Απλές συμβουλές αποφυγής fake news

Πώς μπο­ρεί κα­νείς να φιλ­τρά­ρει ένα βί­ντεο, μια πλη­ρο­φο­ρία, μια φε­ρό­με­νη ως εί­δη­ση που κάνει τον γύρο του Δια­δι­κτύ­ου; Ποια ερ­γα­λεία άμυ­νας, πέρα από την κοινή λο­γι­κή, δια­θέ­τει ο πο­λί­της που γί­νε­ται απο­δέ­κτης εξω­φρε­νι­κών ισχυ­ρι­σμών στα μέσα κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης; Αν κά­ποιος έχει βαθιά ψυ­χο­λο­γι­κή ανά­γκη να απαλ­λα­γεί από τους πε­ριο­ρι­σμούς και να μειώ­σει το άγχος που προ­κα­λεί η παν­δη­μία του κο­ρω­νοϊ­ού, μήπως είναι πιο επιρ­ρε­πής στο να πι­στέ­ψει οτι­δή­πο­τε κυ­κλο­φο­ρεί, αρκεί να κα­λύ­πτει την ανά­γκη αυτή;

Υπάρ­χουν με­ρι­κά απλά βή­μα­τα που θα μπο­ρού­σαν να βοη­θή­σουν τους χρή­στες του Δια­δι­κτύ­ου να μην κα­τα­να­λώ­νουν «φόλες». Ενας ισχυ­ρι­σμός γραμ­μέ­νος με με­γά­λα γράμ­μα­τα στο Facebook, με χι­λιά­δες, ακόμη και εκα­τομ­μύ­ρια προ­βο­λές, δεν είναι εξ αυτού του λόγου σί­γου­ρο ότι είναι ακρι­βής. Πολύ συχνά συμ­βαί­νει το αντί­θε­το, ιδίως αν δεν υπάρ­χει πηγή. Αν ο ισχυ­ρι­σμός απο­μα­κρυν­θεί από την πλατ­φόρ­μα, δεν ση­μαί­νει ότι εξυ­φάν­θη­κε κά­ποια συ­νω­μο­σία, όπως αυτή συχνά απο­κρυ­σταλ­λώ­νε­ται στη φράση «δείτε το πριν το κα­τε­βά­σουν».

Οι πλατ­φόρ­μες κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης κά­ποιες φορές επι­ση­μαί­νουν τις ψευ­δείς αναρ­τή­σεις, ενώ άλλες φορές τις απο­μα­κρύ­νουν τε­λεί­ως, όπως έγινε με το βί­ντεο που υπο­στή­ρι­ζε ότι η υδρο­ξυ­χλω­ρο­κί­νη είναι απο­δε­δειγ­μέ­νο φάρ­μα­κο κατά του κο­ρω­νοϊ­ού. Το βί­ντεο συ­γκέ­ντρω­σε πάνω από 20 εκα­τομ­μύ­ρια προ­βο­λές και 100.000 σχό­λια πριν κα­τε­βεί, πέντε ώρες αρ­γό­τε­ρα.

Πολλά από τα βί­ντεο χρη­σι­μο­ποιούν την τε­χνι­κή του «βομ­βαρ­δι­σμού» με μισές αλή­θειες, κά­νουν μο­ντάζ με άσχε­τες ει­κό­νες και αφή­νουν να πλα­νώ­νται δήθεν βαριά ερω­τή­μα­τα που δεν απα­ντώ­νται αφή­νο­ντας εντυ­πώ­σεις ότι «κάτι παί­ζε­ται» και «κάτι μας κρύ­βουν». Σε ένα από τα βί­ντεο αυτά, που κά­ποιος με­τα­γλώτ­τι­σε στα ελ­λη­νι­κά για να «πιά­σει» το μη γλωσ­σο­μα­θές κοινό, κυ­ρί­ως ηλι­κιω­μέ­νων, η εναλ­λα­γή των θε­ω­ριών συ­νω­μο­σί­ας ήταν τόσο γρή­γο­ρη που ζά­λι­σε ακόμη και αν­θρώ­πους που δύ­σκο­λα θα πε­ρί­με­νε κα­νείς.

