Βαρθολομαίος – Ο «πράσινος Πατριάρχης»

Ο τί­τλος του «πρά­σι­νου Πα­τριάρ­χη», αρ­χι­κά του απο­δό­θη­κε από τα ΜΜΕ το 1996, ωστό­σο επι­ση­μο­ποι­ή­θη­κε με τε­λε­τουρ­γι­κό τρόπο στον Λευκό Οίκο, το 1997, από τον Al Gore, Αντι­πρό­ε­δρο των ΗΠΑ

Της Μα­ρί­νας Ζιώ­ζιου

Αν και έχει χα­ρα­κτη­ρι­στεί διε­θνώς ως «πρά­σι­νος Πα­τριάρ­χης», όπως έχει δη­λώ­σει σε συ­νέ­ντευ­ξή του, σε προ­σω­πι­κό επί­πε­δο προ­σπα­θεί να είναι «πρά­σι­νος άν­θρω­πος», καθώς με­γά­λω­σε σε ένα μικρό και πολύ όμορ­φο χωριό της Ίμ­βρου, στους Αγί­ους Θε­ο­δώ­ρους, μέσα σε ένα υπέ­ρο­χο φυ­σι­κό πε­ρι­βάλ­λον. Εκεί ο Δη­μή­τρης Αρ­χο­ντώ­νης ονει­ρεύ­ε­ται και συ­γκε­ντρώ­νει χωρίς να το ξέρει το «λί­πα­σμα» της μελ­λο­ντι­κής του εξέ­λι­ξης.

Ο μι­κρός Δη­μή­τρης είναι το τρίτο από τα τέσ­σε­ρα παι­διά του Χρή­στου και της Με­ρώ­πης. Η πρω­τό­το­κη είναι η Ζα­χά­ρω, ο Νι­κό­λα­ος και ο «βιε­να­μίν» ο Αντώ­νιος. Οι­κο­γέ­νεια βιο­πα­λαι­στών που κό­ντρα στις δυ­σκο­λί­ες και τις κα­κου­χί­ες της επο­χής προ­σπά­θη­σε να του προ­σφέ­ρει απλό­χε­ρα ό,τι κα­λύ­τε­ρο μπο­ρού­σε. Τον έμαθε να αγαπά με ανι­διο­τέ­λεια, να συ­μπο­νά και να ανα­ζη­τά διαρ­κώς τρό­πους για να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει τα όνει­ρά του.

Ο τί­τλος του «πρά­σι­νου Πα­τριάρ­χη», αρ­χι­κά του απο­δό­θη­κε από τα ΜΜΕ το 1996, ωστό­σο επι­ση­μο­ποι­ή­θη­κε με τε­λε­τουρ­γι­κό τρόπο στον Λευκό Οίκο, το 1997, από τον Al Gore, Αντι­πρό­ε­δρο των ΗΠΑ. Ακρι­βώς γι’ αυτή τη θαρ­ρα­λέα ηγε­τι­κή του δράση «προς υπε­ρά­σπι­ση του πε­ρι­βαλ­λο­ντι­σμού ως πνευ­μα­τι­κής ευ­θύ­νης», το πε­ριο­δι­κό Time τον κα­τέ­τα­ξε ανά­με­σα στους «100 αν­θρώ­πους με την πιο με­γά­λη επιρ­ροή», το 2008.

Η εμπλο­κή του Οι­κου­με­νι­κού Πα­τριάρ­χη Βαρ­θο­λο­μαί­ου με το πε­ρι­βάλ­λον ξε­κί­νη­σε χρό­νια πριν την εν­θρό­νι­σή του το 1991, όταν μικρό παιδί ακόμη πε­ρι­πλα­νιό­ταν στις πλα­γιές της γε­νέ­τει­ράς του, έψα­χνε λου­λού­δια για την αγα­πη­μέ­νη του μη­τέ­ρα και την αδερ­φή του.

Ως «πα­πα­δά­κι» ο νε­α­ρός- τότε- Βαρ­θο­λο­μαί­ος διέ­σχι­ζε τους λό­φους και τα λα­γκά­δια μαζί με τον ιερέα του χω­ριού του, για να βοη­θά­ει στη θεία Λει­τουρ­γία των κο­ντι­νών πα­ρεκ­κλη­σί­ων. Η φύση ήταν ένα κα­τα­φύ­γιο και μια ανα­κού­φι­ση στα νιάτα του στην Ίμβρο (και αρ­γό­τε­ρα στη Χάλκη). Αυτές οι πρώ­τες ει­κό­νες, οι μυ­ρω­διές και τα συ­ναι­σθή­μα­τα προ­ε­τοί­μα­σαν την καρ­διά και το νου του για ό,τι ακο­λού­θη­σε μετά.

