Γ. Γεραπετρίτης: Οι επτά αλλαγές του επιτελικού κράτους

Απο­λο­γι­σμό της μέχρι τούδε λει­τουρ­γίας του επι­τε­λι­κού κράτους με τις αλλαγές που αυτό επέφερε, παρα­θέ­τει, σε άρθρο του στην εφη­με­ρίδα «Παρα­πο­λι­τικά», ο υπουρ­γός Επι­κρα­τείας Γιώργος Γερα­πε­τρί­της.

Στο πλαίσιο του άρθρου, ο υπουρ­γός Επι­κρα­τείας δίνει και δύο απα­ντή­σεις σε θέματα της τρέ­χου­σας επι­και­ρό­τη­τας:

Πρώτον, «είτε από εννοιο­λο­γική άγνοια είτε από πολι­τική υστε­ρο­βου­λία, απο­δί­δε­ται στο επι­τε­λικό κράτος οποια­δή­ποτε αστοχία ή δυσλει­τουρ­γία του κρα­τι­κού μηχα­νι­σμού, της τοπικής αυτο­διοί­κη­σης, των δημό­σιων δομών εν γένει, ενίοτε και ιδιωτών». Και δεύ­τε­ρον, «ασφαλώς και θα πρέπει να βελ­τιω­θεί το επίπεδο συντο­νι­σμού όλων των δημο­σίων λει­τουρ­γιών». Με κατα­λη­κτικό ερώτημα, ωστόσο, εάν θέλουμε ένα ισχυρό ενιαίο κράτος με πάγιες συγκρο­τη­μέ­νες δομές ή όχι.

Ξεκι­νώ­ντας από μια ιστο­ρική ανα­δρομή και από το νομο­σχέ­διο για το επι­τε­λικό κράτος που ήταν και το πρώτο νομο­σχέ­διο που ήλθε στη Βουλή μετά τις εκλογές του 2019, ήταν, σύμφωνα με τον εμπνευ­στή του, «ένα εγχει­ρί­διο δια­κυ­βέρ­νη­σης, το οποίο, όσο και αν ακού­γε­ται παρά­ξενο, δεν υπήρχε πριν τον νόμο 4622/2019. Ήμασταν από τις τελευ­ταίες χώρες στην Ευρώπη, αν όχι η τελευ­ταία, που εισή­γαγε συστη­μα­τικό ρυθ­μι­στικό πλαίσιο δια­κυ­βέρ­νη­σης».

Βασική και­νο­το­μία του νέου συστή­μα­τος δια­κυ­βέρ­νη­σης ήταν μεθο­δο­λο­γικά «η απόλυτη τυπο­ποί­ηση των δια­δι­κα­σιών και λει­τουρ­γικά η εισα­γωγή ενός μοντέ­λου δια­κυ­βέρ­νη­σης που παρα­κο­λου­θεί, συντο­νί­ζει και αξιο­λο­γεί τις δημό­σιες πολι­τι­κές. Με τον τρόπο αυτό απο­κα­τα­στά­θη­καν οι συνταγ­μα­τι­κοί ρόλοι των κρα­τι­κών οργάνων και επήλθε μια λει­τουρ­γική κανο­νι­κό­τητα στον τρόπο δια­κυ­βέρ­νη­σης».

Όμως, στο σημείο αυτό, ο Γ. Γερα­πε­τρί­της περι­γρά­φει και την κατά­σταση που ίσχυε ως τότε «που λει­τουρ­γούσε εν πολλοίς με ένα μίγμα: (α) τυπικών κανόνων που δεν εφαρ­μό­ζο­νταν ή εφαρ­μό­ζο­νταν κατά βούληση, (β) άτυπων δια­δι­κα­σιών στη­ριγ­μέ­νων κατε­ξο­χήν στην προ­αί­ρεση του πρω­θυ­πουρ­γού και των υπουρ­γών, και (γ) εθι­μι­κών κανόνων, που σε αρκετές περι­πτώ­σεις δεν είχαν καμία λογική βάση αλλά μόνο μια ιστο­ρική πολι­τική εξήγηση».

Τούτων δοθέ­ντων, «ενδει­κτικά, επτά από τις -πολύ περισσότερες- αλλαγές που επέφερε ο νόμος για το επι­τε­λικό κράτος είναι οι ακό­λου­θες:

Πρώτον, τα υπουρ­γικά συμ­βού­λια λαμ­βά­νουν χώρα στην έδρα της κυβέρ­νη­σης, με συγκε­κρι­μένο αντι­κεί­μενο και με τακτική περιο­δι­κό­τητα – του­λά­χι­στον ένα ανά μήνα. Στο παρελ­θόν, η σύγκληση του υπουρ­γι­κού συμ­βου­λίου ήταν απόλυτη προ­νο­μία του πρω­θυ­πουρ­γού, όταν ο ίδιος επι­θυ­μούσε να ανα­δεί­ξει ένα πολι­τικό ζήτημα ή να αξιο­ποι­ή­σει μια πολι­τική συγκυ­ρία, οι δε συνε­δριά­σεις γίνο­νταν στη Βουλή, διαρ­ρη­γνύ­ο­ντας την ανα­γκαία παρά­σταση διά­κρι­σης των λει­τουρ­γιών.

