K. Φίλης: «Πρέπει να ξεκαθαρίσουμε τα πράγματα μεταξύ της συγκυρίας των στρατηγικών επιδιώξεων της Tουρκίας»

Συ­νέ­ντευ­ξη στην

Πέγκυ Ντό­κου

Ο Δρ. Κων­στα­ντί­νος Φίλης είναι Διευ­θυ­ντής Ερευ­νη­τι­κών Προ­γραμ­μά­των του Ιν­στι­τού­του Διε­θνών Σχέ­σε­ων και Επι­κε­φα­λής του Τομέα Ρω­σί­ας-Ευ­ρα­σί­ας & ΝΑ Ευ­ρώ­πης. Εξε­λέ­γη Ανώ­τε­ρο Συ­νερ­γα­ζό­με­νο Μέλος (SAM) στο St. Antony’s College του Πα­νε­πι­στη­μί­ου της Οξ­φόρ­δης (2007-2009) και συ­νερ­γά­στη­κε (ως ερευ­νη­τής) στο Κέ­ντρο Σπου­δών Νο­τιο­α­να­το­λι­κής Ευ­ρώ­πης (SEESOX) του ίδιου Πα­νε­πι­στη­μί­ου (2008- 2010). Είναι δια­λέ­κτης στη Σχολή Εθνι­κής Άμυ­νας και δι­δά­σκει σε με­τα­πτυ­χια­κά προ­γράμ­μα­τα πα­νε­πι­στη­μί­ων και στο Ελεύ­θε­ρο Πα­νε­πι­στή­μιο της Στοάς του Βι­βλί­ου. Είναι μέλος του Ελ­λη­νο­τουρ­κι­κού Forum, του Ελ­λη­νο­ρω­σι­κού Συν­δέ­σμου, του Διοι­κη­τι­κού Συμ­βου­λί­ου του Ιδρύ­μα­τος Θρα­κι­κής Τέ­χνης και Πα­ρά­δο­σης, του Ακα­δη­μαϊ­κού Συμ­βου­λί­ου του Ελ­λη­νι­κού Ιν­στι­τού­του Πο­λι­τι­στι­κής Δι­πλω­μα­τί­ας, της Συμ­βου­λευ­τι­κής Επι­τρο­πής του Οι­κο­νο­μι­κού Φό­ρουμ Δελ­φών και αντε­πι­στέλ­λον μέλος του Ιν­στι­τού­του Ενέρ­γειας Νο­τιο­α­να­το­λι­κής Ευ­ρώ­πης (ΙΕΝΕ).

Σή­με­ρα, μι­λά­ει στην «δ» για τα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά, την στάση της Τουρ­κί­ας απέ­να­ντι στην Ελ­λά­δα καθώς και για τις τε­λευ­ταί­ες εξε­λί­ξεις στις σχέ­σεις της, με τις ΗΠΑ.

Η συ­νέ­ντευ­ξη ανα­λυ­τι­κά:

• Κύριε Φίλη, να ξε­κι­νή­σου­με από τα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά. Εμείς βρι­σκό­μα­στε στα Δω­δε­κά­νη­σα που είναι μια ευαί­σθη­τη πε­ριο­χή και θα ήθελα το σχό­λιό σας για την συ­νε­χι­ζό­με­νη προ­κλη­τι­κή στάση που επι­δει­κνύ­ουν οι γεί­το­νές μας.

Νο­μί­ζω ότι θα πρέ­πει να κά­νου­με τον εξής δια­χω­ρι­σμό: υπάρ­χει το σκέ­λος που σχε­τί­ζε­ται με την συ­γκυ­ρία και αφορά την τουρ­κι­κή ‘νευ­ρι­κό­τη­τα’ και υπάρ­χει το σκέ­λος που σχε­τί­ζε­ται με τις στρα­τη­γι­κές επι­διώ­ξεις της γεί­το­νος που έχει να κάνει με την επι­θε­τι­κό­τη­τα της Άγκυ­ρας.