Ένα μήνα μόλις μετά την εκλο­γή του, το 1991, ο Οι­κου­με­νι­κός Πα­τριάρ­χης Βαρ­θο­λο­μαί­ος συ­γκά­λε­σε οι­κο­λο­γι­κό συ­νέ­δριο στην Κρήτη. Το συ­νέ­δριο είχε τον τίτλο «Ζώ­ντας μέσα στη Δη­μιουρ­γία του Κυ­ρί­ου» και την έναρ­ξη των ερ­γα­σιών του κή­ρυ­ξε ο Πρί­γκι­πας Φί­λιπ­πος, Δού­κας του Εδιμ­βούρ­γου και διε­θνής πρό­ε­δρος του World Wildlife Fund.

Οι δε­σμοί του Πρί­γκι­πα με την Ορ­θο­δο­ξία έχουν βα­θιές ρίζες: ο παπ­πούς του ήταν ο Βα­σι­λιάς Γε­ώρ­γιος Α’ της Ελ­λά­δας, η για­γιά του κα­τα­γό­ταν από τη ρω­σι­κή δυ­να­στεία των Ρο­μα­νώφ και η μη­τέ­ρα του έγινε ορ­θό­δο­ξη μο­να­χή.

Στις αρχές του 1992, ο Βαρ­θο­λο­μαί­ος συ­γκά­λε­σε μια σύ­να­ξη όλων των Πα­τριαρ­χών και των Προ­κα­θη­μέ­νων στο Φα­νά­ρι, εγκαι­νιά­ζο­ντας μια ιστο­ρι­κή σειρά τέ­τοιων συ­να­ντή­σε­ων, ως έκ­φρα­ση ενό­τη­τας, κα­λώ­ντας όλους τους ορ­θό­δο­ξους ηγέ­τες να ενη­με­ρώ­σουν τις Εκ­κλη­σί­ες τους για το πόσο κομ­βι­κής ση­μα­σί­ας για την εποχή μας είναι το πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κό ζή­τη­μα.

Ο Πα­τριάρ­χης συ­νέ­χι­σε και συ­νε­χί­ζει να διορ­γα­νώ­νει συ­νέ­δρια και συ­μπό­σια εν πλω, μέχρι και πριν από λίγες ημέ­ρες στη Θε­ο­λο­γι­κή Σχολή της Χάλ­κης, με απώ­τε­ρο σκοπό να μας αφυ­πνί­σει και η οι­κο­λο­γι­κή ευαι­σθη­το­ποί­η­ση να εντα­χθεί στα προ­γράμ­μα­τα σπου­δών των Θε­ο­λο­γι­κών Σχο­λών και όχι μόνο.

Ο Προ­κα­θή­με­νος της Ορ­θο­δο­ξί­ας δεν είναι τυ­χαίο ότι εστί­α­σε την προ­σο­χή του στα νερά. Ο κε­ντρι­κός ρόλος του Βα­πτί­σμα­τος, ως μυ­στη­ρί­ου ει­σό­δου όλων των χρι­στια­νών στην Εκ­κλη­σία και η πνευ­μα­τι­κή ση­μα­σία του Αγια­σμού στην κα­θη­με­ρι­νή ζωή των ορ­θό­δο­ξων πι­στών, του υπεν­θύ­μι­ζαν ότι τα ύδατα του κό­σμου είναι μια δωρεά της αγά­πης του Θεού προς εμάς.

Απευ­θυ­νό­με­νος σε ένα διε­θνές συ­νέ­δριο στη Χάγη, ο Πα­τριάρ­χης ανέ­φε­ρε: «Το νερό δεν μπο­ρεί ποτέ να αντι­με­τω­πί­ζει ή να γί­νε­ται αντι­κεί­με­νο με­τα­χεί­ρι­σης ως ιδιω­τι­κή πε­ριου­σία ή να γί­νε­ται μέσο ή σκο­πός ιδιω­τι­κού συμ­φέ­ρο­ντος… Η απί­σχναν­ση των υδά­τι­νων πόρων θα επη­ρε­ά­σει ανα­πό­φευ­κτα τα πάντα, από την πα­γκό­σμια τρο­φο­δο­σία μέχρι την ανά­πτυ­ξη των πό­λε­ων, την εύ­ρε­ση ερ­γα­σί­ας και την το­πο­θε­σία των βιο­μη­χα­νιών, ακόμα και τις προ­ο­πτι­κές της ει­ρή­νευ­σης στη Μέση Ανα­το­λή».

Για τον Οι­κου­με­νι­κό Πα­τριάρ­χη Βαρ­θο­λο­μαίο είναι ξε­κά­θα­ρο ότι η θρη­σκεία δεν μπο­ρεί να επι­λύ­σει την οι­κο­λο­γι­κή κρίση δίχως την επι­στή­μη, αλλά και η επι­στή­μη δεν δια­θέ­τει την απαι­τού­με­νη ικα­νό­τη­τα να με­τα­μορ­φώ­νει τις καρ­διές και να διορ­θώ­νει τις συ­νή­θειες των αν­θρώ­πων.

