχα, λοιπόν, το ψήφισμα του κοι­νο­βου­λίου δεν δεσμεύει και δεν υπα­γο­ρεύει στα κράτη-μέλη της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, το πώς ακριβώς θα συμπε­ρι­φερ­θούν ή τι ακριβώς θα πράξουν σε θέματα που σχε­τί­ζο­νται με τις διε­θνείς σχέσεις, πολλώ δε μάλλον τις διμε­ρείς διε­θνείς σχέσεις. Το ψήφισμα, λοιπόν, είναι εξαι­ρε­τικά σημα­ντικό από πλευράς συμ­βο­λι­σμού αλλά ταυ­τό­χρονα και πολι­τι­κής κατεύ­θυν­σης και τόνου, καθώς είναι απόρ­ροια μεθο­δευ­μέ­νων προ­σπα­θειών και συστη­μα­τι­κής εργα­σίας όλων όσων έθεσαν το ψήφισμα προς ψήφιση. Από την άλλη, δεν έχει άμεσο πρα­κτικό απο­τέ­λε­σμα, υπό την έννοια ότι δεν υπα­γο­ρεύει οτι­δή­ποτε από πλευράς δια­πραγ­μα­τευ­τι­κής ισχύος από την μεριά της Ευρώπης στην Τουρκία και στη Λιβύη, πλην όμως θέτει ένα πλαίσιο και επι­βε­βαιώ­νει την αρχική δια­κή­ρυξη των ευρω­παϊ­κών θεσμών, των ευρω­παϊ­κών οργάνων και των κρατών-μελών της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, που από την πρώτη στιγμή έχουν δηλώσει ότι το σύμφωνο αυτό είναι παρά­νομο και πρέπει να εγκα­τα­λει­φθεί και να ακυ­ρω­θεί από τα ίδια τα κράτη που το έχουν συνάψει.

• Πριν λίγες μέρες, Ελλάδα και Αίγυ­πτος συνυ­πέ­γρα­ψαν μνη­μό­νιο για συνερ­γα­σία σε έρευνα και διάσωση. Θα μπο­ρού­σατε να μας εξη­γή­σετε τι προ­βλέ­πει αυτό το μνη­μό­νιο και ποια είναι η αξία του για τη θέση της Ελλάδας στη Μεσό­γειο απέ­να­ντι στην Τουρκία; Γιατί προ­κά­λεσε την έντονη αντί­δραση της Τουρ­κίας;

Είναι δύο τα επίπεδα. Το πρώτο έχει να κάνει με το περιε­χό­μενο, αυτό καθαυτό, των δράσεων, δηλαδή έρευνας και διά­σω­σης, οι οποίες είναι πολύ σημα­ντι­κές, καθώς υπο­δη­λώ­νουν μία ανα­γνώ­ριση σε ό,τι αφορά την αρμο­διό­τητα των συμ­βε­βλη­μέ­νων κρατών να πραγ­μα­το­ποιούν τις σχε­τι­κές δράσεις, έρευνας και διά­σω­σης, πράγμα το οποίο σημαί­νει ότι τα κράτη, τα οποία νομι­μο­ποιού­νται και ανα­γνω­ρί­ζο­νται ως δικαιού­χοι για την πραγ­μα­το­ποί­ηση των ερευνών αυτών είναι και τα κράτη, τα οποία έχουν υπό τον έλεγχό τους τις περιο­χές στις οποίες γίνο­νται οι δράσεις. Είναι, λοιπόν, μία έμμεση ανα­γνώ­ριση της αρμο­διό­τη­τας που έχουν τα συμ­βαλ­λό­μενα κράτη, εν προ­κει­μένω, Αίγυ­πτος και Ελλάδα, όσον αφορά το θαλάσ­σιο χώρο εντός του οποίου έχουν αρμο­διό­τητα, για να πραγ­μα­το­ποιούν όλες αυτές τις δράσεις. Αυτό είναι το περιε­χό­μενο της συνερ­γα­σίας.