Ως προς το συ­γκυ­ρια­κό, υπάρ­χουν του­λά­χι­στον τρεις λόγοι: ο ένας έχει να κάνει με την εμπλο­κή της Τουρ­κί­ας στην Συρία, η οποία συν τω χρόνω, φαί­νε­ται ότι εμ­βα­θύ­νε­ται, άρα και δη­μιουρ­γεί μια ανά­γκη στους Τούρ­κους ιθύ­νο­ντες να δεί­ξουν ότι δεν είναι στραμ­μέ­νο το βλέμ­μα τους, μόνον προς την Συρία αλλά ότι εξα­κο­λου­θούν να έχουν εν­δια­φέ­ρον προς την Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο –πρω­τί­στως, και δευ­τε­ρευό­ντως για το Αι­γαίο και ο δεύ­τε­ρος είναι ότι εφό­σον τα πράγ­μα­τα στην Συρία εξε­λίσ­σο­νται καλώς ή κακώς, είναι ση­μα­ντι­κό και για το ‘ηθικό’ των Ενό­πλων Δυ­νά­με­ων αλλά και της τουρ­κι­κής κοι­νω­νί­ας, να δί­δε­ται η αί­σθη­ση ότι η Τουρ­κία μπο­ρεί, να αντι­με­τω­πί­ζει ταυ­τό­χρο­να, πολλά μέ­τω­πα. Δεν θα πω να πο­λε­μά, γιατί στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο και στο Αι­γαίο δεν έχου­με κάτι τέ­τοιο, αλλά θέλει να δεί­χνει ότι μπο­ρεί να έχει ανοι­χτά μέ­τω­πα ταυ­τό­χρο­να και να τα φέρ­νει εις πέρας. Σε με­γά­λο βαθμό, αυτό είναι μέρος του αφη­γή­μα­τος του Τούρ­κου Προ­έ­δρου, Ταγίπ Ερ­ντο­γάν, ο οποί­ος λέει ότι η χώρα του είναι μία πε­ρι­φε­ρεια­κή δύ­να­μη, την οποία όλοι σέ­βο­νται και υπο­λή­πτο­νται.

Επι­πλέ­ον, στην Τουρ­κία επί­κει­νται δη­μο­τι­κές και πε­ρι­φε­ρεια­κές εκλο­γές στις 31 Μαρ­τί­ου και εξ αι­τί­ας των εκλο­γών, πρέ­πει να γνω­ρί­ζου­με ότι θα έχου­με μια πλειο­δο­σία ‘εθνι­κι­σμού’ και πάλι. Η μία δύ­να­μη θα υπερ­θε­μα­τί­ζει ένα­ντι της άλλης, το Αι­γαίο για τους Τούρ­κους είναι πα­γί­ως ένα πεδίο στο οποίο υπάρ­χει –αφε­νός- ομο­θυ­μία στα κόμ­μα­τα για το ποιες πρέ­πει να είναι οι θέ­σεις της Τουρ­κί­ας και βε­βαί­ως, θε­ω­ρεί­ται ως ένα πεδίο το οποίο θε­ω­ρεί­ται εύ­κο­λο για να κάνει προ­βο­λή από θέση ισχύ­ος. Θα έλεγα πά­ντως, ότι το κάθε κόμμα, κάνει προ­βο­λή ‘ανευ­θυ­νό­τη­τας’ λέ­γο­ντας διά­φο­ρες ανεκ­δι­ή­γη­τες προ­τά­σεις, όπως για τους γε­ω­γρα­φι­κούς χάρ­τες, για το πώς θα πρέ­πει να κα­θο­ρι­στούν οι Απο­κλει­στι­κές Οι­κο­νο­μι­κές Ζώνες, είτε την διεκ­δί­κη­ση 18 ελ­λη­νι­κών νη­σιών κ.ο.κ.

