Κενταύρια Γαλακτοφύλλη: Το σπάνιο ενδημικό φυτό της Χάλκης

Η εντυ­πω­σιακή θρι­δα­κό­φυλλη Κενταύ­ρια

Η Χάλκη ανήκει στο νησιω­τικό σύμπλεγμα των Δωδε­κα­νή­σων, βρί­σκε­ται πέντε ναυτικά μίλια δυτικά της Ρόδου, έχει έκταση 27,24 τετρα­γω­νικά χιλιό­με­τρα και εντάσ­σε­ται στο Δίκτυο « Natura 2000 » ως Ζώνη Ειδικής Προ­στα­σίας (ΖΕΠ) με κωδικό GR 4210026.

Τα νησιά του Αιγαίου μπορούν να χαρα­κτη­ρι­στούν ως ένας σύγ­χρο­νος βοτα­νι­κός παρά­δει­σος. Κι αυτό εξ αιτίας του γεγο­νό­τος ότι από τα 1300 ενδη­μικά φυτά τα 500 απα­ντώ­νται μόνο στα ελλη­νικά νησιά του Αιγαίου και σχη­μα­τί­ζουν το υπό­βα­θρο μιας εξαι­ρε­τικά πλού­σιας σε βιο­ποι­κι­λό­τητα τοπικής χλω­ρί­δας.

Στη συγκε­κρι­μένη μας έρευνα, ασχο­λη­θή­καμε με το ενδη­μικό είδος Centaurea lactucifolia Boiss του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου (ενδη­μικά φυτά ονο­μά­ζουμε τα φυτά που φυτρώ­νουν σε μια περιοχή λόγω του κλί­μα­τος και απα­ντώ­νται μόνο στη συγκε­κρι­μένη περιοχή ). Απα­ντά­ται στα νησιά Ρόδο και Χάλκη και προ­στα­τεύ­ε­ται από τον Ελλη­νικό Νόμο (Προ­ε­δρικό Διά­ταγμα 67/81), περι­λαμ­βά­νε­ται στο «βιβλίο Ερυθρών Δεδο­μέ­νων των Σπανίων και Απει­λου­μέ­νων Φυτών της Ελλάδας» (1995) και στον Κατά­λογο Απει­λου­μέ­νων ειδών της IUCN (1997).

Συγκε­κρι­μένα στη Χάλκη, το είδος απει­λεί­ται από την έντονη βόσκηση που χαρα­κτη­ρί­ζει την περιοχή, καθώς τα φύλλα κατα­να­λώ­νο­νται από αιγο­πρό­βατα. Οι θέσεις που εμφα­νί­ζε­ται το φυτό είναι εξαι­ρε­τικά δυσπρό­σι­τες.

Η Κενταύ­ρια η γαλα­κτό­φυλλη (Centaurea lactucifolia ) ανήκει στην οικο­γέ­νεια των Centaurea της φυλής Asteraceae.

Οι Κενταύ­ριες είναι φυτά ανθε­κτικά το χειμώνα, ποώδη, πολυετή και ετήσια, τα οποία είναι επι­δη­μικά σε πολλές χώρες της Ευρώπης, της βόρειας Αμε­ρι­κής και πολλών άλλων περιο­χών.

Πιο συγκε­κρι­μένα, το φυτό Centaurea lactucifolia Boiss, ανήκει στην οικο­γέ­νεια Asteraceae. Καρ­πο­φο­ρεί τον Ιούνιο και τον Ιούλιο, απα­ντά­ται σε υψό­με­τρο 59-800 μέτρα. Το είδος δια­κρί­νε­ται σε δύο ποι­κι­λίες. Στην Centaurea lactucifolia var. Lactucifolia, όπου τα

εξαρ­τή­ματα στο κατώ­τερο μισό του περι­βλή­μα­τος είναι σφαι­ρικά προς ωοειδή, με ένα ακραίο αγκάθι πολύ μικρό. Σε αντί­θεση με το είδος Centaurea lactucifolia vor. Chalkensis, όπου τα εξαρ­τή­ματα στο κατώ­τερο μισό του περι­βλή­μα­τος είναι τρι­γω­νικά, επιμήκη και κατα­λή­γουν σε ένα αγκάθι 5-7 χιλ., αυτό το είδος απα­ντά­ται απο­κλει­στικά στη Χάλκη.

Πρό­κει­ται για εντυ­πω­σιακό φυτό με χαρα­κτη­ρι­στικό του στοι­χείο να φυτρώ­νει σε βράχους, κρυ­μνώ­δες περιο­χές μη εύφορες.

Το συνα­ντάμε λοιπόν στα απότομα βράχια του βουνού με μεγάλα στρογ­γυλά ασπρο­κί­τρινα άνθη. Το φυτό χρη­σι­μο­ποιού­νταν από τους κατοί­κους ως στολίδι. Πολλοί μαγεί­ρευαν τους χυμώ­δεις μίσχους φύλλων, επο­μέ­νως χρη­σί­μευε και ως τρόφιμο όπως λόγου χάρη η αγκι­νάρα. Η Κενταύ­ρια η συγκε­κρι­μένη τείνει να εξα­φα­νι­στεί λόγω ανε­ξέ­λεγ­κτης βοσκής αιγο­προ­βά­των, τα οποία κυριο­λε­κτικά έχουν μετα­βά­λει τη βλά­στηση του βουνού και το έδαφος με συνεχή κατα­πά­τηση και υπό­σκαψη. Εντάσ­σε­ται στα φυτά που μέχρι την τελευ­ταία εικο­σα­ε­τία ήταν σχετικά κοινά και τείνουν πια να γίνουν σπάνια, έως και να εξα­φα­νι­στούν. Επι­πλέον, ο συν­δυα­σμός της υπερ­βό­σκη­σης και της ξηρα­σίας των τελευ­ταίων χρόνων είναι ιδιαί­τερα εξα­ντλη­τι­κός για τα φυτά.

Η υπο­βάθ­μιση της βλά­στη­σης είναι πια αισθητή κι αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα, οι συνέ­πειες θα είναι κατα­στρε­πτι­κές όπως πολύ σωστά τονίζει η κ. Μαρία Τσακίρη στη δια­τριβή της. Τα συγκε­κρι­μένα φυσικά περι­βάλ­λο­ντα έχουν πολύ χαμη­λό­τερη βοσκοϊ­κα­νό­τητα από το φόρτο βόσκη­σης που δέχεται τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες. Εδώ θα θέλαμε να υπεν­θυ­μί­σουμε ότι το νησί της Χάλκης με το ιδιαί­τερο φυσικό κάλλος έχει συμπε­ρι­λη­φθεί στους βιό­το­πους του Ευρω­παϊ­κού Προ­γράμ­μα­τος στο δίκτυο Natura 2000.

Με την εργασία μας αυτή θέλαμε να ανα­δεί­ξουμε τη σπάνια αυτή Κενταύ­ρια, να ενη­με­ρω­θούμε όλοι μας και να προ­σέ­ξουμε «Τώρα», πριν είναι πολύ αργά!

Συγ­γραφή από τους μαθητές της Γ΄ Γυμνα­σίου Χάλκης – Λ.Τ.- «Σωκρά­της Φανου­ρά­κης»:

Καντίου Ενέϊντα

Καρα­γιάννη Μαρία – Τσα­μπίκα

Καρα­γιάν­νης Αντώ­νιος – Πανορ­μί­της

Λιάλιου Ευτυχία

Λιβα­νίου Χει­μω­νέτ­τος

Σάρρα Φλόρι