Δεύ­τε­ρον, η λει­τουρ­γία της κυβέρ­νη­σης στη­ρί­ζε­ται στο Ενο­ποι­η­μένο Σχέδιο Κυβερ­νη­τι­κής Πολι­τι­κής, το οποίο ενσω­μα­τώ­νει τα επι­μέ­ρους σχέδια δράσης των υπουρ­γείων, τον ετήσιο ρυθ­μι­στικό προ­γραμ­μα­τι­σμό της Κυβέρ­νη­σης και τον ετήσιο προ­γραμ­μα­τι­σμό προ­σλή­ψεων. Το Σχέδιο αυτό εγκρί­νε­ται στο υπουρ­γικό συμ­βού­λιο του Δεκεμ­βρίου και αναρ­τά­ται στο δια­δί­κτυο προς ενη­μέ­ρωση των πολιτών, δημιουρ­γώ­ντας ένα πλαίσιο διαρ­κούς δημο­κρα­τι­κής λογο­δο­σίας. Στο παρελ­θόν, οι πολίτες δεν είχαν κανένα σημείο ανα­φο­ράς για το κυβερ­νη­τικό σχέδιο, ακόμη και όταν στην εξουσία βρι­σκό­ταν μια ετε­ρό­κλητη πολι­τική συμ­μα­χία, όπως συνέβη στην προη­γού­μενη κοι­νο­βου­λευ­τική περίοδο.

Τρίτον, όλα τα πρω­το­γενή νομο­σχέ­δια εγκρί­νο­νται από το υπουρ­γικό συμ­βού­λιο προτού κατα­τε­θούν στη Βουλή, ώστε να δια­σφα­λί­ζο­νται η συλ­λο­γική λει­τουρ­γία και η ενότητα της κυβέρ­νη­σης. Στο παρελ­θόν, τα νομο­σχέ­δια περιέρ­χο­νταν από τα αρμόδια υπουρ­γεία απευ­θείας στη Γενική Γραμ­μα­τεία της Κυβέρ­νη­σης και στη Βουλή, με σοβαρό κίνδυνο επι­κα­λύ­ψεων και χωρίς να εξυ­πη­ρε­τεί­ται ένας κεντρι­κός σχε­δια­σμός.

Τέταρ­τον, το μεγα­λύ­τερο μέρος των απο­φα­σι­στι­κών αρμο­διο­τή­των του κράτους έχει μετα­φερ­θεί στην υπη­ρε­σιακή διοί­κηση, περι­στέλ­λο­ντας τη γρα­φειο­κρα­τία, απο­δυ­να­μώ­νο­ντας εστίες πιθανής πολι­τι­κής δια­φθο­ράς και δια­σφα­λί­ζο­ντας τη θεσμική μνήμη και τη συνέ­χεια του κράτους. Στους μεν γενι­κούς διευ­θυ­ντές μετα­φέρ­θηκε ως σύνολο η αρμο­διό­τητα έκδοσης ατο­μι­κών διοι­κη­τι­κών πράξεων, στον δε νέο υπη­ρε­σιακό γραμ­μα­τέα (επί θητεία, προ­ερ­χό­μενο από τη δημο­σιο­ϋ­παλ­λη­λία και επι­λε­γό­μενο από ανε­ξάρ­τητη επι­τροπή) περι­ήλ­θαν οι αρμο­διό­τη­τες που αφορούν την υπη­ρε­σιακή κατά­σταση των υπαλ­λή­λων και την ανάθεση και εκτέ­λεση δημο­σίων συμ­βά­σεων, ενώ οι ίδιοι ορί­ζο­νται και δια­τά­κτες του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού των υπουρ­γείων τους. Στο παρελ­θόν, οι ανωτέρω αρμο­διό­τη­τες ασκού­ντο κατά βάση από την πολι­τική ηγεσία των οικείων υπουρ­γείων.

Πέμπτον, η επιλογή των προϊ­στα­μέ­νων των δημο­σίων φορέων γίνεται στη βάση συγκε­κρι­μέ­νων αυστη­ρών κρι­τη­ρίων αξιο­λό­γη­σης από ανε­ξάρ­τητη επι­τροπή, με τη συμ­με­τοχή μελών του ΑΣΕΠ και του Νομικού Συμ­βου­λίου του Κράτους, δια­σφα­λί­ζο­ντας αξιο­κρα­τία και ακε­ραιό­τητα. Στο παρελ­θόν, η επιλογή γινόταν από την πολι­τική ηγεσία χωρίς ενιαία προ­σό­ντα και κρι­τή­ρια επι­λο­γής.

