Νομιμοποίηση αυθαιρέτων πάνω στο κύμα

Είναι ένας δρόμος χωρίς επι­στροφή, που θα αφήσει για πάντα το απο­τύ­πωμά του στις ακτές μας. Με τις προ­τει­νό­με­νες σε σχέδιο νόμου δια­τά­ξεις, η πολι­τεία καταρ­ρί­πτει την τελευ­ταία κόκκινη γραμμή της νομο­θε­σίας και επι­τρέ­πει τη γενι­κευ­μένη νομι­μο­ποί­ηση δημό­σιων αλλά και ιδιω­τι­κών αυθαι­ρε­σιών στον αιγιαλό και στην παραλία.

Οι δια­τά­ξεις είναι σαφώς προ­σα­να­το­λι­σμέ­νες στην «εξα­φά­νιση» αυθαι­ρε­σιών από μεγάλες του­ρι­στι­κές μονάδες και εται­ρείες στον χώρο της ενέρ­γειας, μια επιλογή σαφώς δια­φο­ρο­ποι­η­μένη από τις πρω­θυ­πουρ­γι­κές εξαγ­γε­λίες περί άμεσης κατε­δά­φι­σης όλων των αυθαι­ρέ­των στους αιγια­λούς.

Οι δια­τά­ξεις για τον αιγιαλό, που παρου­σιά­στη­καν προ ημερών στην Κοι­νο­βου­λευ­τική Ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ, περι­λαμ­βά­νο­νται σε σχέδιο νόμου που πρό­κει­ται να κατα­τε­θεί άμεσα στη Βουλή. Το ενδια­φέ­ρον είναι ότι πρό­κει­ται για δια­τά­ξεις πολύ πιο ευνοϊ­κές για τους παρα­νο­μού­ντες από τις αντί­στοι­χες που είχαν παρου­σια­στεί το 2014, αλλά δεν έφθασαν ποτέ στη Βουλή λόγω της γενικής κατα­κραυ­γής. Πιο συγκε­κρι­μένα:

• Δίνεται η δυνα­τό­τητα νομι­μο­ποί­η­σης κάθε είδους αυθαι­ρέ­του που ανε­γέρ­θηκε στον αιγιαλό ή στην παραλία (ή στην όχθη και παρό­χθια ζώνη ποταμού ή λίμνης) από οποια­δή­ποτε επι­χεί­ρηση είχε λάβει ενί­σχυση από ανα­πτυ­ξιακό νόμο και είχε συμ­βλη­θεί με το Δημόσιο, τον ΕΟΤ ή έναν φορέα Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης. Η διάταξη αυτή είναι εξαι­ρε­τικά δια­σταλ­τική γιατί ενι­σχύ­σεις αυτού του είδους μπορεί να έχει λάβει σχεδόν οποια­δή­ποτε επι­χει­ρη­μα­τική δρα­στη­ριό­τητα σε παρα­θα­λάσ­σια περιοχή, είτε αφορά τη βιο­μη­χα­νία είτε την παροχή υπη­ρε­σιών (λ.χ. ξενο­δο­χεία).

Για τη νομι­μο­ποί­ηση αρκεί μια απλή απόφαση του υπουρ­γού Οικο­νο­μι­κών και του εκά­στοτε συναρ­μό­διου υπουρ­γού (ανάλογα με το είδος της δρα­στη­ριό­τη­τας). Το ενδια­φέ­ρον είναι ότι θα ζητεί­ται και η γνώμη του υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος για την τήρηση της περι­βαλ­λο­ντι­κής νομο­θε­σίας για μια δρα­στη­ριό­τητα… εξ ορισμού παρά­νομη. Το σχέδιο νόμου θέτει ως κόκκινη γραμμή για την ανέ­γερση των προς νομι­μο­ποί­ηση κατα­σκευών την 28η Ιουλίου 2011, ημε­ρο­μη­νία που θέτουν οι τρεις νόμοι για τα αυθαί­ρετα (που μέχρι σήμερα εξαι­ρούν τα αυθαί­ρετα στον αιγιαλό). Μετά το «συγ­χω­ρο­χάρτι» του υπουρ­γού, η δρα­στη­ριό­τητα που ασκού­νταν παρά­νομα θα μπορεί να συνε­χι­στεί κανο­νικά. Η διάταξη αυτή ουσια­στικά αφορά την πλειο­νό­τητα όσων ξενο­δο­χείων βρί­σκο­νται σε παρά­κτιες περιο­χές και έχουν «επε­κτεί­νει» τις εγκα­τα­στά­σεις τους μέχρι το κύμα είτε με τσι­μέ­ντωμα για την κατα­σκευή συνο­δευ­τι­κών εγκα­τα­στά­σεων (μπαρ, γήπεδα κ.λπ.) είτε μέσω επι­χώ­σεων και παρά­νο­μων δια­μορ­φώ­σεων. Επο­μέ­νως, κάθε είδους δια­χρο­νι­κές παρα­νο­μίες θα παγιω­θούν, αλλά­ζο­ντας την εικόνα του αιγια­λού, ενός κοι­νό­χρη­στου αγαθού, για πάντα.

