Τα ψυχιατρεία κλείνουν, τα νοσοκομεία στενάζουν- ” γυμνή” η πολιτεία απέναντι στην ψυχική υγεία

Από τη σπατάλη εκα­τομ­μυ­ρίων και την απουσία κατάλ­λη­λων δομών για την ψυχική υγεία τη δεκα­ε­τία του ’80 φτάσαμε στην απο­α­συ­λο­ποί­ηση που βρίσκει ανέ­τοιμη και «γυμνή» την πολι­τεία.

«Αρι­στερά είναι τα γραφεία των γιατρών. Στην πόρτα που βλέπεις μπροστά ξεκινά η κόλαση». Μια κυρία η οποία εργά­ζε­ται στο Νοσο­κο­μείο «Ευαγ­γε­λι­σμός» δείχνει τις λευκές εσω­τε­ρι­κές πόρτες που χωρί­ζουν τους «στιγ­μα­τι­σμέ­νους» ασθε­νείς από τους άλλους νοση­λευο­μέ­νους.

Από τα παρα­θυ­ρά­κια, στο επάνω μέρος της πόρτας, δια­κρί­νο­νταν δεκάδες κεφα­λά­κια ανθρώ­πων που έχουν εισα­χθεί στην Ψυχια­τρική Κλινική, οι περισ­σό­τε­ροι με εισαγ­γε­λική εντολή. Κάθο­νταν στα φορεία που σχεδόν κάλυ­πταν τον στενό διά­δρομο της Κλι­νι­κής.

Στοι­βαγ­μένα στη δεξιά και στην αρι­στερή πλευρά, άφηναν ελεύ­θερη μια μικρή «ζώνη» για να μπορούν να διέρ­χο­νται γιατροί και νοση­λευ­τές. Την προη­γου­μένη, η Κλινική εφη­μέ­ρευε, με απο­τέ­λε­σμα ο αριθμός των νοση­λευο­μέ­νων να είναι υπερ­δι­πλά­σιος από αυτόν των κλινών.

«Αν ύστερα από τόσα χρόνια και χρήματα που έχουν δαπα­νη­θεί κατα­φέ­ραμε να φτιά­ξουμε στο κέντρο της Αθήνας μια μικρή Λέρο της δεκα­ε­τίας του ’80, τότε μπράβο μας» μονο­λο­γούσε η νοση­λεύ­τρια καθώς απο­μα­κρυ­νό­ταν.

«Ψυχαρ­γώς» σε θραύ­σματα

Το θέμα της λεγό­με­νης ψυχια­τρι­κής μεταρ­ρύθ­μι­σης, το οποίο απα­σχο­λεί την ελλη­νική κοι­νω­νία από τη δεκα­ε­τία του ’80 – πιο σοβαρά από τον Σεπτέμ­βριο του 1989, οπότε η βρε­τα­νική εφη­με­ρίδα «The Observer» δημο­σί­ευσε φωτο­γρα­φίες του Ψυχια­τρείου της Λέρου με έγκλει­στους, ορι­σμέ­νοι εκ των οποίων ήταν γυμνοί -, σήμερα είναι περισ­σό­τερο επί­καιρο από ποτέ. Ο λόγος; Το εξαγ­γελ­θέν κλεί­σιμο των τριών ενα­πο­μει­νά­ντων μεγάλων ψυχια­τρείων της χώρας το 2015: του Ψυχια­τρι­κού Νοσο­κο­μείου Αττικής (Δαφνί), του Δρο­μο­κα­ΐ­τειου και του Ψυχια­τρι­κού Νοσο­κο­μείου Θεσ­σα­λο­νί­κης.