Σε ότι αφορά, τώρα, τον ευρύ­τερο συμ­βο­λι­σμό, γίνεται φανερό ότι υπάρχει μία κοινή στάση και θέση της Ελλάδας και Αιγύ­πτου σε συνέ­χεια των συμ­φω­νιών που μέχρι σήμερα έχουν συνα­φθεί μεταξύ των δύο χωρών, για μία κοινή θέση και στάση σε ό,τι αφορά στο κομμάτι της νοτιο­α­να­το­λι­κής Μεσο­γείου. Και τα δύο κράτη απο­τε­λούν σημεία ανα­φο­ράς και ορόσημα στα­θε­ρό­τη­τας, τα οποία επι­βε­βαιώ­νουν την καλή συνερ­γα­σία, την αμοι­βαία κατα­νό­ηση και την αλλη­λο­στή­ριξή τους, καθώς όπως και εμείς έτσι και η Αίγυ­πτος έχει τις δικές της προ­τε­ραιό­τη­τες. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η Αίγυ­πτος είναι μία μεγάλη χώρα που και αυτή ταλα­νί­ζε­ται από εσω­τε­ρικά προ­βλή­ματα και εξω­τε­ρι­κές απειλές. Έτσι, στο πλαίσιο μιας μακρό­χρο­νης σχέσης συνερ­γα­σίας με την Ελλάδα αναζητά ένα ορόσημο στα­θε­ρό­τη­τας. Κατά τούτο, λοιπόν, όποιος απερ­γά­ζε­ται σχέδια κύκλω­σης είτε της Αιγύ­πτου, είτε της Ελλάδας, παρά­δειγμα απο­τε­λεί το τουρ­κο­λι­βυκό σύμφωνο, Φυσικό είναι να ανη­συ­χεί, να αντιδρά και να εκφρά­ζει την δυσα­νε­ξία και τον θυμό του για μία τέτοιου είδους συμ­φω­νία. Πολλώ δε μάλλον, όταν, αυτή η συμ­φω­νία περί της πραγ­μα­το­ποί­η­σης δράσεων έρευνας και διά­σω­σης σημα­το­δο­τεί μία αμοι­βαία ανα­γνώ­ριση των θαλάσ­σιων χώρων αρμο­διό­τη­τας που τα δύο κράτη έχουν.

Θεω­ρείτε, ότι η συμπε­ρι­φορά της Τουρ­κίας στον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο λει­τούρ­γησε ενι­σχυ­τικά προς την ίδια; Πώς θα μπο­ρούσε να μετα­φρα­στεί αυτή η ενί­σχυση πολι­τικά; Ποια, θα πρέπει, να είναι η στάση της Ελλάδας;