• Η νομι­μο­ποί­ηση μπορεί να αφορά και τα αυθαί­ρετα που… θα χτι­στούν στο μέλλον. «Κατά παρέκ­κλιση από κάθε γενική ή ειδική διάταξη, μπορούν να εξαι­ρού­νται από την κατε­δά­φιση με απόφαση του υπουρ­γού Οικο­νο­μι­κών έργα που κατα­σκευά­στη­καν μετά την 28.7.2011, αν αφορούν: αα) έργα και δρα­στη­ριό­τη­τες που εξυ­πη­ρε­τούν σκοπούς Εθνικής Αμυνας και ασφά­λειας, ββ) έργα εθνικής σημα­σίας, γγ) έργα υπο­δο­μής δικτύων κοινής ωφε­λείας, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των έργων ΑΠΕ, δδ) έργα του διε­θνούς, εθνικού και επαρ­χια­κού οδικού δικτύου καθώς και δημο­τι­κές οδούς, εε) έργα που απο­τε­λούν οργα­νικό ή λει­τουρ­γικό σύνολο με νομίμως κατα­σκευα­σθέν έργο». Με την τελευ­ταία αυτή διάταξη απα­λεί­φε­ται ουσια­στικά κάθε περιο­ρι­σμός ως προς το είδος της παρά­νο­μης δρα­στη­ριό­τη­τας, εφόσον είναι κομμάτι… μιας παρα­κεί­με­νης νόμιμης.

Αξίζει να σημειω­θεί ότι μέχρι σήμερα επι­τρε­πό­ταν η νομι­μο­ποί­ηση ανά­λο­γων κατα­σκευών μόνο για λόγους εθνικής άμυνας ή ασφά­λειας, ενώ κατά καιρούς νομι­μο­ποιού­νταν με «φωτο­γρα­φι­κές» δια­τά­ξεις συγκε­κρι­μένα έργα. Παρά­δειγμα, πριν από ένα μήνα νομι­μο­ποι­ή­θηκε με τον ν. 4599 ένας παρα­λια­κός δρόμος στη Φθιώ­τιδα και ένας στη Λέσβο.

Γενικά, το σχέδιο νόμου δείχνει απόλυτα προ­σα­να­το­λι­σμένο στην εξυ­πη­ρέ­τηση παρα­νο­μιών που έχουν εκτε­λε­στεί είτε από ξενο­δο­χεία είτε –κυρίως– από εται­ρείες που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στον τομέα της ενέρ­γειας. Η έκταση των ειδικών ρυθ­μί­σεων για τις τελευ­ταίες (για συνοδά έργα, καλώδια μετα­φο­ράς ρεύ­μα­τος, ΑΠΕ κ.ά.) δείχνει την έκταση της παρα­νο­μίας στην οποία λει­τουρ­γούν μέχρι σήμερα.

Παρα­χώ­ρηση νησίδων

Στο ίδιο σχέδιο νόμου περι­λαμ­βά­νε­ται μια άσχετη διάταξη, για την παρα­χώ­ρηση νησίδων, βρα­χο­νη­σί­δων, υφάλων, σκο­πέ­λων και αβαθών θαλάσ­σιων εκτά­σεων, καθώς και «του συνε­χό­με­νου αιγια­λού και της παρα­λίας» (μια ασαφής αναφορά). Oπως προ­βλέ­πε­ται, επι­τρέ­πε­ται η παρα­χώ­ρησή τους για την εξυ­πη­ρέ­τηση του­ρι­στι­κών, ενερ­γεια­κών ή αγρο­τι­κών δρα­στη­ριο­τή­των και σκοπών «ανά­πτυ­ξης της εθνικής οικο­νο­μίας». Η δρα­στη­ριό­τητα δεν θα πρέπει να αντί­κει­ται στον χωρο­τα­ξικό σχε­δια­σμό ή δια­τά­ξεις προ­στα­σίας του περι­βάλ­λο­ντος. Ο ιδιώτης θα μπορεί να εκτε­λέ­σει έργα στις ευαί­σθη­τες αυτές περιο­χές.