Έκτον, τα νομο­σχέ­δια ακο­λου­θούν κανόνες καλής νομο­θέ­τη­σης, με πιστή τήρηση των προ­βλε­πό­με­νων στα νέα εγχει­ρί­δια νομο­πα­ρα­σκευα­στι­κής μεθο­δο­λο­γίας και ανά­λυ­σης συνε­πειών ρύθ­μι­σης, που ενσω­μά­τω­σαν καλές διε­θνείς πρα­κτι­κές. Επι­πλέον, όλα ανε­ξαι­ρέ­τως τα πρω­το­γενή νομο­σχέ­δια αναρ­τώ­νται σε δημόσια δια­βού­λευση καταρ­χήν δύο εβδο­μά­δων, ώστε κάθε ενδια­φε­ρό­με­νος να μπορεί να τοπο­θε­τεί­ται πριν τη συζή­τηση στη Βουλή και να υπο­χρε­ώ­νε­ται ο επι­σπεύ­δων υπουρ­γός να κατα­θέ­τει εγκαί­ρως απα­ντή­σεις στα κατα­τε­θει­μένα σχόλια μέσω της έκθεσης δια­βού­λευ­σης. Και η, υψηλού κύρους, Κεντρική Επι­τροπή Κωδι­κο­ποί­η­σης έχει παρα­γά­γει ή βρί­σκε­ται σε δια­δι­κα­σία υλο­ποί­η­σης μεγάλου αριθμού κωδίκων της υφι­στά­με­νης νομο­θε­σίας. Στο παρελ­θόν, η νομο­θε­τική δια­δι­κα­σία δεν είχε τυπο­ποι­η­μένη μορφή, με σοβαρές συνέ­πειες όχι μόνο στη δια­δι­κα­σία παρα­γω­γής των νόμων αλλά και στην ποιό­τητά τους.

Έβδομον, για πρώτη φορά συστή­θηκε ενιαία αρχή ελέγχου της δημό­σιας διοί­κη­σης, η Εθνική Αρχή Δια­φά­νειας, με τα απαι­τού­μενα εχέγγυα ανε­ξαρ­τη­σίας και αμε­ρο­λη­ψίας, η οποία έχει ήδη διεκ­πε­ραιώ­σει όλες τις εκκρε­μείς (για 10-12 χρόνια) υπο­θέ­σεις και αξιο­λο­γεί τις νέες καταγ­γε­λίες εντός 30 ημερών από την κατά­θεσή τους. Στο παρελ­θόν, υφί­στα­ντο 6 δια­φο­ρε­τι­κοί μηχα­νι­σμοί ελέγχου, χωρίς την απαι­τού­μενη ανε­ξαρ­τη­σία, με επι­κα­λυ­πτό­με­νες αρμο­διό­τη­τες και χαμηλή παρα­γω­γι­κό­τητα».

Εν κατα­κλείδι, «στο δημόσιο πολι­τικό λόγο, η χρήση του όρου επι­τε­λικό κράτος έχει κατα­στεί εξαι­ρε­τικά συνήθης. Είτε από εννοιο­λο­γική άγνοια είτε από πολι­τική υστε­ρο­βου­λία, απο­δί­δε­ται στο επι­τε­λικό κράτος οποια­δή­ποτε αστοχία ή δυσλει­τουρ­γία του κρα­τι­κού μηχα­νι­σμού, της τοπικής αυτο­διοί­κη­σης, των δημό­σιων δομών εν γένει, ενίοτε και ιδιωτών. Ασφαλώς και θα πρέπει να βελ­τιω­θεί το επίπεδο συντο­νι­σμού όλων των δημο­σίων λει­τουρ­γιών, που δια­χρο­νικά πάσχει λόγω της πολ­λα­πλό­τη­τας των αρμο­διο­τή­των και της περιο­ρι­σμέ­νης από­δο­σης ευθυνών. Εντού­τοις, πρέπει να είμαστε σαφείς σε μια βασική θέση που απαντά στο εξής ερώτημα: θέλουμε ένα ισχυρό ενιαίο κράτος με πάγιες συγκρο­τη­μέ­νες δομές ή ένα κράτος που θα περι­βάλ­λε­ται από μια ρυθ­μι­στική αχλύ όπου τα πρόσωπα θα καθο­ρί­ζουν τις δια­δι­κα­σίες κατά περί­πτωση;», διε­ρω­τά­ται συμπε­ρα­σμα­τι­κώς ο υπουρ­γός Επι­κρα­τείας.

Πηγή ΑΠΕ-ΜΠΕ