Το βί­ντεο φυ­σι­κά δεν περ­νού­σε από τα πιο απλά τεστ. Που­θε­νά δεν ανα­φέ­ρο­νταν οι συ­ντε­λε­στές και κα­νείς δεν ανα­λάμ­βα­νε την ευ­θύ­νη των όσων λέ­γο­νταν. Με πα­ρα­λη­ρη­μα­τι­κό τρόπο πα­ρέ­θε­τε αριθ­μούς που απο­κά­λυ­πταν δήθεν κά­ποιες συμ­πτώ­σεις που δεν είχαν κα­νέ­να νόημα, κλι­πά­κια από μια εκτί­μη­ση κιν­δύ­νου παν­δη­μί­ας, γυ­ρι­σμέ­να σε ανύ­πο­πτο χρόνο πα­ρου­σιά­ζο­νταν ως απο­δει­κτι­κό σκο­τει­νών σχε­δί­ων, και χίλια μύρια άλλα.

Για όποιον δυ­σκο­λεύ­ε­ται να εντο­πί­σει τις πα­ρα­μέ­τρους αυτές, υπάρ­χει μια απλή συμ­βου­λή: να μην εμπι­στεύ­ε­ται το Facebook για την ενη­μέ­ρω­σή του, ούτε να δια­δί­δει πλη­ρο­φο­ρί­ες και βί­ντεο, ιδίως αν έχουν έντο­νο το στοι­χείο του εντυ­πω­σια­σμού. Μπο­ρεί κα­νείς να ασκή­σει δρι­μεία κρι­τι­κή στα πα­ρα­δο­σια­κά μέσα ενη­μέ­ρω­σης και η απο­γο­ή­τευ­ση του κοι­νού από την ποιό­τη­τα της ενη­μέ­ρω­σης μπο­ρεί να προ­βλη­μα­τί­ζει όσους ερ­γα­ζό­μα­στε σε αυτά, αλλά αν μη τι άλλο, ένα μέσο ενη­μέ­ρω­σης, προ­σπα­θεί να δια­φυ­λά­ξει έναν ελά­χι­στο βαθμό αξιο­πι­στί­ας. Κα­νείς δεν αρ­νεί­ται ότι ψευ­δείς ει­δή­σεις έχουν δια­δο­θεί και μέσω πα­ρα­δο­σια­κών μέσων ενη­μέ­ρω­σης – εδώ ψευ­δείς ει­δή­σεις δια­δί­δο­νται από τα πιο επί­ση­μα χείλη, όπως από τον πρό­ε­δρο των ΗΠΑ, που συ­νέ­στη­σε κα­τά­πο­ση απο­λυ­μα­ντι­κού επι­φα­νειών για την εξο­λό­θρευ­ση του κο­ρω­νοϊ­ού, ή από δια­ση­μό­τη­τες με με­γά­λη επιρ­ροή, όπως η Μα­ντό­να, που απε­φάν­θη ότι το εμ­βό­λιο του κο­ρω­νοϊ­ού έχει ήδη ανα­κα­λυ­φθεί.

Επί­σης, είναι αλή­θεια ότι στα μέσα κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης μπο­ρεί κα­νείς να αντλή­σει συχνά εξαι­ρε­τι­κά αξιό­λο­γες πλη­ρο­φο­ρί­ες, που δεν υπάρ­χουν αλλού. Οσοι όμως δεν γνω­ρί­ζουν πώς να τις εντο­πί­σουν, ή δεν θέ­λουν να μπουν στην δια­δι­κα­σία να δια­σταυ­ρώ­σουν αυτά που δια­βά­ζουν, κα­λύ­τε­ρα να κρα­τή­σουν το Facebook μόνο για κοι­νω­νι­κές επα­φές και να ανα­ζη­τή­σουν πιο πα­ρα­δο­σια­κές οδούς πλη­ρο­φό­ρη­σης.

Πηγή: kathimerini.gr

ΕΥ­ΡΥ­ΔΙ­ΚΗ ΜΠΕΡ­ΣΗ