Τέλος, προ­βλέ­πε­ται μια έκτακτη δια­δι­κα­σία για την εκτέ­λεση έργων σε περι­πτώ­σεις διά­βρω­σης. Το ανη­συ­χη­τικό είναι ότι τη δια­δι­κα­σία μπορεί να κινεί και ιδιώτης, με μια έγκριση από την Περι­φέ­ρεια.

Λιγό­τερη παραλία για ξαπλώ­στρες

Παράλ­ληλα με τη νομι­μο­ποί­ηση κάθε είδους παρα­νο­μίας, το σχέδιο νόμου προ­βλέ­πει σειρά αλλαγών στη δια­δι­κα­σία παρα­χώ­ρη­σης της εκμε­τάλ­λευ­σης αιγια­λών και παρα­λιών από ιδιώτες. Οι περισ­σό­τε­ρες είναι στη σωστή κατεύ­θυνση, όπως η θέσπιση ανώ­τα­του ορίου 300 τ.μ. στο εμβαδόν κάθε παρα­χώ­ρη­σης και ανώ­τα­του ποσο­στού 40% στο κομμάτι μιας ακτής που θα κατα­λη­φθεί από ξαπλώ­στρες. Μερικές από τις ρυθ­μί­σεις, βέβαια, έχουν… χιου­μο­ρι­στικό χαρα­κτήρα: για παρά­δειγμα, ότι οι πολίτες μπορούν να χρη­σι­μο­ποιούν ελεύ­θερα τις ομπρέ­λες και τις ξαπλώ­στρες ενός επι­χει­ρη­μα­τία που έχει εμφανώς κάνει υπέρ­βαση της αδείας του ή η πρό­βλεψη για κατα­βολή αντι­τί­μου στο κράτος για «εκδη­λώ­σεις κοι­νω­νι­κού χαρα­κτήρα» σε παρα­λίες.

Συνο­πτικά:

• Επε­κτεί­νε­ται η έννοια της κοι­νο­χρη­σίας και στον παλαιό αιγιαλό (που σήμερα θεω­ρεί­ται ιδιω­τική περιου­σία του Δημο­σίου). Αυτό σημαί­νει ότι οικό­πεδα του Δημο­σίου στον παλαιό αιγιαλό δεν θα μπορούν να πωλη­θούν. Ορί­ζε­ται ρητώς ότι από τη διάταξη δεν θίγο­νται ήδη κτη­θέ­ντα ιδιω­τικά ιδιο­κτη­σιακά δικαιώ­ματα και ισχύ­ου­σες συμ­βά­σεις παρα­χώ­ρη­σης.

• Για πρώτη φορά ορί­ζο­νται ως ελά­χι­στο πλάτος παρα­λίας τα 30 μέτρα. Πρό­κει­ται για μια θετική διάταξη, καθώς μέχρι σήμερα προ­βλε­πό­ταν μόνο το ανώτατο όριο των 50 μέτρων (ελλεί­ψει κατώ­τα­του, η ερμη­νεία των Επι­τρο­πών Χάραξης ήταν συχνά… απο­γοη­τευ­τι­κές).

• Ορί­ζε­ται ότι η κάθε παρα­χώ­ρηση σε ιδιώτη δεν μπορεί να υπερ­βαί­νει τα 300 τ.μ. (μέχρι σήμερα δεν υπήρχε συγκε­κρι­μέ­νος περιο­ρι­σμός).

• Το ποσοστό μιας παρα­λίας που παρα­χω­ρεί­ται για ομπρε­λο­κα­θί­σματα δεν μπορεί να υπερ­βαί­νει το 40%, μη υπο­λο­γι­ζό­με­νου του χώρου που είναι δυσπρό­σι­τος και μη αξιο­ποι­ή­σι­μος. Το ποσοστό αυτό μειώ­νε­ται στο 30% στις περιο­χές Natura.

• Ο ιδιώτης στον οποίο παρα­χω­ρεί­ται η έκταση πρέπει να αναρτά σε εμφανές σημείο πινα­κίδα με το σχέδιο και τη φωτο­γρα­φία του χώρου, ώστε να γίνεται εύκολα αντι­λη­πτή από πολίτες τυχόν παρα­βί­αση των ορίων. «Σε περί­πτωση παρα­βί­α­σης των ορίων της παρα­χώ­ρη­σης, επι­τρέ­πε­ται η ελεύ­θερη χρήση του καθ’ υπέρ­βα­σιν κατα­λη­φθέ­ντος χώρου», υπο­στη­ρί­ζει το σχέδιο νόμου, μια πρα­κτική που προ­φα­νώς οι συντά­κτες του δεν επι­χεί­ρη­σαν ποτέ να δοκι­μά­σουν.