Περίπου 30 χρόνια μετά τις πρώτες προ­σπά­θειες στο πλαίσιο της απο­α­συ­λο­ποί­η­σης των ψυχικώς πασχό­ντων, κατά τα οποία δαπα­νή­θη­καν εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ από κοι­νο­τικά κον­δύ­λια, τα περισ­σό­τερα εκ των οποίων μέσω του προ­γράμ­μα­τος «Ψυχαρ­γώς», η χώρα βρί­σκε­ται κοντά στο σημείο μηδέν. Τα περισ­σό­τερα χρήματα ανα­λώ­θη­καν στη δημιουρ­γία στε­γα­στι­κών δομών χωρίς να επι­τευ­χθεί ο πραγ­μα­τι­κός στόχος: η δημιουρ­γία ενός ολο­κλη­ρω­μέ­νου δικτύου κοι­νο­τι­κών υπη­ρε­σιών, τομε­ο­ποι­η­μέ­νων (όταν λει­τουρ­γεί Κέντρο Ψυχικής Υγείας δια­συν­δε­δε­μένο με την Ψυχια­τρική Κλινική του γενικού νοσο­κο­μείου και με υπη­ρε­σίες κοι­νω­νι­κής στή­ρι­ξης και επα­νέ­ντα­ξης σε ορι­σμένο πλη­θυ­σμό μέχρι 100.000 κατοί­κων), ώστε να υπάρ­χουν συνέ­χεια και συνέ­πεια στη θερα­πευ­τική δια­δι­κα­σία.

«Το “Ψυχαρ­γώς” ήταν ένα από τα βασικά κομ­μά­τια της λεγό­με­νης ψυχια­τρι­κής μεταρ­ρύθ­μι­σης. Είχε σκοπό τη δημιουρ­γία εναλ­λα­κτι­κού συστή­μα­τος υπη­ρε­σιών στα ψυχια­τρικά ιδρύ­ματα, με άξονα το Κέντρο Ψυχικής Υγείας. Γύρω από αυτό θα υπήρχαν διά­φο­ρες μονάδες εργα­σια­κής κατάρ­τι­σης κ.τ.λ. Δυστυ­χώς, το δίκτυο των υπη­ρε­σιών δεν έγινε ποτέ. Τα εκα­τομ­μύ­ρια της μεταρ­ρύθ­μι­σης που δίδο­νταν από το 1984 ξοδεύ­τη­καν κυρίως σε προ­γράμ­ματα βρα­χυ­πρό­θε­σμα, τα οποία δεν δημιουρ­γούν νέες υπη­ρε­σίες και όταν λήξουν δεν αφήνουν κάτι πίσω, καθώς και σε προ­γράμ­ματα στε­γα­στι­κής απο­κα­τά­στα­σης που λει­τούρ­γη­σαν ως μικρά άσυλα. Οι χρόνιοι ασθε­νείς των ψυχια­τρείων μετα­φέρ­θη­καν σε ξενώνες και οικο­τρο­φεία, και ο νέος ασθενής αντι­με­τω­πι­ζό­ταν και πάλι με τον παλιό τρόπο. Η χώρα αυτή δεν κατά­φερε εδώ και 30 χρόνια να κάνει τομε­ο­ποί­ηση των υπη­ρε­σιών ψυχικής υγείας» δηλώνει μιλώ­ντας στο «Βήμα» ο διευ­θυ­ντής του 9ου Ψυχια­τρι­κού Τμή­μα­τος του Ψυχια­τρι­κού Νοσο­κο­μείου Αττικής κ. Θεό­δω­ρος Μεγα­λο­οι­κο­νό­μου.