Το έτερο στοι­χείο, έχει να κάνει με το τι συμ­βαί­νει στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Εκεί τα πράγ­μα­τα για την Τουρ­κία δεν πη­γαί­νουν καλά, γιατί υπάρ­χει μια σύ­μπρα­ξη αυτή την στιγ­μή με­τα­ξύ Ελ­λά­δος – Κύ­πρου – Ισ­ρα­ήλ και Αι­γύ­πτου υπό την αμε­ρι­κα­νι­κή ομπρέ­λα, που δεί­χνει στην Τουρ­κία ότι δεν μπο­ρεί να επη­ρε­ά­σει τις πε­ρι­φε­ρεια­κές εξε­λί­ξεις. Και πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο, δεν μπο­ρεί να το κάνει μέσα από την Δι­πλω­μα­τία, εφό­σον δεν δια­τη­ρεί σχέ­σεις με καμία από τις προ­α­να­φερ­θεί­σες χώρες –με εξαί­ρε­ση τις ΗΠΑ και την Ελ­λά­δα. Στο πιο στρα­τη­γι­κό κομ­μά­τι που σχε­τί­ζε­ται με τα Δω­δε­κά­νη­σα, το σύ­μπλεγ­μα της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου και την πε­ριο­χή του Κα­στε­λο­ρί­ζου που είναι κομ­βι­κής ση­μα­σί­ας, έχει να κάνει με την προ­σέγ­γι­ση της Τουρ­κί­ας α) ότι δεν θέλει να επι­τρέ­ψει στην Ελ­λά­δα να κάνει πλήρη άσκη­ση των κυ­ριαρ­χι­κών της δι­καιω­μά­των –άρα με τις συ­νε­χείς απει­λές, με τις αε­ρο­ναυ­τι­κές ασκή­σεις, με την απει­λή του casus belli κ.λπ. δη­μιουρ­γεί έναν ‘ντόρο’ και β) βλέ­πο­ντας τις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις ως έναν μα­ρα­θώ­νιο, θέλει να μας ‘εξου­θε­νώ­σει’ έτσι ώστε η Ελ­λά­δα να συρ­θεί σε μια δια­πραγ­μά­τευ­ση μαζί της. Αυτό όμως θέλει να το κάνει με τους δι­κούς της όρους, μα­κριά από το διε­θνές δί­καιο, σε δι­με­ρές επί­πε­δο και χωρίς την δια­με­σο­λά­βη­ση τρί­των δυ­νά­με­ων.

• Βέ­βαια, αυτή είναι η πάγια ρη­το­ρι­κή που χρη­σι­μο­ποιεί η Τουρ­κία εδώ και πολ­λές δε­κα­ε­τί­ες και η τα­κτι­κή σε ό,τι αφορά τον τρόπο που προ­σπα­θούν να προ­κα­λέ­σουν την Ελ­λά­δα. Ωστό­σο θα πρέ­πει να προ­σέ­χου­με όταν μι­λά­με για «κλι­μά­κω­ση» και «προ­κλη­τι­κό­τη­τα» αφού τε­λι­κώς, δεν έχει αλ­λά­ξει τί­πο­τε!

Θα συμ­φω­νή­σω μαζί σας διότι και το «κλι­μα­κώ­νουν» οι Τούρ­κοι ή «προ­κα­λούν» κ.λπ. νο­μί­ζω ότι πλέον έχουν αρ­χί­σει να χά­νουν την αξία τους ως έν­νοιες. Ποια είναι η τουρ­κι­κή προ­κλη­τι­κό­τη­τα; Προ­κλη­τι­κό είναι κάτι όταν δεν το κά­νεις 365 ημέ­ρες τον χρόνο και βε­βαί­ως, αυτή η κλι­μά­κω­ση, επί­σης δεν μπο­ρεί να συμ­βαί­νει κάθε μέρα εφό­σον δεν οδη­γεί που­θε­νά. Γι αυτό ξε­κα­θά­ρι­σα εξ αρχής ότι πρέ­πει να ξε­κα­θα­ρί­σου­με τα πράγ­μα­τα με­τα­ξύ της συ­γκυ­ρί­ας και των στρα­τη­γι­κών επι­διώ­ξε­ων. Η μία δεν αναι­ρεί την άλλη –αντι­θέ­τως, η μία προ­σθέ­τει στην άλλη. Οι επι­διώ­ξεις της Τουρ­κί­ας είναι δια­χρο­νι­κές, είναι πά­γιες και δεν έχουν αλ­λά­ξει.