• Για πρώτη φορά επι­τρέ­πε­ται τοπο­θέ­τηση πλωτής πλατ­φόρ­μας έως 50 τ.μ. σε λίμνες, ακόμα και αυτές «το νερό των οποίων προ­ο­ρί­ζε­ται για ανθρώ­πινη κατα­νά­λωση», για εποχική χρήση (έως 6 μήνες). Στη θάλασσα επι­τρέ­πε­ται έως 100 τ.μ.

• Για πρώτη φορά ορί­ζε­ται πλαίσιο για συστή­ματα φου­σκω­τών θαλάσ­σιων μέσων ανα­ψυ­χής, που μέχρι σήμερα λει­τουρ­γού­σαν σε καθε­στώς ημι­πα­ρα­νο­μίας.

• Κάθε παρά­κτιος δήμος πρέπει να έχει του­λά­χι­στον μία παραλία προ­σβά­σιμη από ΑΜΕΑ.

• Θα πρέπει να κατα­βάλ­λε­ται αντάλ­λαγμα για τη χρήση αιγια­λού και παρα­λίας και «τη διε­ξα­γωγή γαμή­λιων τελετών και εκδη­λώ­σεων κοι­νω­νι­κού χαρα­κτήρα». Η ρύθμιση είναι μάλλον ασαφής ως προς το δεύτερο σκέλος αλλά και το… από πόσα άτομα και πάνω λογί­ζε­ται κοι­νω­νική μια εκδή­λωση. Το ίδιο προ­βλέ­πε­ται και «για τις ανάγκες λήψης με οπτι­κο­α­κου­στικά μέσα», μια επίσης προ­βλη­μα­τική αναφορά, καθώς αιγια­λός και παραλία είναι δημό­σιοι, κοι­νό­χρη­στοι χώροι.

• Ο νέος «τιμο­κα­τά­λο­γος» για τη χρήση αιγια­λών και παρα­λιών θα καθο­ρι­στεί με νεότερη απόφαση του υπουρ­γείου Οικο­νο­μι­κών. Πάντως, ορί­ζε­ται ότι από τις μισθώ­σεις, το 60% θα πηγαί­νει στον δήμο και το 40% στο Δημόσιο.

• Επι­τρέ­πε­ται η παρα­χώ­ρηση δικαιώ­μα­τος χρήσης παρό­χθιας ζώνης, υδά­τι­νου στοι­χείου και πυθμένα και υπε­δά­φους του βυθού για έρευνες ενερ­γεια­κών απο­θε­μά­των.

 

Η ρύθμιση του 2014 που απο­σύρ­θηκε λόγω κατα­κραυ­γής

Στο κενό έχουν πέσει οι προη­γού­με­νες από­πει­ρες κυβερ­νή­σεων να τρο­πο­ποι­ή­σουν προς το δυσμε­νέ­στερο τη νομο­θε­σία του 2001 για τον αιγιαλό. Η πιο πρό­σφατη προ­σπά­θεια ήταν το 2014, ξανά σε προ­ε­κλο­γική περίοδο. Η ρύθμιση δεν έφθασε στη Βουλή, μετά τη συλλογή 110.000 υπο­γρα­φών δια­μαρ­τυ­ρίας από πολίτες και τη δια­φο­ρο­ποί­ηση επι­φα­νών βου­λευ­τών του τότε κυβερ­νώ­ντος κόμ­μα­τος. Ανάλογη τύχη είχε και η προη­γού­μενη προ­σπά­θεια, το 2006.

Ηταν Μεγάλη Πέμπτη 17 Απρι­λίου του 2014, όταν η τότε κυβέρ­νηση «ανέβασε» στον ιστό­τοπο opengov.gr σχέδιο νόμου για την τρο­πο­ποί­ηση της νομο­θε­σίας για τον αιγιαλό. Η επιλογή της ημε­ρο­μη­νίας δεν ήταν τυχαία, όμως το νομο­θέ­τημα πέρασε κάθε άλλο παρά απα­ρα­τή­ρητο.