Ο ίδιος έχει εργα­στεί από τα μέσα της δεκα­ε­τίας του ’80 σε ψυχια­τρι­κές κλι­νι­κές και άσυλα – ήταν από τους ψυχιά­τρους που πήγαν στη Λέρο στις αρχές του ’90 οργα­νώ­νο­ντας τη μετά­βαση στο νέο σύστημα -, υπο­στη­ρί­ζο­ντας διακαώς την απο­α­συ­λο­ποί­ηση. Σήμερα δεν κρύβει την απο­γο­ή­τευσή του. «Ολα αυτά τα χρόνια υπήρξε μια τάση ιδιω­τι­κο­ποί­η­σης του συστή­μα­τος μέσω των Μη Κυβερ­νη­τι­κών Οργα­νώ­σεων, οι οποίες δημιούρ­γη­σαν ξενώνες, οικο­τρο­φεία και κέντρα ημέρας. Στη δρα­στη­ριό­τητά τους έγινε μεγάλη σπατάλη κον­δυ­λίων, ενώ υπήρξαν και περι­πτώ­σεις που εμφα­νί­στηκε ένας επι­στη­μο­νικά υπεύ­θυ­νος για τρία ή τέσσερα οικο­τρο­φεία και έπαιρνε 5.000 ευρώ από το καθένα σαν αμοιβή. Ποτέ δεν δημιουρ­γή­θη­καν οι υπο­δο­μές, η βάση. Ημουν πάντα κατά του ασύλου. Τα ψυχια­τρεία όμως κλεί­νουν το 2015 για λόγους δημο­σιο­νο­μι­κής προ­σαρ­μο­γής χωρίς να είμαστε έτοιμοι».

Οπως επι­ση­μαί­νει, από μικρό­τερα ψυχια­τρεία που έκλει­σαν στα μέσα της προη­γού­με­νης δεκα­ε­τίας, μόνο στην Κρήτη, και ιδιαί­τερα στον Νομό Χανίων, οικο­δο­μή­θηκε ένα ολο­κλη­ρω­μένο σύστημα κοι­νο­τι­κών υπη­ρε­σιών που ξεπερνά και υπο­κα­θι­στά πλήρως το ψυχια­τρείο. Σε πολλές άλλες περιο­χές είχαμε αύξηση του φορτίου των ενα­πο­μει­νά­ντων (και απο­μα­κρυ­σμέ­νων) ψυχια­τρείων και άνθηση των ιδιω­τι­κών κλι­νι­κών. Και αυτό γιατί ποτέ δεν οικο­δο­μή­θηκε το ολο­κλη­ρω­μένο δίκτυο των εναλ­λα­κτι­κών κοι­νο­τι­κών υπη­ρε­σιών.

Ερχεται το κλεί­σιμο των ψυχια­τρείων…

«Το κλεί­σιμο των ψυχια­τρείων είναι ήδη στον δρόμο… Δεν είναι δυνατόν να δια­τη­ρή­σουμε το άσυλο επειδή κάποιοι έβγαλαν χρήματα από την ψυχια­τρική μεταρ­ρύθ­μιση. Αυτό είναι θέμα του εισαγ­γε­λέα» απαντά ο κ. Παύλος Θεο­δω­ρά­κης, διοι­κη­τής του Ψυχια­τρι­κού Νοσο­κο­μείου Αττικής και του Δρο­μο­κα­ΐ­τειου, και εθνικός εκπρό­σω­πος της Ελλάδας στον Παγκό­σμιο Οργα­νι­σμό Υγείας (ΠΟΥ) για την ψυχική υγεία.

Ο κ. Θεο­δω­ρά­κης τονίζει ότι το σχέδιο για την επόμενη ημέρα, που αφορά τη μετα­φορά των ψυχια­τρι­κών κλι­νι­κών en bloc σε γενικά νοσο­κο­μεία, αλλά και τη μετά­βαση των ψυχικώς πασχό­ντων σε ξενώνες, οικο­τρο­φεία και δια­με­ρί­σματα, είναι έτοιμο. Συγκε­κρι­μένα, από τους 800 χρονίως πάσχο­ντες οι 708 δια­μέ­νουν ήδη σε ξενώνες, οικο­τρο­φεία και δια­με­ρί­σματα, και οι υπό­λοι­ποι επίσης θα φιλο­ξε­νη­θούν σε ανά­λο­γες δομές.