Καταρ­χάς, θα πρέπει να ξεκα­θα­ρί­σουμε, για να μην έχουμε αυτα­πά­τες σχετικά με το γεω­πο­λι­τικό μας περι­βάλ­λον, ότι η Τουρκία απο­τε­λούσε και απο­τε­λεί, το μήλο της Έριδος για Ανατολή και Δύση, κυρίως λόγω της γεω­γρα­φι­κής της θέσης. Βρί­σκε­ται στο σταυ­ρο­δρόμι πολι­τι­σμών, εμπο­ρι­κών οδών και πάνω από όλα διέ­λευ­σης των αγωγών πετρε­λαίου και άλλων ορυκτών καυ­σί­μων που τρο­φο­δο­τούν τον δυτικό κόσμο, ενώ βρί­σκε­ται και στο μαλακό υπο­γά­στριο της Ρωσίας. Για τον λόγο αυτό, ο δυτικός κόσμος θέλει πάντα την Τουρκία στο πλευρό του, ελεγ­χό­μενη και προ­σα­να­το­λι­σμένη στη Δύση. Φυσικά, το ίδιο επι­διώ­κει και η Ρωσία, σήμερα, δεδο­μέ­νου ότι ο πρό­ε­δρος Πούτιν έχει βρει στο πρόσωπο του Τούρκου προ­έ­δρου έναν ισχυρό γεω­πο­λι­τικό παίκτη, ο οποίος έχει εδραιώ­σει πλέον την εξουσία του επί δύο δεκα­ε­τίες στην εσω­τε­ρική πολι­τική σκηνή της Τουρ­κίας, αλλά και έναν παίκτη που έχει απο­δεί­ξει ότι δεν διστά­ζει να κάνει κάθε είδους συμ­φω­νία ή αλλαγή προ­σα­να­το­λι­σμού προ­κει­μέ­νου να εξυ­πη­ρε­τή­σει τα συμ­φέ­ρο­ντα της χώρας του, αλλά και τα δικά του, που σχε­τί­ζο­νται με την παρα­μονή του στην εξουσία. Αυτές, λοιπόν, οι ψηφίδες συν­θέ­τουν το σκηνικό του ρόλου και δράσης της Τουρ­κίας στον γεω­πο­λι­τικό μας χάρτη. Βέβαια, ο ρόλος αυτός έχει εκ των πραγ­μά­των ενι­σχυ­θεί και ενι­σχύ­ε­ται, ιδιαί­τερα όταν στο τιμόνι της Τουρ­κίας υπάρ­χουν άνθρω­ποι ικανοί σαν τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν, που έχει απο­δεί­ξει ότι ξέρει να επι­βιώ­νει και μάλιστα απέ­να­ντι σε ένα βαθύ κράτος που είναι εχθρικό απέ­να­ντί του. Ανα­φέ­ρο­μαι, βέβαια, στους κεμα­λι­στές, τους οποίους κατά­φερε να κονιορ­το­ποι­ή­σει, ενώ επίσης κατά­φερε να εξο­βε­λί­σει από τη δημόσια ζωή τους, μέχρι πρό­τι­νος, συμ­μά­χους του, τους Γκιου­λε­νι­στές. Το γεγονός ότι κατά­φερε ο Ερντο­γάν να αξιο­ποι­ή­σει προς όφελος δικό του και της χώρας του την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρα­νία, ανα­δει­κνύ­ο­ντας τον εαυτό του ως έντιμο δια­με­σο­λα­βητή και αξιό­πι­στο ουδέ­τερο δια­πραγ­μα­τευτή είναι κάτι, το οποίο προ­σμε­τρά­ται και στα δικά του θετικά και φυσικά στο ρόλο και στην απήχηση που έχει η χώρα του. Βέβαια, εδώ πρέπει να διευ­κρι­νί­σουμε κάτι. Το γεγονός ότι χάρη σε μεγάλο βαθμό στις προ­σω­πι­κές του ικα­νό­τη­τες αλλά και λόγω του γεω­πο­λι­τι­κού απο­τυ­πώ­μα­τος της χώρας του κατά­φερε να ενι­σχύ­σει το διεθνές προφίλ της Τουρ­κίας, του παρέχει κάποια πλε­ο­νε­κτή­ματα στην δια­πραγ­μα­τευ­τική ισχύ στο διεθνές επίπεδο, αλλά σε καμία περί­πτωση δεν μπορεί να απο­τε­λέ­σει αυτό άλλοθι ή επι­χεί­ρημα από τη δική μας πλευρά προ­κει­μέ­νου να απο­στούμε από οποιεσ­δή­ποτε προ­σπά­θειες κρι­τι­κής έναντι της Τουρ­κίας και ανά­δει­ξης, βέβαια, των συνεχών παρα­βιά­σεων που αυτή προ­βαί­νει έναντι του διε­θνούς δικαίου, των διεθνών συν­θη­κών και του δικαίου της θάλασ­σας.