Είναι εντυ­πω­σια­κό, αλλά τα φυτά για τον Οι­κου­με­νι­κό Πα­τριάρ­χη Βαρ­θο­λο­μαίο είναι οι σο­φό­τε­ροι δά­σκα­λοι και τα κα­λύ­τε­ρα πα­ρα­δείγ­μα­τα για την πνευ­μα­τι­κή ζωή.

«Στρέ­φο­νται προς το φως» έγρα­ψε το 2010 για το ρω­μαιο­κα­θο­λι­κό πε­ριο­δι­κό Seminarium, και «οι ρίζες τους πάνε βαθιά». Επι­πλέ­ον, λα­χτα­ρά­νε για κα­θα­ρό νερό και αγα­πά­νε τον κα­θα­ρό αέρα.

«Προ­σαρ­μό­ζο­νται αυ­θόρ­μη­τα και πα­ρά­γουν άφθο­να, είτε για να θρέ­ψουν τους άλ­λους είτε για να τους κά­νουν να θαυ­μά­σουν. Απο­λαμ­βά­νουν ένα δικό τους μι­κρό­κο­σμο, την ίδια ώρα που συμ­βάλ­λουν εξί­σου στον μα­κρό­κο­σμο τρι­γύ­ρω τους».

Το ίδιο μπο­ρεί να ει­πω­θεί και τα για τα ζώα. Τις τε­λευ­ταί­ες ημέ­ρες της δη­μιουρ­γί­ας, ο Θεός έπλα­σε μια ποι­κι­λία ζώων, όπως επί­σης έπλα­σε και τον άνδρα και τη γυ­ναί­κα «κατ’ ει­κό­να» και «καθ’ ομοί­ω­σίν» Του.

Στην γνω­στή ομι­λία του στη Σάντα Μπάρ­μπα­ρα το 1997, ο Βαρ­θο­λο­μαί­ος υπεν­θύ­μι­σε στο ακρο­α­τή­ριό του τη σχέση του αν­θρώ­που με το πε­ρι­βάλ­λον.

«Οι άν­θρω­ποι και το πε­ρι­βάλ­λον σχη­μα­τί­ζου­με από κοι­νού έναν άρ­ρα­φο χι­τώ­να ύπαρ­ξης, ένα σύν­θε­το υφα­ντό που πι­στεύ­ου­με ότι έχει τε­χνουρ­γη­θεί από τον Θεό… Το πώς με­τα­χει­ρι­ζό­μα­στε τη γη κι ολό­κλη­ρη την κτίση κα­θο­ρί­ζει συ­νά­μα και τη σχέση που έχει ο κα­θέ­νας μας με τον Θεό. Κι είναι, επί­σης, ένα βα­ρό­με­τρο του πώς βλέ­που­με ο ένας τον άλλο…

Μειώ­νο­ντας τη δική μας κα­τα­νά­λω­ση, εξα­σφα­λί­ζου­με ότι απο­μέ­νουν πόροι και για τους άλ­λους αν­θρώ­πους στον κόσμο».

Για τον Οι­κου­με­νι­κό Πα­τριάρ­χη Βαρ­θο­λο­μαίο το πε­ρι­βάλ­λον δεν είναι απλά άλλο ένα ζή­τη­μα ανά­με­σα στα άλλα, στα οποία η Εκ­κλη­σία πρέ­πει να αντα­πο­κρι­θεί. Για πολ­λούς λό­γους, είναι το πλέον καί­ριο ζή­τη­μα, είναι το μο­να­δι­κό ζή­τη­μα που κα­θο­ρί­ζει όλες τις άλλες πτυ­χές της πί­στης μας.

Αξί­ζει να ση­μειω­θεί ότι την ευαι­σθη­σία και τις πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές πρω­το­βου­λί­ες της Πρω­τό­θρο­νης Εκ­κλη­σί­ας της Ορ­θο­δο­ξί­ας υιο­θέ­τη­σε και ο Πάπας Φρα­γκί­σκος. Όπως έχει δη­λώ­σει και ο Οι­κου­με­νι­κός Πα­τριάρ­χης Βαρ­θο­λο­μαί­ος «η συ­νερ­γα­σία των δύο Εκ­κλη­σιών στον αγώνα για την προ­στα­σία της φύσης απο­τε­λεί ένα πα­ρά­δειγ­μα προς όλους ότι οτι­δή­πο­τε καλό για την αν­θρω­πό­τη­τα μπο­ρού­με να το πε­τύ­χου­με μόνο μαζί, μόνο με κοινή προ­σπά­θεια».

Βι­βλιο­γρα­φία

«Βαρ­θο­λο­μαί­ος – Απο­στο­λή και Όραμα», του κα­θη­γη­τή π. Ιω­άν­νη Χρυ­σαυ­γή, εκ­δό­σεις AΘens Bookstore Publications

Φω­το­γρα­φί­ες του αεί­μνη­στου Νι­κο­λά­ου Μαγ­γί­να, Οι­κου­με­νι­κό Πα­τριαρ­χείο

Πηγή: skai.gr