Όσον αφορά στο Αι­γαίο, σί­γου­ρα δεν είναι τα πράγ­μα­τα όπως πέρσι αλλά επει­δή βρι­σκό­μα­στε στις αρχές του έτους, εν­δε­χο­μέ­νως να έχου­με πολ­λές εξε­λί­ξεις ακόμα μπρο­στά μας. Μην ξε­χνά­τε τον γνω­στό «πό­λε­μο της τσι­πού­ρας» που ξε­κι­νά­ει σε λίγο και την προ­σπά­θεια της Τουρ­κί­ας να δίνει την μάχη των εντυ­πώ­σε­ων σε μια πε­ριο­χή η οποία εκτεί­νε­ται από την ανα­το­λι­κή πλευ­ρά της Κρή­της, πε­ρι­λαμ­βά­νει το σύ­μπλεγ­μα του Κα­στε­λο­ρί­ζου και φτά­νει μέχρι την Κυ­πρια­κή ΑΟΖ. Εκτι­μώ πως αυτή η πε­ριο­χή είναι κομ­βι­κής ση­μα­σί­ας για την Τουρ­κία, οπότε εκεί θα πρέ­πει κα­νείς να εστιά­σει την προ­σο­χή του.

• Πώς βλέ­πε­τε τις σχέ­σεις της Τουρ­κί­ας με τις ΗΠΑ;

Δεν είναι τα πράγ­μα­τα μο­νο­σή­μα­ντα στις σχέ­σεις με­τα­ξύ των δύο πλευ­ρών. Υπό την έν­νοια ότι μπο­ρεί επί πα­ρα­δείγ­μα­τι να βλέ­που­με τις ΗΠΑ, απο­χω­ρώ­ντας από την Συρία (θα δούμε το πότε και με ποιον τρόπο) αλλά δεν εί­μα­στε σί­γου­ροι ότι αυτό ευ­νο­εί την Τουρ­κία. Έχω ξα­να­πεί ότι αυτή η εξέ­λι­ξη κρύ­βει ευ­και­ρί­ες αλλά και πα­γί­δες για την Τουρ­κία. Όμως, υπάρ­χουν ακόμη βαθιά προ­βλή­μα­τα στις σχέ­σεις ανά­με­σα στις δύο πλευ­ρές –και κυ­ρί­ως θα πρέ­πει κά­ποιος να συ­γκρα­τή­σει το γε­γο­νός πως υπάρ­χει ακόμη ζή­τη­μα εμπι­στο­σύ­νης. Μπο­ρεί ο Αμε­ρι­κα­νός Πρό­ε­δρος Ντ. Τραμπ να συ­να­λάσ­σε­ται σε δι­με­ρές επί­πε­δο και πολ­λές φορές απ ευ­θεί­ας, και να έχει μια συ­γκε­κρι­μέ­νη άποψη για τον Τούρ­κο Πρό­ε­δρο, όμως δεν είναι στα­θε­ρή. Με­ταλ­λάσ­σε­ται είναι ευ­με­τά­βλη­τη. Το κα­λο­καί­ρι τον κα­τη­γο­ρού­σε για την υπό­θε­ση Μπράν­σον και τώρα φαί­νε­ται ότι του δίνει «αντί­δω­ρο» στην Συρία (χωρίς αυτό να ση­μαί­νει πως δεν θα ζη­τή­σει και ανταλ­λάγ­μα­τα). Οπωσ­δή­πο­τε ο αμε­ρι­κα­νι­κός πα­ρά­γο­ντας, πα­ρό­τι θέλει να δια­τη­ρή­σει την Τουρ­κία σε τρο­χιά δυ­τι­κή, δεν εμπι­στεύ­ε­ται την τουρ­κι­κή ηγε­σία. Αυτό δεν ση­μαί­νει ότι εμείς, θα πρέ­πει να επα­να­παυ­τού­με και να θε­ω­ρή­σου­με ότι οι σχέ­σεις αυτές θα είναι μο­νί­μως σε αυτή την κα­τά­στα­ση. Αντι­θέ­τως θα έλεγα ότι θα πρέ­πει να έχου­με κατά νου ότι η Τουρ­κία, εξα­κο­λου­θεί για αρ­κε­τούς ιθύ­νο­ντες νόες στις ΗΠΑ να είναι η χώρα – κλει­δί για τη ΝΑ πτέ­ρυ­γα του ΝΑΤΟ και μία χώρα στην οποία επεν­δύ­ουν και βε­βαί­ως δεν θα ήθε­λαν να δουν να απο­μα­κρύ­νε­ται από το δυ­τι­κό… άρμα.