Το State department των ΗΠΑ προ­έ­τρεψε την Τουρκία να επι­στρέ­ψει το οπλικό σύστημα των S-400 και να στα­μα­τή­σει τις εξο­πλι­στι­κές συναλ­λα­γές με τη Ρωσία, μετά την δήλωση του Ακάρ, περί πιθανής χρήσης των πυραύ­λων σε περί­πτωση απειλής. Πιστεύ­ετε, ότι αυτή η προ­τροπή μπορεί να έχει αντί­κτυπο στην τουρ­κική πλευρά;

Καμία δήλωση και ιδιαί­τερα, όταν προ­έρ­χε­ται από το αμε­ρι­κα­νικό Πεντά­γωνο, γίνεται τυχαία ή έχει κάποια συμ­βο­λική μόνο αξία. Οι Αμε­ρι­κα­νοί έχουν δείξει σε βάθος χρόνου ότι αυτά που λένε τα εννοούν και ότι ανε­ξάρ­τητα από τις επι­μέ­ρους συμ­φω­νίες, οι οποίες μπορεί να γίνο­νται για την διευ­θέ­τηση ζητη­μά­των που ανα­κύ­πτουν, σε βάθος χρόνου ο προ­σα­να­το­λι­σμός είναι στα­θε­ρός. Οτι­δή­ποτε, λοιπόν, υπο­νο­μεύει τη στα­θε­ρό­τητα και το αδια­τά­ρα­κτο του πλαι­σίου ασφα­λείας και λει­τουρ­γίας του ΝΑΤΟ και φυσικά του τρόπου δια­λει­τουρ­γι­κό­τη­τας των οπλικών συστη­μά­των και μέσω της συμ­μα­χίας, είναι κάτι το οποίο δεν μπορεί να γίνεται δεκτό και δεν γίνεται δεκτό από τις Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες και από τα θεσμικά όργανα τους. Άρα, λοιπόν, η πίεση θα είναι σταθερή και διαρκής και οι Τούρκοι δεν μπορούν να την παρα­γνω­ρί­σουν. Το γεγονός, βέβαια, ότι η Τουρκία δείχνει να εμμένει σε κάποιες θέσεις της, όσον αφορά τη χρη­σι­μο­ποί­ησή οπλικών συστη­μά­των που έχει απο­κτή­σει από τη Ρωσία ή το ενδε­χό­μενο από­κτη­σης νέων οπλικών συστη­μά­των είναι κομμάτι και αυτό της δια­πραγ­μα­τευ­τι­κής της στάσης και πολι­τι­κής, η οποία όμως πάντα έχει τα όριά της. Μπορεί στην παρούσα φάση οι συν­θή­κες να διευ­κο­λύ­νουν την Τουρκία, για να επι­μέ­νει σε αυτού του είδους τη δια­πραγ­μά­τευση και ρητο­ρική, προ­κει­μέ­νου να εκμαιεύ­σει τα μέγιστα απο­τε­λέ­σματα, αλλά στο βάθος του χρόνου υπάρχει ένα σημείο κατα­λυ­τικό όπου θα είναι ανα­γκαία η προ­σαρ­μογή της σε αυτά, τα οποία επι­τάσ­σουν τα αρμόδια όργανα της Αμε­ρι­κής και φυσικά και σε όσα απορ­ρέ­ουν από τις υπο­χρε­ώ­σεις της ως μέλος του ΝΑΤΟ.

Η κατα­πά­τηση των διεθνών κανόνων και συν­θη­κών από ανα­θε­ω­ρη­τι­κές και αυταρ­χι­κές δυνά­μεις, έχουν οδη­γή­σει μέρος της κοινής γνώμης να υπο­στη­ρί­ζει ότι οι διε­θνείς κανο­νι­σμοί και οι συν­θή­κες δεν έχουν ουσια­στικό νόημα και υπερ­τε­ρεί ο πολι­τι­κός ρεα­λι­σμός. Τι απαντά ένας κοι­νω­νι­κός επι­στή­μο­νας των διεθνών σχέσεων σε αυτό;