Το σχέδιο νόμου παρου­σί­αζε πολλές ομοιό­τη­τες με αυτό που κατα­θέ­τει η σημε­ρινή κυβέρ­νηση. Προ­έ­βλεπε τη δυνα­τό­τητα νομι­μο­ποί­η­σης αυθαί­ρε­των κατα­σκευών (έναντι οικο­νο­μι­κού ανταλ­λάγ­μα­τος) που βρί­σκο­νται στον αιγιαλό και στην παραλία, που χρη­σι­μο­ποιού­νται όχι για κατοι­κία, αλλά για επι­χει­ρη­μα­τι­κούς σκοπούς. Επίσης, διευ­κό­λυνε τη δημιουρ­γία μόνιμων κατα­σκευών από ιδιώτες για οιον­δή­ποτε επι­χει­ρη­μα­τικό σκοπό. Μονα­δική προ­ϋ­πό­θεση ήταν η παρα­χώ­ρηση «να κρί­νε­ται απο­λύ­τως απα­ραί­τητη για την επί­τευξη του σκοπού» από τον γενικό γραμ­μα­τέα της Απο­κε­ντρω­μέ­νης Διοί­κη­σης. Τέλος, το σχέδιο νόμου προ­έ­βλεπε την αφαί­ρεση όλων των περιο­ρι­σμών στην έκταση που μπορεί να παρα­χω­ρη­θεί σε απλή χρήση. Στην ισχύ­ουσα νομο­θε­σία απα­γο­ρεύ­ε­ται η παρα­χώ­ρηση έκτασης μεγα­λύ­τε­ρης των 500 τ.μ., ενώ υπάρχει υπο­χρέ­ωση δημιουρ­γίας ελεύ­θε­ρων «ζωνών» 100 μέτρων.

Από την πρώτη στιγμή περι­βαλ­λο­ντι­κές οργα­νώ­σεις και επι­στη­μο­νι­κοί φορείς αντέ­δρα­σαν ενάντια στο δρο­μο­λο­γού­μενο νομο­θέ­τημα, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι είναι αντί­θετο στη συνταγ­μα­τική επιταγή και κατα­στρε­πτικό για τον πιο σημα­ντικό κοι­νό­χρη­στο πόρο της χώρας μας. Αυτό που ήταν αξιο­ση­μεί­ωτο για την περίοδο εκείνη ήταν η αντί­δραση των πολιτών. Η σελίδα «ΣΤΟΠ στην κατα­στροφή των ελλη­νι­κών αιγια­λών» στο Facebook μάζεψε χιλιά­δες μέλη σε ελά­χι­στο χρόνο, συλ­λέ­χθη­καν 110.000 ψηφια­κές υπο­γρα­φές πολιτών που ζητού­σαν την από­συρση του σχεδίου νόμου, ενώ επι­φα­νείς βου­λευ­τές της τότε κυβέρ­νη­σης (όπως ο Κυριά­κος Μητσο­τά­κης, η Ντόρα Μπα­κο­γιάννη, η Φωτεινή Πιπιλή) δια­χώ­ρι­σαν τη θέση τους και ζήτησαν την από­συρση του σχεδίου νόμου.

Τελικώς το κείμενο κατα­τέ­θηκε στη Βουλή, αλλά απο­σύρ­θηκε υπό τη γενική κατα­κραυγή. «Πάσα κατα­σκευή ή εγκα­τά­σταση στις ακτές συγ­χω­ρεί­ται μόνον για λόγους δημο­σίου συμ­φέ­ρο­ντος, δεόντως τεκ­μη­ριω­μέ­νου, και ουδέ­ποτε χάριν ιδιω­τι­κών συμ­φε­ρό­ντων. Υπό το φως των ανωτέρω, κάθε σχετική επέμ­βαση απο­τε­λεί ειδικό μέτρο που επι­βάλ­λε­ται επι­τρε­πτώς μόνον κατόπιν πλήρως τεκ­μη­ριω­μέ­νης μελέτης, στο πλαίσιο ορθο­λο­γι­κού σχε­δια­σμού υπα­γο­ρευό­με­νου από χωρο­τα­ξικά κρι­τή­ρια, συμ­φώ­νως προς την ιδιο­μορ­φία, τη φυσιο­γνω­μία και τις ανάγκες κάθε περιο­χής», ανέφερε τότε το Επι­στη­μο­νικό Συμ­βού­λιο της Βουλής.

Το κυριό­τερο, όμως, ήταν πως οι δια­τά­ξεις του 2014 έδειξαν την από­σταση του νομο­θέτη όχι μόνο από τις επι­τα­γές της επι­στή­μης για την προ­στα­σία των παρά­κτιων περιο­χών αλλά και από το κοινό αίσθημα για την ιδιο­κτη­σία και την προ­στα­σία των ελλη­νι­κών ακτών και παρα­λιών. Κάτι που επα­να­λαμ­βά­νε­ται σήμερα.

πηγή kathimerini.gr