Στο «Δαφνί» νοση­λεύ­ο­νται επίσης 275 ασθε­νείς, εκ των οποίων οι 200 είναι οξέα περι­στα­τικά. Για την περί­θαλψή τους ανα­πτύσ­σο­νται εννέα Ψυχια­τρι­κές Κλι­νι­κές στα γενικά νοσο­κο­μεία. «Αυτές τις ημέρες ολο­κλη­ρώ­νε­ται η τομε­ο­ποί­ηση της εφη­με­ρίας» σημειώ­νει. Οι άλλοι 75 νοση­λευό­με­νοι έχουν δια­τε­λέ­σει ποινικά αδι­κή­ματα έχοντας το ακα­τα­λό­γι­στο. Για αυτούς θα δημιουρ­γη­θούν ψυχοϊ­α­τρο­δι­κα­στι­κές δομές, καθώς χρειά­ζο­νται ειδική φρο­ντίδα. Για τους ασθε­νείς που επι­σκέ­πτο­νται τα εξω­τε­ρικά ιατρεία του Ψυχια­τρι­κού Νοσο­κο­μείου Αττικής ελλεί­ψει Κέντρων Ψυχικής Υγείας, θα ανα­πτυ­χθούν ανά­λο­γες δομές στα παλαιά πολυ­ϊ­α­τρεία του ΙΚΑ που μετε­ξε­λίσ­σο­νται σε μονάδες του ΠΕΔΥ (Πρω­το­βάθ­μιο Εθνικό Δίκτυο Υγείας).

Ανα­φο­ρικά με το Δρο­μο­κα­ΐ­τειο, το οποίο είναι κλη­ρο­δό­τημα, η άποψη του κ. Θεο­δω­ράκη είναι ότι «μπορεί να παίξει σημα­ντικό ρόλο στην εξέλιξη της ψυχια­τρι­κής μεταρ­ρύθ­μι­σης και γενι­κό­τερα μετά».

Ως και 55 ασθε­νείς

«Η Ψυχια­τρική Κλινική του “Ευαγ­γε­λι­σμού” μπορεί να νοση­λεύ­σει 20 ασθε­νείς. Τον τελευ­ταίο καιρό όμως δέχεται περισ­σό­τε­ρους από 45. Μάλιστα, μία φορά είχαν εισα­χθεί 55 άτομα. Εγινε το αδια­χώ­ρητο. Δώσαμε δύο εξι­τή­ρια και πέσαμε στους 53» λέει εργα­ζο­μένη του νοσο­κο­μείου, σημειώ­νο­ντας για τους 25-30 ασθε­νείς που νοση­λεύ­ο­νται στον… διά­δρομο της Κλι­νι­κής δια­τί­θε­νται μόνο δύο κοι­νό­χρη­στες τουα­λέ­τες. «Στο σπίτι του, ο καθένας από εμάς έχει τον προ­σω­πικό του χώρο, τουα­λέτα και κρεβάτι. Στην Κλινική όσοι μπαί­νουν έχουν μόνο ένα κρεβάτι-φορείο, κι αυτό στον διά­δρομο. Πέρα από το ερώτημα τι είδους θερα­πεία μπορεί να γίνει σε έναν τέτοιο χώρο, τίθεται και θέμα ασφά­λειας: τι θα συμβεί αν χρεια­στεί να εκκε­νω­θεί ο χώρος;» σημειώ­νει, προ­σθέ­το­ντας ένα ακόμη μειο­νέ­κτημα: η Ψυχια­τρική Κλινική είναι στον ένατο όροφο του Νοσο­κο­μείου, με απο­τέ­λε­σμα οι ασθε­νείς να μην μπορούν να βγαί­νουν στον προ­αύ­λιο χώρο. Σύμφωνα με τον καρ­διο­λόγο, πρόεδρο του σωμα­τείου εργα­ζο­μέ­νων του «Ευαγ­γε­λι­σμού» κ. Ηλία Σιώρα, «αυτή τη στιγμή η μόνη ανα­κου­φι­στική λύση είναι να λει­τουρ­γή­σει ό,τι κενό υπάρχει τόσο στο Ψυχια­τρικό Νοσο­κο­μείο Αττικής όσο και στο Δρο­μο­κα­ΐ­τειο με πρό­σληψη προ­σω­πι­κού».