Το ενω­σιακό δίκαιο και όσα αυτό δια­λαμ­βά­νει είναι ορι­σμένα σπου­δαία επι­τεύγ­ματα και κατα­κτή­σεις που έχουν την επιρροή και την εφαρ­μογή τους, όχι μόνο στους Ευρω­παί­ους πολίτες αλλά απο­τε­λούν και ορόσημα ανα­φο­ράς και πρότυπα λει­τουρ­γίας και άντλη­σης εμπει­ριών και έμπνευ­σης για πολλά κράτη σε όλο τον κόσμο. Το ενω­σιακό δίκαιο, όπως και κάθε ιδέα στο θεσμικό οικο­δό­μημα έχει και τις ατέ­λειές του, αντί­στοι­χες ατέ­λειες έχει και η μήτρα, από την οποία εκπο­ρεύ­ε­ται το ενω­σιακό δίκαιο, αυτή της δημο­κρα­τίας. Αυτό όμως δεν σημαί­νει ότι οι ατέ­λειες είναι ικανές να απα­ξιώ­σουν είτε να απο­νο­μι­μο­ποι­ή­σουν ούτε τη δημο­κρα­τία ούτε το δίκαιο, του­να­ντίον μπορεί να υπάρ­χουν ατέ­λειες αλλά είναι το δίκαιο και η δημο­κρα­τία μας ό,τι καλύ­τερο έχουμε στη διάθεσή μας και με αυτά πρέπει να συνε­χί­σουμε να πορευό­μα­στε, διότι όλες οι άλλες εναλ­λα­κτι­κές μόνο εφιάλ­τες και κατα­στροφή μπορούν να προ­κα­λέ­σουν στην Ευρώπη. Άλλωστε, δεν πρέπει να λησμο­νούμε ότι η Ευρώπη είναι ένας υπε­ρε­θνι­κός οργα­νι­σμός, ο οποίος έχει οικο­δο­μη­θεί πάνω και μέσα από τα κράτη-μέλη του. Έχει, λοιπόν, οικο­δο­μη­θεί πάνω σε ανε­ξάρ­τη­τες και κυρί­αρ­χες χώρες που πρέπει σαφώς να γίνεται σεβαστό το δίκιο τους και τα συμ­φέ­ρο­ντά τους, όπως αυτά εκφρά­ζο­νται στο μέτρο πάντως που δεν αντι­στρα­τεύ­ο­νται τους βασι­κούς όρους λει­τουρ­γίας της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, διότι όταν μπαίνει ένα κράτος σε έναν τέτοιου είδους ‘’γάμο’’ ανα­λαμ­βά­νει πέρα από το να διεκ­δι­κεί συνεχώς προ­τε­ρή­ματα, να εκχω­ρή­σει κάποιες από τις εξου­σίες του και να υλο­ποιεί τις υπο­χρε­ώ­σεις του. Το ζήτημα είναι, λοιπόν, να υπάρχει αυτή η δημιουρ­γική συναρ­μογή και συνύ­παρξη δικαιω­μά­των και υπο­χρε­ώ­σεων. Σεβα­σμός, λοιπόν, στην ιδιαι­τε­ρό­τητα όλων των κρατών και τις προ­τε­ραιό­τη­τές τους στα μέτρα του εφικτού. Μαζί μπο­ρούμε μέσα από τη δια­φο­ρε­τι­κό­τητά μας να ανα­ζη­τή­σουμε όλα αυτά, τα οποία μας ενώνουν και που μέχρι σήμερα έχουν απο­δει­χθεί ότι είναι η βέλ­τι­στη λύση, η οποία μας έχει επι­τρέ­ψει να πετύ­χουμε την σημα­ντική ανά­πτυξη και πρόοδο του βιο­τι­κού επι­πέ­δου των Ευρω­παίων πολιτών και πάνω από όλα, μας επέ­τρεψε να δια­σφα­λί­σουμε και να εμπε­δώ­σουμε την ειρήνη, τη δημο­κρα­τία, τη στα­θε­ρό­τητα και την ασφά­λεια στη χώρα και στην ήπειρό μας.