Ανα­πό­φευ­κτα τα ράντζα

Στη Νίκαια ξεκινά η εφη­με­ρία με μηδέν κρε­βά­τια

Η Ψυχια­τρική Κλινική του Κρα­τι­κού Νοσο­κο­μείου Νικαίας είναι μικρό­τερη και ως εκ τούτου πιο «στε­νά­χωρη». Το μόνο θετικό είναι ότι βρί­σκε­ται στο ισόγειο του κτιρίου και οι ασθε­νείς μπορούν του­λά­χι­στον να προ­αυ­λί­ζο­νται.

Σύμφωνα με τον κ. Βασίλη Σπινάρη, διευ­θυ­ντή του Ψυχια­τρι­κού Τμή­μα­τος του νοσο­κο­μείου, η πλη­ρό­τητα έχει ξεπε­ρά­σει το 120%. «Συχνά η εφη­με­ρία ξεκινά με μηδέν κρε­βά­τια. Ως εκ τούτου τα ράντζα είναι ανα­πό­φευ­κτα. Τις προ­άλ­λες είχαμε 18 εισα­γω­γές περι­στα­τι­κών και φθάσαμε 41 κρε­βά­τια, όταν η Κλινική δια­θέ­τει μόνο 25» ανα­φέ­ρει.

Ο κ. Σπι­νά­ρης θίγει και το πολύ σοβαρό θέμα της έλλει­ψης προ­σω­πι­κού, που τελευ­ταίως έχει δυσχε­ρά­νει τη δουλειά των γιατρών. «Εκεί που παλαιό­τερα αφιε­ρώ­ναμε μισή ώρα σε κάθε ασθενή, σήμερα ελλεί­ψει προ­σω­πι­κού μετά βίας δια­θέ­τουμε δέκα λεπτά» σημειώ­νει, τονί­ζο­ντας ότι τα τελευ­ταία τέσσερα-πέντε χρόνια έχει αυξηθεί σημα­ντικά η προ­σέ­λευση ασθενών με ψυχικές ασθέ­νειες.

Κατά τον κ. Πάνο Παπα­νι­κο­λάου, νευ­ρο­χει­ρουργό, επι­με­λητή Α’ στο Κρατικό Νοσο­κο­μείο της Νίκαιας, το επι­κεί­μενο κλεί­σιμο των μεγάλων ψυχια­τρείων θα επι­βα­ρύ­νει σημα­ντικά τα ψυχια­τρικά τμήματα των δημό­σιων νοσο­κο­μείων και συνο­λικά την εφη­με­ρία τους.

Εκφρά­ζει δε τον φόβο ότι αν κλεί­σουν τα ψυχια­τρεία πολλοί άνθρω­ποι με ψυχικά νοσή­ματα θα βρεθούν στον δρόμο ελλεί­ψει επαρκών, σε αριθμό, ξενώνων, οικο­τρο­φείων και δια­με­ρι­σμά­των.

«Αυτό έχει συμβεί και σε άλλες χώρες όπου εφαρ­μό­στηκε η λεγό­μενη ψυχια­τρική μεταρ­ρύθ­μιση. Είμαστε ενα­ντίον των ασύλων, αλλά αυτή θα πρέπει να γίνει με οργα­νω­μένο τρόπο και αφού εξα­σφα­λι­στούν οι υπο­δο­μές υπο­δο­χής των ασθενών που σήμερα δεν υπάρ­χουν».

Το ΒΗΜΑ